Кіріспе
Кедей қарыз алушыларға шағын несиелер. Шағын несиелер, көбінесе жиынтық түрде беріледі.
small loans that are often provided in a pooled manner
Microcredit is the extension of very small loans (microloans) to impoverished borrowers who typically lack collateral, steady employment, and a verifiable credit history. It is designed to support entrepreneurship and alleviate poverty. Many recipients are illiterate, and therefore unable to complete paperwork required to get conventional loans. As of 2009 an estimated 74 million people held microloans that totaled US$38 billion. Grameen Bank reports that repayment success rates are between 95 and 98 percent. The first economist who had invented the idea of micro loans was Jonathan Swift I the 1720’s
Microcredit is part of microfinance, which provides a wider range of financial services, especially savings accounts, to the poor. Modern microcredit is generally considered to have originated with the Grameen Bank founded in Bangladesh in 1983. Microcredit is a tool that can possibly be helpful to reduce feminization of poverty in developing countries. Some argue that microcredit has not had a positive impact on gender relationships, does not alleviate poverty, has led many borrowers into a debt trap and constitutes a "privatization of welfare". The first randomized evaluation of microcredit, conducted by Abhijit Banerjee and others, showed mixed results: there was no effect on household expenditure, gender equity, education or health, but the number of new businesses increased by one third compared to a control group. Some of this increase in the number of businesses can be due to 'informal intermediation' documented by Frithjof Arp and collaborators: Philanthropic, low interest rate microcredit fosters unintended entrepreneurship where some borrowers split loans they receive and on lend to less entrepreneurial borrowers.
Микрокредит – мүліктік кепілдік, тұрақты жұмыс және расталған кредиттік тарихы жоқ кедей қарыз алушыларға берілетін өте шағын несиелердің (микронесиелердің) ұзартылуы. Ол кәсіпкерлікті қолдау және кедейлікті жеңілдету үшін жасалған. Көптеген алушылар сауатсыз, сондықтан дәстүрлі несие алу үшін қажетті құжаттарды толтыра алмайды. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 74 миллион адам 38 миллиард АҚШ долларына тең микронесие алған. "Грамин" банкінің мәліметтері бойынша, несиені қайтару көрсеткіші 95-98 пайызды құрайды. Микронесие идеясын алғаш ұсынған экономист – Джонатан Свифт, 1720 жылдары.
small loans that are often provided in a pooled manner
Microcredit is the extension of very small loans (microloans) to impoverished borrowers who typically lack collateral, steady employment, and a verifiable credit history. It is designed to support entrepreneurship and alleviate poverty. Many recipients are illiterate, and therefore unable to complete paperwork required to get conventional loans. As of 2009 an estimated 74 million people held microloans that totaled US$38 billion. Grameen Bank reports that repayment success rates are between 95 and 98 percent. The first economist who had invented the idea of micro loans was Jonathan Swift I the 1720’s
Microcredit is part of microfinance, which provides a wider range of financial services, especially savings accounts, to the poor. Modern microcredit is generally considered to have originated with the Grameen Bank founded in Bangladesh in 1983. Microcredit is a tool that can possibly be helpful to reduce feminization of poverty in developing countries. Some argue that microcredit has not had a positive impact on gender relationships, does not alleviate poverty, has led many borrowers into a debt trap and constitutes a "privatization of welfare". The first randomized evaluation of microcredit, conducted by Abhijit Banerjee and others, showed mixed results: there was no effect on household expenditure, gender equity, education or health, but the number of new businesses increased by one third compared to a control group. Some of this increase in the number of businesses can be due to 'informal intermediation' documented by Frithjof Arp and collaborators: Philanthropic, low interest rate microcredit fosters unintended entrepreneurship where some borrowers split loans they receive and on lend to less entrepreneurial borrowers.
Микрокредит – микроқаржының бір бөлігі, ол кедейлерге кең ауқымды қаржылық қызметтерді, әсіресе жинақ шоттарын ұсынады. Қазіргі заманғы микрокредит 1983 жылы Бангладеште құрылған "Грамин" банкімен байланыстырылады. Микрокредит – дамып келе жатқан елдерде кедейліктің әйелдерге қатысты өзгеруіне (феминизациясына) қарсы күресте көмектесетін құрал. Кейбір сарапшылар микрокредит гендерлік қатынастарға оң әсер етпейді, кедейлікті жеңілдетпейді, көптеген қарыз алушыларды қарыз тұзағына түсіреді және "әлеуметтік көмекті жекешелендіруге" әкеледі деп санайды. Абижит Банерджи және тағы басқалар жүргізген микрокредиттің алғашқы рандомизацияланған бағалауы аралас нәтижелер көрсетті: үй шаруашылығының шығындарына, гендерлік теңдікке, білімге және денсаулық сақтауға әсері болмады, бірақ жаңа кәсіптердің саны бақылау тобымен салыстырғанда үштен бір бөлікке өсті. Кәсіптер санының өсуінің бір бөлігі Фритжоф Арп пен оның әріптестері құжаттаған "бейресми делдалдықтан" болуы мүмкін: қайырымдылық, төмен пайыздық микрокредиттер алушылар алған несиелерін бөліп, оларды кәсіпкерлік қабілеті төмен қарыз алушыларға қайта несиелейді, нәтижесінде күтпеген кәсіпкерлікке итермелейді.
small loans that are often provided in a pooled manner
Microcredit is the extension of very small loans (microloans) to impoverished borrowers who typically lack collateral, steady employment, and a verifiable credit history. It is designed to support entrepreneurship and alleviate poverty. Many recipients are illiterate, and therefore unable to complete paperwork required to get conventional loans. As of 2009 an estimated 74 million people held microloans that totaled US$38 billion. Grameen Bank reports that repayment success rates are between 95 and 98 percent. The first economist who had invented the idea of micro loans was Jonathan Swift I the 1720’s
Microcredit is part of microfinance, which provides a wider range of financial services, especially savings accounts, to the poor. Modern microcredit is generally considered to have originated with the Grameen Bank founded in Bangladesh in 1983. Microcredit is a tool that can possibly be helpful to reduce feminization of poverty in developing countries. Some argue that microcredit has not had a positive impact on gender relationships, does not alleviate poverty, has led many borrowers into a debt trap and constitutes a "privatization of welfare". The first randomized evaluation of microcredit, conducted by Abhijit Banerjee and others, showed mixed results: there was no effect on household expenditure, gender equity, education or health, but the number of new businesses increased by one third compared to a control group. Some of this increase in the number of businesses can be due to 'informal intermediation' documented by Frithjof Arp and collaborators: Philanthropic, low interest rate microcredit fosters unintended entrepreneurship where some borrowers split loans they receive and on lend to less entrepreneurial borrowers.
Тарих
Микрокредитке қатысты идеяларды қазіргі заман тарихының әртүрлі кезеңдерінен кездестіруге болады. Джонатан Свифт 18-19 ғасырлардағы Ирландияның несиелік қорларына түрткіс берді. Джон Уэсли 1746 жылы микрокредиттік схеманы бастады. Оның 17/1/1748 жылғы күнделігінде: «Мен кедейлерге несие беру үшін ашық жиын өткіздім. Біздің қағидамыз – бір ретте 20 шиллингтен артық бермеу, оны үш ай ішінде апта сайын қайтару. Мен осыны бір жарым жыл бұрын бастадым: сол кезде отыз фунт стерлинг және он алты шиллинг жиналды. Осы қаражаттан он сегіз ай ішінде кемінде 255 адамға көмек көрсетілді». 19 ғасырдың ортасында, жекешіл анархист Лайсандер Спунер кедейлікті жеңілдету мақсатындағы кәсіпкерлік қызмет үшін көптеген шағын несиелердің пайдасы туралы жазды. Шамамен сол уақытта, бірақ Спунерден тәуелсіз, Фридрих Вильгельм Райфайзен Германияның ауылдық аймақтарындағы шаруаларды қолдау үшін алғашқы кооперативтік несиелік банктерді құрды.
Комилла үлгісі
1950 жылдары Ахтар Хамид Хан Шығыс Пәкістанда топтық бағытталған несиелерді таратуды бастады. Хан Комилла моделін қолданды, онда несиелер қоғамдық бастамалар арқылы бөлістіріледі. Жоба Пакистан үкіметінің тым көп араласуы салдарынан сәтсіз аяқталды, сондай-ақ, қауымдастықтар ішіндегі иерархиялар кейбір мүшелердің несиелерді басқаларына қарағанда көп бақылауға алуынан туындады. 1986 жылы Боливияда PRODEM банкін құру арқылы микрокредит Латын Америкасына жетті, ол кейіннен пайда көздеуге айналған BancoSol-ға трансформацияланды. Микрокредит экономикалық дамудың танымал құралына айналып, үшінші әлем елдерінде жүздеген мекеме пайда болды.
Экономикалық қағидалар
Микрокредиттік ұйымдар бастапқыда клиенттерді пайдаланған «қарыз акулаларына» балама ретінде құрылды. Микрокредиттің коммерцияландырылуы 1984 жылы Индонезия Халық Банкінде Unit Desa (BRI UD) құрылуымен ресми түрде басталды. Unit Desa нарықтық пайыздық мөлшерлемелерге негізделген «купедес» шағын несиелерін ұсынды. Юнус микрокредиттік ұйымдардың коммерциялық емес Grameen Bank үлгісінен пайда табуға бағытталған мекемелерге ауысуын қатаң сынады: «Мен бір күні микрокредит өзінің қарыз акулаларының бір түрін тудырады деп ешқашан армандаған емеспін. Кедейлердің қиын жағдайынан пайда табуға тырысатын несиелік бағдарламаларды «микрокредит» деп атауға болмайды, ал мұндай бағдарламалардың иелеріне микрокредиттік банктер лайықты түрде қол жеткізген сенім мен құрметтен пайда табуға рұқсат етілмеуі керек». Көптеген микрокредиттік ұйымдар қазір тәуелсіз банктер ретінде жұмыс істейді. Бұл олардың несиелерге жоғары пайыздық мөлшерлемелерді қолдануына және жинақтау бағдарламаларына көбірек назар аударуына әкелді. Микрокредитке неолибералдық экономиканың қолданылуы ғалымдар мен даму мамандары арасында көптеген пікірталастарға себеп болды, кейбіреулері Мұхаммед Юнус сияқты микрокредиттік банк директорларының жеке байыту үшін қарыз акулаларының тәжірибесін қолданатынын мәлімдеді. (Солидарлық айналым – бұл қарыз алушылардың бір-біріне қажеттілік кезінде өзара қолдау, ақпарат және көмек көрсету үшін құрылған тобы, бірақ несиелер жеке тұлғалардың жауапкершілігінде қалады.) Шындығында, Мұхаммед Юнус әр адамның кәсіпкер болуға бейімділігі бар деген ойды таратуға ықпал етті. Юнус кедейлікті жоюдың жеке адамның қолында екенін көрді. Осы себепті ол жеке меншікке, демек неолиберализмге қолдау көрсетті. Топтық несие беруді қолдану масштабты экономиканың нәтижесі болды, себебі несиелерді бақылау және өтеуді қамтамасыз етуге байланысты шығындар несиелер жеке тұлғаларға емес, топтарға берілген кезде айтарлықтай төмендейді. Grameen Bank бастапқыда ерлер мен әйелдерге тең пайыздық мөлшерлемелермен несие беруге тырысқанмен, қазіргі уақытта банк клиенттерінің тоқсан бес пайызын әйелдер құрайды. Әлемдегі барлық микрокредит алушылардың 75 пайызын әйелдер құрайды. Bank of America коммерциялық емес ұйымдарға микрозайм бағдарламаларын қолдау үшін 3,7 миллион доллардан астам гранттарды беру жоспарларын жариялады. Accion International компаниясының АҚШ-тағы еншілес компаниясы Accion U.S. Network 1991 жылдан бері 450 миллион доллардан астам микрозайм берді, оның қайтарым деңгейі 90% астамды құрайды. Grameen үлгісін зерттеу көрсеткендей, кедей адамдар банкпен қарым-қатынасқа жақсы құрметпен қарағандықтан, олар қауіпсіз қарыз алушылар болып табылады. Дегенмен, Grameen стиліндегі ынтымақты несие беруді дамыған елдерде көшіруге жасалған әрекеттер көбінесе сәтті болған жоқ. Мысалы, Calmeadow Foundation 1990 жылдары Канаданың үш аймағында ұқсас теңдес несие беру моделін сынады. Ол бірқатар факторлардың, соның ішінде мақсатты нарыққа жетудегі қиындықтар, клиенттердің жоғары тәуекел профилі, олардың ортақ жауапкершілік талабына деген жалпы наразылығы және жоғары операциялық шығындардың «ынтымақты несие беруді субсидиясыз тиімді емес ететінін» анықтады. Микрокредиттер Израиль, Ресей, Украина және басқа да елдерде енгізілді, онда шағын несиелер шағын бизнес кәсіпкерлеріне негізгі бизнес қоғамындағы мәдени кедергілерді жеңуге көмектеседі. Израильдің тегін несие қауымдастығы (IFLA) соңғы 20 жылда Израильдің барлық әлеуметтік топтарының азаматтарына 100 миллион доллардан астам несие берді.
Үндістан
Үндістанда Ұлттық ауыл шаруашылығы және ауылдық даму банкі (NABARD) 500-ден астам банкті қаржыландырады, олар өз-өзіне көмек көрсету топтарына (ӨӨГ) қаражат береді. ӨӨГ-лердің құрамында жиырма немесе одан аз мүше болады, олардың көпшілігі ең кедей касталар мен тайпалардан шыққан әйелдер. Мүшелер ай сайын бірнеше рупиядан бастап, топтық қорға аз сомада ақша жинайды. Мүшелер үй шаруашылығындағы төтенше жағдайларға немесе мектеп төлемақысы сияқты түрлі мақсаттар үшін топтық қордан қарыз ала алады. ӨӨГ-лер өз қаражатын тиімді басқара алатынын дәлелдегеннен кейін, шағын бизнеске немесе фермерлік қызметке инвестиция жасау үшін жергілікті банктерден қарыз алады. Банктер әдетте топтық қордағы әрбір рупияға 4 рупияға дейін несие береді. Азияда қарыз алушылар көбінесе комиссиясыз және алымсыз 30%-дан 70%-ға дейін пайыздық мөлшерлеме төлейді. Қазіргі таңда шамамен 20 миллион әйелді қамтитын 1,4 миллионға жуық ӨӨГ банктерден қарыз алады, бұл Үнді ӨӨГ-Банк байланыс моделін әлемдегі ең ірі микроқаржы бағдарламасына айналдырады. Африка мен Оңтүстік-Шығыс Азияда IFAD, Opportunity International, Catholic Relief Services, Compassion International, CARE, APMAS, Oxfam, Tearfund және World Vision сияқты ұйымдардың көмегімен ұқсас бағдарламалар дамып келеді.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та микрокредит әдетте, түрлі себептермен банктерден қарыз ала алмайтын, көбінесе кәсіпкерлерге 50 000 доллардан кем сомадағы несие ретінде анықталады. Көптеген коммерциялық емес микрокредит берушілер қаржылық сауаттылықты арттыру оқытулары мен бизнес-жоспарлар бойынша кеңес беру сияқты қызметтерді ұсынады. Бұл қызметтер мұндай несиелерді беруге кететін шығындарды арттырады, бірақ сонымен қатар, осы ұйымдардың пікірінше, қарыз алушылардың табысқа жетуіне де ықпал етеді. АҚШ-тағы мұндай ұйымдардың бірі – Accion U.S. Network, Нью-Йорк қаласында орналасқан коммерциялық емес микроқаржы ұйымы. Бұл АҚШ-тағы ең ірі және жалғыз ұлттық коммерциялық емес микроқаржы желісі. Accion U.S. Network – Accion International ұйымының бөлігі, ол АҚШ-та тіркелген және әлемдік деңгейде жұмыс істейтін коммерциялық емес ұйым. Оның миссиясы – адамдарға дені сау бизнесті құруға немесе дамытуға қажетті қаржылық құралдарды ұсыну. Accion бағдарламалары Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында басталып, кейіннен бүкіл ел бойынша алғашқы ұлттық микрокредит желісіне айналды. АҚШ-тың микрокредит бағдарламалары көптеген кедей, бірақ амбициялы қарыз алушыларға жағдайларын жақсартуға көмектесті. Aspen институтының 405 шағын кәсіпкерге жасаған зерттеуі көрсеткендей, несие алғандардың жартысынан астамы бес жыл ішінде кедейліктен шығып кеткен. Орташа есеп бойынша, олардың үй шаруашылығының активтері осы кезеңде шамамен 16 000 долларға өсті, ал мемлекеттік жәрдемге тәуелділіктері 60%-дан астамға төмендеді. Citi Foundation және Capital One сияқты бірнеше корпоративтік демеушілер Нью-Йорк қаласында Grameen America ұйымын құрды. Содан бері бұл қаржы ұйымы – банк емес – қаланың бес ауданының төртеуінде (Бронкс, Бруклин, Манхэттен және Куинс), сондай-ақ Небраска штатының Омаха және Индиана штатының Индианаполис қалаларындағы кедейлерге, негізінен әйелдерге қызмет көрсетуде. Төрт жыл ішінде Grameen America 9000-нан астам қарыз алушыға 35 миллион доллардан астам сомада несие берді. Grameen компаниясының бас директоры Стивен Вогель атап көрсеткендей, "несиелердің қайтарылу деңгейі 99 пайызды құрайды".
Интернет арқылы өзара несие беру
Микрокредит принциптері кедейлікпен байланысты емес бірнеше мәселелерді шешуге де қолданылды. Олардың ішінде интернетке негізделген көптеген ұйымдар теңдеспен теңдес несие берудің өзгертілген түрін жеңілдететін платформалар әзірледі, онда несие бірден, тікелей несие түрінде емес, бірнеше кіші несиелердің жиынтығы ретінде беріледі – көбінесе минималды пайыздық мөлшерлемемен. Интернет арқылы несие берушілерді микрокәсіпкерлермен байланыстыратын платформалардың мысалдары – Kiva, Zidisha және Microloan Foundation. Интернеттегі тағы бір микрозаем беруші, United Prosperity (қазір тоқтатылған), әдеттегі микрозаем беру моделінің өзгеше нұсқасын қолданады; United Prosperity микрозаем беруші жергілікті банкке кепілдік береді, ал банк микрокәсіпкерге осы соманың екі еселенген мөлшерінде қарыз береді. United Prosperity бұл үлкен тиімділік пен микрокәсіпкерге болашақ несиелер үшін жергілікті банкте несие тарихын қалыптастыруға мүмкіндік береді деп мәлімдейді. 2009 жылы АҚШ-тағы коммерциялық емес ұйым Zidisha жергілікті делдалдарсыз несие берушілер мен қарыз алушыларды тікелей халықаралық шекаралар арқылы байланыстырған алғашқы теңдеспен теңдес микрокредит беру платформасы болды. 2008 жылдан 2014 жылға дейін Vittana дамушы елдерде студенттік несиелерді теңдеспен теңдес беруге мүмкіндік берді.
Микрокредиттің әсері
Микрокредиттің әсері белгілі бір дау-дамай тудырады. Жақтаушылары жұмыс орындарының көбеюі және табыстың өсуі арқылы кедейлікті азайтатынын айтады. Бұл, қарыз алушылардың балаларының тамақтануын және білім деңгейін жақсартуға әкелуі күтіледі. Кейбіреулер микрокредит әйелдерге күш сыйлайды деп санайды. АҚШ, Ұлыбритания және Канадада микрокредит алушыларға әлеуметтік жәрдемақы бағдарламаларынан шығуға көмектеседі делінеді. Сыншылар микрокредит, егер дұрыс бағытталмаса, табысты арттырмай, кедей отбасыларды қарыз тұзағына түсіруі мүмкін дейді. Олар несиеден түскен қаражат өнімді инвестицияларға емес, ұзақ мерзімді тұтыну тауарларына немесе тұтынуға жұмсалуы, әйелдерді күштендіре алмай, денсаулық сақтау мен білімді жақсарта алмайды деп қосады. Қолда бар мәліметтер көрсеткендей, көптеген жағдайларда микрокредит кәсіпорындардың құрылуына және дамуына көмектескен. Ол көбінесе жеке кәсіпкерлікті дамытты, бірақ пайыздық төлемнен кейін табыс міндетті түрде артқан жоқ. Кейбір жағдайларда қарыз алушылар қарыз тұзағына түсті. Кейбір зерттеулер микрокредит әйелдерді күштендірмейтінін көрсетеді. Микрокредит оның жақтаушылары күткендей үлкен жетістікке қол жеткізбеді, бірақ оның теріс әсерлері де сыншылар айтқандай ауыр болған жоқ. Микрокредит – шағын бизнестің табысына әсер ететін факторлардың бірі ғана, ал оның табысы экономиканың немесе нарықтың өсуіне байланысты. Микроқаржыландырудың күтпеген салдары ретінде бейресми делдалдық бар: кейбір кәсіпкер қарыз алушылар микроқаржыландыру бастамалары мен одан да кедей кәсіпкерлер арасында бейресми делдалдарға айналуы мүмкін. Микроқаржыландыруға оңай қол жеткізгендер несиелерді одан да кедей қарыз алушыларға бөліп беруі мүмкін. Бейресми делдалдық, жақсы ниетті кездейсоқ делдалдардан бастап, кәсіби және кейде қылмыстық қарыз есірткіштерге дейін жетеді.
Жағдайдың жақсаруы
Көптеген ғалымдар мен тәжірибешілер несие беруден гөрі, қызметтердің біріктірілген жиынтығын ("кредит плюс" тәсілі) ұсынады. Несиеге қол жеткізуді үнемдеу мүмкіндіктерімен, өнімді емес несиелермен, сақтандырумен, кәсіпкерлікті дамытумен (өндіріске бағытталған оқыту және басқару, маркетингтік қолдау) және әлеуметтік салаға қатысты қызметтермен (сауаттылық және денсаулық сақтау, гендерлік және әлеуметтік саналылықты арттыру оқытулары) үйлестіргенде, жоғарыда талқыланған теріс әсерлерді азайтуға болады. Кейбір мамандар тәжірибелі кәсіпкерлер, қарыз алғандар, бағдарламаның табысқа жетуі үшін ірі сомада несие алуға құқылы болуы керек деп санайды. Микрокредит берудегі басты мәселелердің бірі – шағын несиелерді қолжетімді бағамен ұсыну. Әлемдік орташа пайыздық мөлшерлеме мен комиссия 37% шамасында бағаланады, ал кейбір нарықтарда 70%-ға дейін жетеді. Жоғары пайыздық мөлшерлемелердің басты себебі капитал құны емес. Шындығында, Kiva онлайн-микрокредиттік платформасынан нөлдік пайыздық капитал алатын жергілікті микроқаржы ұйымдары орташа пайыздық мөлшерлеме мен комиссияны 35,21% деңгейінде ұстайды. Керісінше, микрокредиттік несиелердің жоғары құнының негізгі себебі – дәстүрлі микроқаржы операцияларының несие сомасына шаққандағы жоғары транзакциялық шығындары. Микрокредитпен айналысатын мамандар мұндай жоғары пайыздық мөлшерлемелерден қашу мүмкін емес деп ұзақтан бері айтып келеді. Соның салдарынан, дәстүрлі микрокредиттік тәсіл өзі шешуді көздеген мәселені – әлемдегі ең кедей адамдар шағын бизнесті дамыту үшін әлемдегі ең жоғары төлемді жасауын – шешуде шектеулі табысқа жетті. Дәстүрлі микрокредиттік несиелердің жоғары құны кедейлікпен күресу құралы ретінде олардың тиімділігін төмендетіп, шектейді. Егер қарыз алушылардың табыс деңгейі пайыздық мөлшерлемеге тең немесе одан жоғары болмаса, олар несие алғаннан кейін одан да кедейленіп қалуы мүмкін. Ганадағы микроқаржы алушылары арасында жасалған соңғы сауалнамаға сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың үштен бірінен астамы несиелерін қайтаруда қиындықтарға тап болғанын хабарлады. Соңғы жылдары микрокредит берушілер несие беру көлемін арттыру мақсатынан микроқаржылық несиелерді қолжетімді ету мәселесіне көшті. Аналитик Дэвид Рудманның пікірінше, дамыған нарықтарда микроқаржы институттарының алатын орташа пайыздық мөлшерлемесі мен комиссиясы уақыт өте келе төмендейді. Йель университетінің профессоры Диан Карлан кедейлерге де жинақ шоттарына қол жеткізуді ұсынады.