Кіріспе

Метаболистік медициналық жағдай. Лактоацидоз – ағзада лактаттың (әсіресе күмісқышқылдың) жинақталуымен және қан ағынындағы pH көрсеткішінің тым төмендеуімен сипатталатын медициналық жағдай. Бұл метаболикалық ацидоздың бір түрі, онда организмнің тотығу метаболизмімен байланысты проблемалар салдарынан артық қышқыл жинақталады. Лактоацидоз көбінесе жақын уақытта немесе созылмалы медициналық жағдайдың, дәрі-дәрмектің немесе уланудың салдары болып табылады. Симптомдар әдетте осы жағдайларға байланысты болады, бірақ оларға жүрек айну, құсу, Кусмауль тынысы (тез және терең тыныс алу) және жалпы әлсіздік кіруі мүмкін. Диагноз қанның биохимиялық талдауы арқылы қойылады (әдетте артериялық қан газының алғашқы сынамалары негізінде), және расталғаннан кейін ацидозды емдеу үшін түпкі себебін анықтау мақсатында тексеру жүргізіледі. Кей жағдайларда гемофильтрация (қанды тазалау) уақытша қажет болуы мүмкін. Митохондриялық ауруларға байланысты лактоацидоздың сирек кездесетін созылмалы түрлерінде арнайы диета немесе дихлорацетат қолданылуы мүмкін. Лактоацидоздың жағдайы көбінесе түпкі себебіне байланысты, ал кейбір жағдайларда (мысалы, ауыр инфекциялар) өлім қаупін арттырады.

Белгілері мен симптомдары

Лактикалық ацидоз көбінесе денсаулығы нашар адамдарда кездеседі, мысалы, ауыр жүрек және/немесе өкпе аурулары, сепсиспен қатар жүретін ауыр инфекция, басқа себептерге байланысты жүйелік қабыну синдромы, ауыр дене жарақаты немесе дене сұйықтықтарының қатты азайуы бар адамдарда. Адамдардағы белгілеріне әдеттегі метаболикалық ацидоздың барлық көріністері жатады (қайырсу, құсу, жалпы бұлшық әлсіздігі, қиын және терең тыныс алу).

Патофизиология

Глюкоза метаболизмі гликолизден басталады, онда молекула он ферменттік қадам арқылы пируватқа ыдырайды. Пируваттың маңызды бөлігі лактатқа айналады (қандағы лактаттың пируватқа қатынасы қалыпты жағдайда 10:1). Адам метаболизмі тәулігіне шамамен 20 ммоль/кг мөлшерінде сүт қышқылын өндіреді. Бұл көбінесе пируватты лактатқа айналдыратын лактат дегидрогеназа (LDHA) ферментінің "А" изоформасының жоғары концентрациясы бар тіндерде (әсіресе бұлшықеттерде) жүзеге асады. Лактат қан ағысымен басқа тіндерге тасымалданады, онда ол LDH (LDHB) ферментінің "B" изоформасы арқылы қайта пируватқа айналады. Біріншіден, бауырда (сондай-ақ бүйректерде және басқа да тіндерде) глюконеогенез процесі жүреді, онда лактат пируватқа, ал содан кейін глюкозаға айналады; бұл Кори циклі деп аталады. Бұдан өзге, лактаттан түзілген пируват ацетил-КоА-ға тотықтырылып, окистеуші фосфорилдану арқылы АТФ өндіруге мүмкіндік беретін лимон қышқылы цикліне қосылуы мүмкін.

Диагностика

Қышқылдық-негіздік бұзылыстар, мысалы, сүт қышқылы ацидозы, әдетте артериялық қан газын тексеру арқылы алдымен бағаланады. Веналық қанды тексеру де қолжетімді, өйткені олар бір-бірімен тиімді алмастырылуы мүмкін. mg/dL mM Веналық қан 4.5–19.8 0.5–2.2 Артериялық қан 4.5–14.4 0.5–1.6

Сүт қышқылы ацидозы классикалық түрде pH < 7.35 және бикарбонат 20 ммол/л-ден төмен болатын, жоғары лактат деңгейі ретінде анықталады, бірақ бұл міндетті емес, өйткені сүт қышқылы ацидозы басқа қышқылдық-негіздік бұзылыстармен бірге болуы мүмкін, бұл көрсеткіштерге әсер етеді. Митохондриялық тұқым қуалайтын ауруларға (В3 типі) байланысты сүт қышқылы ацидозын кетогенді диетамен және, мүмкін, дихлорацетатпен (DCA) емдеуге болады, бірақ бұл перифериялық нейропатияға алып келуі мүмкін және оның дәлелдік базасы нашар.

Болжам

Лактаттың шамалы және уақытша көтерілуі өлім-жітімге аз әсер етеді, ал тұрақты және ауыр лактаттың көтерілуі жоғары өлім-жітіммен байланысты.

Жыртқыш жануарлар

Қарқынды қозғалыстар үшін негізінен анаэробты энергия метаболизміне (гликолиз) сүйенетін бауырымен жорғалаушылар сүт қышқылдық ацидозға осал болуы мүмкін. Әсіресе, ірі крокодилдерді ұстау кезінде жануарлардың гликолиттік бұлшықтарын пайдалануы қанның pH деңгейін тітіркендіргіштерге жауап беруге немесе қозғалуға қабілетсіз ететіндей деңгейге дейін өзгертеді. Крокодилдердің үлкен түрлері, ұстауға қарсылық көрсеткен жағдайларда, pH тепе-теңдігінің бұзылуынан кейін өлгендері тіркелген. Кейбір тасбақа түрлері лактацидоздың әсерін сезінбей, сүт қышқылының жоғары деңгейін көтере алады. Суретті тасбақалар қыста лайда немесе су астында тығылып, бүкіл қыс бойы су бетіне шықпайды. Осының салдарынан, олар энергияның көп бөлігін қамтамасыз ету үшін сүт қышқылының ашытуына сүйенеді. Тасбақаның қан құрамы мен қабықшасындағы ерекшеліктер оған сүт қышқылының жоғары деңгейін көтеруге мүмкіндік береді. Аноксиялық жағдайда, ашыту үстемдік танытқанда, қан плазмасындағы кальций деңгейі артады. Әр түрлі қарын-ішек микроорганизмдерінің әрекеті әр түрлі ұшқыш май қышқылдарының (әдетте, сірке, пропион және май қышқылдары) жинақталуына әкеледі, олар жартылай диссоциацияланады. Қарын-ішекте лактаттың бір бөлігі әдетте өндірілсе де, Megasphaera elsdenii және аздап Selenomonas ruminantium және басқа да микроорганизмдер оны метаболизмдейді. Астықпен көп тамақтану кезінде диссоциацияланған органикалық қышқылдардың концентрациясы жоғары болуы мүмкін, нәтижесінде қарын-ішек pH 6-дан төмендейді. Бұл төмен pH диапазонында Lactobacillus spp. (лактат және сутегі иондарын өндіретін) өркендейді, ал M. elsdenii және S. ruminantium тежеледі, нәтижесінде қарын-ішек сұйықтығында лактат және сутегі иондарының концентрациясы айтарлықтай артады. Сүт қышқылының pKa деңгейі төмен, шамамен 3,9, мысалы, сірке қышқылы үшін 4,8; бұл қарын-ішек pH деңгейінің айтарлықтай төмендеуіне себеп болады, бұл қан pH деңгейін төмендетеді. Қарын-ішекте лактик қышқылының L және D изомерлері өндіріледі; бұл негізгі лактат ашытушыларды тежемей, лактат өндіретін бактериялардың көпшілігін тежейді. Сонымен қатар, күнделікті астық рационын беру жиілігін арттыру қарын-ішек сұйықтығының pH деңгейін төмендетпей, астық мөлшерін арттыруға мүмкіндік береді. Қайта шайнамалы жануарларда сүт қышқылдықты емдеуге сұйылтылған натрий бикарбонатын тамырға салу, магний гидроксидін ауызға қабылдау және/немесе қарын-ішек сұйықтығын қайталап алып тастау және сумен ауыстыру (қажет болған жағдайда қарын-ішек микроорганизмдерін қайтадан енгізу) кіруі мүмкін.