Кіріспе
Қытайдың Цзилинь провинциясының астанасы, сонымен қатар ең ірі қаласы. Сонгляо жазығының орталығында орналасқан Чанчунь 7 аудан, 1 округ және 3 округ деңгейіндегі қалалардан тұратын провинциялық деңгейдегі қала ретінде басқарылады. Қытайдың 2020 жылғы халық санауы бойынша, Чанчунь қаласының құрамындағы халық саны 9,066,906 адамды құрады. Қаланың 5 ауданы мен 1 даму аймағын қамтитын қалалық аймақ 2020 жылы 5,019,477 тұрғынға ие болды, себебі Шуанян және Цзютай аудандары әлі қалаланбаған. Чанчунь – автомобиль өнеркәсібіне ерекше назар аударатын маңызды өнеркәсіптік орталық. Отандық автомобиль өнеркәсібіндегі маңызды рөліне байланысты Чанчунь кейде "Қытайдың Детройты" деп аталды. Қалада Цзилинь университеті және Солтүстік-шығыс нормалық университеті сияқты бірнеше ірі университеттер орналасқан, олар Қытайдың ең беделді "Қос бірінші класс құрылысы" бағдарламасына қатысушылары.
is the capital and largest city of Jilin Province in China. Lying in the center of the Songliao Plain, Changchun is administered as a sub provincial city, comprising 7 districts, 1 county and 3 county level cities. According to the 2020 census of China, Changchun had a total population of 9,066,906 under its jurisdiction. The city's metro area, comprising 5 districts and 1 development area, had a population of 5,019,477 in 2020, as the Shuangyang and Jiutai districts are not urbanized yet. Changchun is an important industrial base with a particular focus on the automotive sector. Because of its key role in the domestic automobile industry, Changchun was sometimes referred to as the "Detroit of China." The city is home to several major universities, notably Jilin University and Northeast Normal University, members of China's prestigious universities in the Double First Class Construction.
Ерте тарих
Чанчунь бастапқыда императорлық жарлықпен, Цин әулетінің Цзяцин императорының билігі кезінде шағын сауда бекеті және шекаралық ауыл ретінде құрылған. Осы кезеңде сауда көбінесе тері және басқа да табиғи өнімдермен айналысты. 1800 жылы Цзяцин императоры Итоң өзенінің шығыс жағалауындағы шағын ауылды таңдап, оған "Чанчунь Тинг" деген ат берді. 18 ғасырдың соңында Шаньдун және Хэбэй сияқты тығыз қоныстанған провинциялардан шаруалар осы аймаққа қоныс аудара бастады. 1889 жылы ауыл "Чанчунь Фу" деп аталған қалаға дейін өсіп жетті.
Темір жол дәуірі
1898 жылы мамыр айында Чанчуньде алғашқы теміржол станциясы ашылды, ол Куанченгте орналасқан, Харбиннен Люшуньге дейінгі теміржолдың бір бөлігі (Қытай Шығыс теміржолының оңтүстік тармағы), оны Ресей империясы салған. 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысының нәтижесінде Ресей осы тармақтың ең оңтүстік бөлігін жоғалтқаннан кейін Куанченг станциясы (қазіргі жазуы Куанченгце) осы тармақтағы соңғы орыс станциясы болды. Енді ол оңтүстікке қарай Люшуньге дейінгі барлық теміржол желілерін басқарды және оларды стандартты рельс еніне келтірді (соғыс кезінде қысқа мерзімге жапондық 3 фут 6 дюймдік тар рельс енін пайдаланғаннан кейін). 1907 жылғы арнайы орыс-жапон келісіміне сәйкес, "орыс" Куанченг станциясынан "жапон" Чанчунь станциясына дейін орыс рельс енімен жолдар жалғасты, ал керісінше, "Оңтүстік Маньчжурия теміржолының бейімделген рельс ені" (яғни стандартты рельс ені) Чанчунь станциясынан Куанченг станциясына дейін жалғасты. Бұл – Транс-Маньчжурия теміржолы арқылы Маньчжурияның шекаралық сауда порты Маңчжоулиден тараған пневмониялық обаның ең ауыр тіркелген ошағы болды. Бұл Маньчжурия мен Монғолиядағы ірі пневмониялық оба пандемиясының бастауы болды, оның салдарынан 60 000 адам қаза тапты.
1906-1931 жылдардағы қала құрылысы мен дамуы
Портсмут шарты 1904–1905 жылдардағы орыс-жапон соғысын ресми түрде аяқтады және 1906 жылы Чанчунь мен Порт-Артур арасындағы темір жолды және оның барлық тармақтарын Жапон империясына берді. Жапонияның Қытай және Ресейге қатысты Чанчуньдің стратегиялық маңыздылығын түсінген Жапон үкіметі, жаңа темір жол станциясы үшін ең қолайлы жерді анықтау мақсатында Чанчуньге жоспарлаушылар мен инженерлер тобын жіберді. Қытай үкіметінің келісімінсіз, Жапония жергілікті шаруалардан Чанчунь темір жол станциясын салуға арналған жерді сатып алды немесе тартып алды. Чанчуньді Маньчжурияның ауыл шаруашылығы және минералдық ресурстарын өндірудің орталығына айналдыру үшін Жапония қаланың жоспарын жасады және қала құрылысына көп инвестиция жасады. 1907 жылдың басында Қытайға басып кіру және оны оккупациялауға дайындық ретінде, Жапония ерекше отаршылдық ерекшеліктері бар Оңтүстік Маньчжурия темір жолымен байланысты аймақтар (ОМТЖБА) жоспарлау бағдарламасын бастады. Жоспардың негізгі идеологиясы – жаңа технологиялармен жабдықталған, көп функциялы және кең аумақты жоғары деңгейдегі отаршылдық қала құру болды. Сәйкесінше, 1907 жылдан 1931 жылға дейін қала құрылысы мен құрылысына жыл сайын шамамен 7 миллион иен қаражат бөлінді. Кешенді жоспар Маньчжурия теміржолындағы жапон қызметкерлеріне қажетті жағдай жасауды, сондай-ақ Чанчуньді бүкіл Маньчжурияны жапондық бақылау орталығына айналдыруды, осылайша Қытайдың осы аймағында Ресейге қарсы тиімді тепе-теңдік құруды көздеді. Қаланың теміржол торабы ретіндегі рөлі жоспарлау және құрылыс кезінде ерекше атап көрсетілді. Негізгі жобалау принциптері келесідей болды: дәстүрлі торлы жүйеге сәйкес, жаңа теміржол станциясының басты алаңынан шығысқа және батысқа қарай екі геоплагиотроптық бульвар салынды. Бұл бульварлар торлы жүйемен қиылысып, оңтүстік және батысқа қарай екі шеңбер құрады. Екі шағын қалалық орталық сегіз радиалды жолдың бағытын белгіледі, олар секторлық құрылымды құрады. Осы кездегі радиалды шеңберлер мен қалалық жолдарды жобалау концепциясы өте жетілген және ғылыми болды. Ол қалалық ландшафтты жандандырды және дәстүрлі торлы жүйені анық көрсетті. Жаңа Чанчунь теміржол станциясының орталығы ретіндегі қала құрылысы жоспары ОМТЖБА-ны келесідей аймақтарға бөлді: тұрғын үйлер 15%, сауда 33%, астық қоймалары 19%, зауыттар 12%, ойын-сауық орындары 9%, әкімшілік органдар (жапон гарнизонымен қоса) 12%.
Маньчжуко және Екінші дүниежүзілік соғыс
1932 жылғы 10 наурызда Маньчжуриядағы Жапония бақылауындағы марионеттік мемлекеттің астанасы Чанчунь қаласында құрылды. Қала 13 наурызда Хсинкинг (жапон тілінде: 新京, сөзбе-сөз "Жаңа астана") деп өзгертілді. Император Пуй қазір Маньчжу мемлекеті император сарайы мұражайы болып табылатын Император сарайында тұрды. Маньчжуко кезеңінде аймақ қатал репрессияға ұшырады, азаматтық халыққа қатыгез соғыс жүргізілді, мәжбүрлі әскери қызметке алу және еңбекке жұмылдыру, сондай-ақ жапондық үкіметтің басқа да зұлматтары орын алды; сонымен бірге қарқынды индустриализация және әскерилендіру жүзеге асты. Хсинкинг кең көшелері мен заманауи инфрақұрылымы бар жоспарланған қала болды. Қаланың экономикасы мен инфрақұрылымы да қарқынды дамыды. Жапон отаршылдық кезеңінде салынған көптеген ғимараттар, оның ішінде Маньчжуконың Сегіз бас басқармасы және Жапон Квантун армиясының штабы бүгінге дейін сақталған.
Хсинкингтің құрылысы
Хсинкинг Харбин қаласы Биньцзян провинциясының құзырына қосылғаннан кейін Маньчжу-Го мемлекетіндегі жалғыз тікелей басқарылатын муниципалитет болды. 1932 жылдың наурыз айында Оңтүстік Маньчжурия темір жолының инспекциялық бөлімі Ұлы Хсинкинг қаласының жалпы жоспарын жасауға кірісті. Аталған жоспарды жасау және іске асыру үшін Маньчжу-Го мемлекеттік кеңесінің тікелей бақылауындағы Капиталдық құрылыс бюросы құрылды. Ұлы Хсинкинг қаласының жалпы жоспарына сәйкес, Хсинкингтегі жалпыға қолжетімді жердің ауданы (Император сарайы, мемлекеттік кеңселер, жолдар, саябақтар және спорт алаңдары) құрады, ал тұрғын үйлер, коммерциялық және өнеркәсіптік құрылыстарға арналған аумақ жоспарланған. Алайда, 1940 жылға қарай Хсинкингтің халқы 500 000 адамды құрайтын болжамды көрсеткіштен асып кетті. 1941 жылы Капиталдық құрылыс бюросы бастапқы жоспарды өзгертіп, қала аумағын кеңейтті. Жаңа жоспарда қала маңындағы жерлерді жоспарлап, спутниктік қалалар салуға да назар аударылды, оларға бір адамға шаққанда жер мөлшері жоспарланды. Соғыс салдарынан Ұлы Хсинкинг қаласының жалпы жоспары толыққанды аяқталмай қалды. 1944 жылға қарай Хсинкингтің құрылыс аймағы жетті, ал жасылдандыруға арналған аумақ құрады. Хсинкинг қаласының бағыты әкімшілік және әскери басқару орталығы болғандықтан, әскери мақсаттағы жерлер бастапқы жоспарланған 9 проценттен асып кетті, ал осы кезеңде тек жеңіл өндіріс, оның ішінде қаптау, темекі және қағаз жасау өнеркәсіптері дамыды. Жапондық әскерлер Маньчжу-Го үкіметі емес, Хсинкингтің полиция жүйесін бақылады. Хсинкинг полициясының жетекші лауазымдарындағы барлық офицерлер этникалық жапондықтар болды. Хсинкинг қаласы Маньчжу-Го мемлекетінің астанасы ретінде құрылғаннан кейін халық саны тез өсті. 1934 жылы полиция мекемесі жүргізген халық санағына сәйкес, қаланың муниципалды ауданында 141 712 тұрғын болды. 1944 жылға қарай қала халқы 863 607 адамға жетті, оның ішінде 153 614 жапондық қоныс аударушылар болды. Бұл көрсеткіш Хсинкингті Маньчжу-Го мемлекетіндегі Мукден және Харбин қалаларынан кейін үшінші ірі мегаполис етіп көрсетті, себебі мегаполистің басты назарында әскери және саяси мәселелер тұрды.
Жапондық химиялық қару-жарақ құралдары
1936 жылы Жапон императорлық армиясы 100-ші бөлімді оба бактериялық қаруын жасау үшін құрды, бірақ 100-ші бөлімнің ресми мақсаты жануарлардан таралатын ауруларды зерттеу еді. Екінші Қытай-Жапон соғысы (1937–1945) және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 100-ші бөлімнің ("Вакамацу бөлімшесі") штабы Хсинкин қаласының орталығында ветеринар Юдзиро Вакамацу басшылығымен орналасқан. Бұл мекеме Жапонияның ресурстарын қорғау үшін жануарларға арналған вакциналарды зерттеумен, әсіресе биологиялық соғыс саласында айналысты. Аурулар кеңес және қытай жылқыларына, сондай-ақ басқа малдарға қарсы қолдану үшін сынақтан өтті. Осы сынақтардан өзге, 100-ші бөлімше басқа бөлімдерге қажетті патогендерді өндіру үшін бактерия фабрикасын басқарды. Бұл мекемеде биологиялық диверсияға қатысты сынақтар да жүргізілді: улардан бастап, егістіктерді химиялық жолмен жоюға дейін.
Чанчунь қоршауы
1945 жылғы 20 тамызда қала Кеңес Қызыл Армиясымен басылып алынып, Чанчунь деп аталды. Орыстар 1946 жылға дейін Маньчжурияны Кеңес әскерлері басып алған кезеңде қалада тұрды. 1946 жылы Чжэн Донггуо басқаратын Ұлттық революциялық армия күштері қаланы басып алды, бірақ Қытай азамат соғысы барысында Линь Бяоның Халық азаттық армиясына қарсы елді ұстай алмады. 1948 жылы Қытай Коммунистік партиясы бес айлық Чанчунь қамалынан кейін қалаға ие болды, ал коммунистердің жеңісі Қытайдың қалған бөлігін басып алуға жол ашқан шешуші кезең болды. Қамалда азаматтық халықтың 10-30 пайызы аштықтан көз жұмды; сарапшылардың бағалауынша, 150 000-нан 330 000-ға дейін адам қайтыс болды. 2015 жылға қарай ҚХР үкіметі қамал туралы әңгімеден жалтарды.
Халық Республикасы
Қытай Халық Республикасы үкіметі бұл қаланы Чанчунь деп атады, және ол 1954 жылы Цзилинь провинциясының астанасы болды. Чанчунь киностудиясы – сол дәуірдегі сақталған киностудиялардың бірі. 1992 жылдан бері Чанчунь кинофестивалі кино индустриясы үшін ерекше мерекелік шараға айналды. 1956 жылы советтік ZIS 150 үлгісі негізінде Jiefang CA 10 жүк көлігін шығару басталды. Осы жылдары Кеңес Одағы техникалық қолдау, құрал-жабдықтар және өндіріс машиналарын ұсынып, көмек көрсетті. 2002 жылы жергілікті телеарнаның эфирін Фалуньгун тәлімгерлерінің шағын тобы басып алды. Бұл оқиғалар "Мәңгілік көктем" деректі фильмінде бейнеленген. Чанчунь 2007 жылғы Қысқы Азия ойындарын қабылдады.
География
Чанчунь Солтүстік-Шығыс Қытай жазығының орталық бөлігінде жатыр. Қаланың аумағы 43° 05′–45° 15′ солтүстік ендігі және 124° 18′–127° 02′ шығыс бойында орналасқан. Чанчунь муниципалитетінің жалпы ауданы , оның ішінде метрополитендік аймақтары , ал қаланың негізгі ауданы . Қала орташа биіктікте орналасқан, әкімшілік аймағындағы биіктік диапазоны . Қаланың шығыс бөлігінде шағын төмен таулар бар, олардың ең биігі – 711 метр биіктіктегі Лаодаодун тауы. Қала сонымен қатар үшінші шығыс-батыс "Еуропа-Азия континенттік көпірінің" тоғысқан жерінде орналасқан. Чанчунь префектурасы 222 өзен мен көлге толы. Сонгхуа өзенінің шағын саласы – Етгон өзені қаланың негізгі ауданынан өтеді.
Климат
Чанчунь төрт маусымдық, муссондық әсерге ие, ылғалды континенттік климатқа (Кёппен Dwa) ие. Қыстары ұзақ (қарашадан наурызға дейін созылады), суық және желді, бірақ Сібір антициклонының әсерінен құрғақ, қаңтар айының орташа температурасы болады. Көктем мен күз – жартылай қысқа мерзімдік ауысу кезеңдері, кейбір жауын-шашынмен, бірақ көбінесе құрғақ және желді. Жазда ыстық және ылғалды болады, Шығыс Азия муссонынан бағытталған оңтүстік-шығыс жел басып тұрады; шілде айының орташа температурасы. Қыста қар көбінесе аз жауады, ал жылдық жауын-шашын маусымнан тамызға дейін шоғырланады. Ай сайынғы мүмкін күн сәулесінің пайызы шілдеде 49 пайызды, ал ақпанда 69 пайызды құрайды, ал әдеттегі жылы шамамен 2597 сағат күн сәулесі байқалады.
Демография
Қытайдың алтыншы халық санағы бойынша, 2010 жылы Чанчунь қаласының жалпы халқы 7,677 миллион адамды құрады. 2011 жылғы статистикалық мәліметтер бойынша халықтың жалпы саны 7,59 миллион адамға бағаланды. Туу көрсеткіші мың адамға 6,08, ал өлім көрсеткіші мың адамға 5,51 болды. Қалалық ауданда 3,53 миллион адам тұрды. 2010 жылы қала халқының жыныс арақатынасы 100 әйелге 102,10 еркекке тең болды.
Дін
Чанчуньде буддизм, даосизм, христиандық және ислам діндерінің төрт негізгі түрі бар. Діни қызметтер мен құлшылық ету үшін 396 мемлекеттік бекітілген орын бар. Шаманизм ежелгі заманда Солтүстік-Шығыс Қытайда кеңінен таралған және көптеген маньчжурлар оған сенген. Бүгінде шаманизм мен оны зерттеу аймақтың маңызды мәдени мұрасының бір бөлігіне айналды.
Қызықты орындар
Цзилинь провинциялық мұражайы, ұлттық бірінші санаттағы мұражай, Чанчунь қаласында орналасқан. Провинциялық үкімет орын ауыстырғаннан кейін мұражай Цзилинь қаласынан Чанчуньге көшірілді. Бұл мұражай бастапқыда ескі қаланың орталығында болған, бірақ тоғыз жылдық құрылыстан соң, 2016 жылы мұражай коллекциялары үшін жаңа ғимарат қала шетінде, Цзиньюэтан саябасына жақын Нгуань ауданында аяқталды. Бадабу – бұрынғы Маньчжурия мемлекетінің сегіз министрлігінің ғимараттарының кешені: Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі, Әділет министрлігі, Экономика министрлігі, Байланыс министрлігі, Ауыл шаруашылығы министрлігі, Мәдениет және білім министрлігі, Сыртқы істер министрлігі және Азаматтық істер министрлігі. Бұл ғимараттар ерекше стильдегі, қытай, жапон және маньжур сәулетінің үйлесімімен көзге түседі және соңғы кезде туристер арасында танымал болды. Цзиньюэтан ұлттық орман паркі қаланың оңтүстік-шығысында орналасқан және Қытайдың AAAAA деңгейіндегі туристік тартымдылықтарының бірі болып табылады. Паркте жыл сайын "Vasaloppet China" жарысы өтеді.
Чанчунь автомобиль сауда-экономикалық және даму аймағы
1993 жылы құрылған Чанчунь автомобиль сауда орталығы 1996 жылы Чанчунь автомобиль экономикалық сауда және даму аймағы ретінде қайта құрылды. Даму аймағы қаланың оңтүстік-батысында орналасқан және Қытайдың бірінші автомобиль жасау корпорациясы мен Чанчунь кино-тақырыпты қаласына жақын орналасқан. Оның жалпы аумағы шамамен 500 км² құрайды. Аймақ ішінде көрме орталығы және арнайы белгіленген бес өнеркәсіптік орталық бар. Чанчунь автомобиль көтерме сауда орталығы 1994 жылы жұмысын бастады және Қытайдағы ең ірі автокөліктер мен қосалқы бөлшектерді көтерме сауда орталығы болып табылады. Басқа орталықтарға қолданылған автокөліктерді қайта сату орталығы, өнеркәсіптік/коммерциялық көліктерге арналған мамандандырылған орталық және шиналарды көтерме сауда орталығы кіреді. Ол Чанчунь қаласының орталығынан, жүк тасымалы теміржол стансасынан және Чанчунь халықаралық әуежайынан қашықтықта орналасқан. Аймақ бес маңызды саланың дамуына бағытталған: автомобиль бөлшектері мен құралымдары, фотоэлектрлік ақпарат, биофармацевтика, тағамдық өнімдерді терең өңдеу және жаңа құрылыс материалдары. Атап айтқанда, жоғары технологиялық және жоғары құнды жобалар жалпы өнімнің 80 пайызынан астамын құрайды. 2006 жылы аймаққа тартылған негізгі капитал инвестициясы 38,4 миллиард юаньға жетті. Тіркелген 1656 кәсіпорның 179-ы шетелдік инвестициялар есебінен қаржыландырылған. Сондай-ақ, 2007 жылы аймақтың жалпы өнеркәсіптік өнімі 277 миллиард юаньды құрады.
Автобус пен трамвай
Чанчуньде кең ауқымды автобус жүйесі бар, оның 250-ден астам автобус маршруты бар, көбінесе бір сапар үшін 1-2 юань төлем алынады. Чанчунь – Қытайда тарихи трамвай жүйесін сақтап қалған сирек қалалардың бірі. Трамвай жүйесі алғаш рет 1941 жылы ашылды, сол кезде 6 желісі болған, олардың жалпы ұзындығы шамамен 53 км-ді құрады. Бірақ бірнеше маршруттарды өзгертуден кейін 2000-ші жылдардан бері тек бір ғана желі қалды. 2014 жылы жаңа Чанчунь Батыс теміржол стансасына қосылатын жаңа тармақ желісі ашылды. Бүкіл жүйе қазір Чанчунь қаласының автобус жүйесі басқаруында жұмыс істейді.
Жедел транзит
Чанчунь теміржол транзиті – Чанчунь қаласының жылдам көлік жүйесі, жеңіл рельстік және метро желілерін біріктіреді. Оның алғашқы желісі 2002 жылдың 30 қазанында ашылды, соның арқасында Чанчунь Қытайдағы теміржол транзитін іске қосқан бесінші ірі қала болды. 2018 жылдың қараша айына дейін Чанчуньде 1-ші, 2-ші, 3-ші, 4-ші және 8-ші желілерді қоса алғанда 5 желі жұмыс істеді. Чанчунь теміржолының жалпы ұзындығы шамамен 100,17 шақырымды құрайды. 2019 жылдың қыркүйегіне дейін 6-шы және 9-шы желілер, сондай-ақ 2-ші желінің батысқа қарайғы кеңейтілген бөлігі және 3-ші желінің шығысқа қарайғы кеңейтілген бөлігі, барлығы 4 желі құрылыс кезеңінде болды. 2025 жылға қарай Чанчунь теміржол транзиті желісі 341,62 шақырымдық жалпы ұзындығы бар 10 желіден тұрады. 2019 жылдың қыркүйегінде Чанчунь теміржол транзитінің күндізгі орташа жолаушылар ағыны 680 400 адамды құрады, ал 2019 жылдың 13 қарашасындағы ең жоғары көрсеткіш 830 500 адамды жетті. 2019 жылғы жолаушылардың жалпы саны шамамен 168 миллион адамды құрады.
Жол желісі
Чанчунь ұлттық автомобиль жолдары желісіне Пекин – Харбин (G1), Уланхот – Чанчунь – Цзилинь – Хунчунь (G12), Чанчунь – Шэньчжэнь (G25), Чанчунь – Чанбайшан (S1) және провинцияның ең қызықты бөлігі – Чанчунь–Цзилинь Солтүстік тас жолы арқылы қосылған. Бұл бөлік Цзилиньдегі екі ірі қаланы байланыстырады және екі қаланың әлеуметтік-экономикалық байланысының негізгі арнасы болып табылады. Аэропортты Чанчунь және жақын орналасқан Цзилинь қаласы бірлесіп пайдаланады. Әуежайдан Пекин, Шанхай, Гуанчжоу, Шэньчжэнь, Чэнду және тағы 68 қалаға регулярлы рейстер орындалады. Сонымен қатар, Чанчунь мен Бангкок, Осака, Хабаровск, Сингапур, Токио және Владивосток сияқты шетел қалалары арасында да халықаралық рейстер жоспарланған.
Singapore, Tokyo and Vladivostok.