Кіріспе
Адамдар тауарлар мен қызметтер үшін кезекке тұратын орындар. Кезек аймақтары – адамдар тауарлар мен қызметтерді алу үшін кезекке тұратын (келгенімен соғыс) орындар. Мұндай адамдар тобы британ тілінде "кезек", ал американ тілінде "line" деп аталады, және адамдар кезекте немесе line-да күтеді немесе тұр деп айтылады. (Нью-Йорк қаласы аймағында "on line" тіркесі "in line" орнына жиі қолданылады.) Кейде британдық және американдық терминдер біріктіріліп "кезек line" термині пайда болады. Мысалдарға, өзін-өзі қызмет көрсететін дүкенде немесе қызмет көрсетілмейтін дүкенде жиналған азық-түлік пен басқа да тауарларды тексеру, банкоматта тұру, билет кассасы, қалалық автобус немесе такси тұрағы жатады. Кезек салу – көптеген салалардағы құбылыс және кезек теориясын зерттеуде кеңінен талданды. Экономикада кезекке тұру – тапшы тауарлар мен қызметтерді бөлудің бір жолы.
Queue areas are places in which people queue (first come, first served) for goods or services. Such a group of people is known as a queue (British usage) or line (American usage), and the people are said to be waiting or standing in a queue or in line, respectively. (In the New York City area, the phrase on line is often used in place of in line.) Occasionally, both the British and American terms are combined to form the term "queue line". Examples include checking out groceries or other goods that have been collected in a self service shop, in a shop without self service, at an ATM, at a ticket desk, a city bus, or in a taxi stand. Queueing is a phenomenon in a number of fields, and has been extensively analysed in the study of queueing theory. In economics, queueing is seen as one way to ration scarce goods and services.
Тарих
Кезекте тұрған адамдардың алғашқы жазбаша сипаттамасы 1837 жылы Томас Карлайлдың «Француз революциясы: тарих» кітабында кездеседі. Карлайл өзінің ойынша таңғажайып көріністі сипаттады: адамдар Париждегі нан пісірушілерден нан сатып алу үшін реттелген кезекте тұрды. Қауіпсіздік тексерулері жүргізілетін көлік терминалдарында кезек күту жиі кездеседі. Үлкен дүкендер мен супермаркеттерде ондаған жеке кезек болуы мүмкін, бірақ бұл наразылық тудыруы мүмкін, өйткені әртүрлі кезектер әртүрлі жылдамдықпен қызмет көрсетеді; кейбіреулерге жылдам қызмет көрсетіледі, ал басқалары ұзақ уақыт күтуі мүмкін. Кейде бірге келген екі адам бөлініп, әрқайсысы әртүрлі кезекте күтеді; қайсысы жылдам екендігі анықталғаннан кейін, баяу кезектегі адам екіншісіне қосылады. Тағы бір тәсіл – барлығы бір кезекте күтуі керек; әр қызмет көрсету орны ашылған сайын адам кезектен шығады. Бұл банктер мен пошта бөлімшелерінде жиі кездеседі. Көңіл көтеру парктерінде кезекке тұруға арналған арнайы аймақтар әдетте болады. Атракциондардың бір уақытта қызмет көрсете алатын белгілі бір саны бар (бұл атракционның қабылдау қабілеті деп аталады), сондықтан күтіп тұрған қосымша адамдарды бақылау қажет. Бұл ресми кезек аймақтарының пайда болуына әкелді – атракционға отыруды күтіп тұрған адамдардың кезектері қоршаулармен ұйымдастырылған, және оларға жабыннан қорғаныш, климатты бақылайтын ғимарат ішінде немесе желдеткіштер мен су шашырату құрылғыларымен жағдай жасалуы мүмкін. Кейбір көңіл көтеру парктерінде – Дисней парктері осыған ең жақсы мысал – кезек аймақтары әсем безендірілуі мүмкін, күтуге аймақтармен қызығушылық тудырып, күту уақытын қысқартуға көмектеседі, себебі адамдарға күту кезінде көруге қызықты нәрсе беріледі немесе олар атракционның кіреберісіне жеткенін сезінеді.
Қозғалтқыш
Алайда жоғарыда аталған әдістердің барлығының бірдей кемшілігі бар: адам сол жерге келгенде күтуге тиіс екенін біледі. Соңғы кезде DMV, колледждер, мейрамханалар, денсаулық сақтау мекемелері, мемлекеттік кеңселер және басқа да жерлердегі кезек күту жүйесі мобильді кезектерге немесе «кезек алдын ала» (queue ahead) жүйесіне ауысуда. Бұл жүйеде кезекке тұрған адам телефоны, интернет, киоск немесе басқа да тәсілдер арқылы виртуалды кезекке тіркеледі, тіпті келгенге дейін де мүмкіндік алады, күту кезінде еркін жүріп, өз кезегі жақындағанда ұялы телефонына хабар алады. Бұл пайдаланушыларға күту мерзімін білуге және келгенге дейін кезекке тіркелуге, еркін жүріп, қызмет көрсетуге ыңғайлы уақытты анықтауға мүмкіндік береді. Осылайша кезекте тұрғандардың шыдамдылығы артып, келмеу жағдайлары азаяды.