Кіріспе

Уильям Гастингс, 1-ші барон Гастингс КГ (шамамен 1431 – 1483 жылдың маусымы) – ағылшын дворяны. Розалар соғысы кезінде Йорк үйінің адал қолдаушысы болған ол, Едуард IV патшаның жақын досы және ең маңызды сарайлықтарының бірі болды, ол Лорд-камергер қызметін атқарды. Едуард қайтыс болған кезде Англиядағы ең күшті және бай адамдардың бірі еді. Едуардтың інісі және соңғы мұрагері Ричард III-нің мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыптауынан кейін ол өлім жазасына кесілді. Оның қайтыс болған күні туралы пікірлер қарама-қайшы; ерте тарихтар 13 маусымды көрсетеді, бұл дәстүрлі дата.

Өмірбаян

Уильям Гастингс, шамамен 1430–1431 жылдары туған, сэр Леонард Гастингстің (1396–20 қазан 1455) және оның әйелі Элис Камоис, Томас де Камоис, 1-ші барон Камоис қызының үлкен ұлы болды. Гастингс әкесінің орнына Йорк үйіне қызмет етіп, осы қызмет арқылы алыс туысы, болашақ Эдуард IV-ке жақын болды және өмір бойы адал қызмет етті. 1455 жылы Уорвикшир және Лестерширдегі жоғары шериф қызметін атқарды. Розалар соғысында Эдуардпен бірге Херефордширдегі Мортимердің кресті шайқасына қатысып, 1461 жылдың 4 наурызында Лондонда Эдуардтың король ретінде жариялануына куә болды, содан кейін жаңа патша тажын бекіткен Тоутон шайқасында болды. Шайқас алаңында рыцарь атағын алды. Йорк режимі орнағаннан кейін Гастингс патшалықтағы маңызды тұлғалардың біріне айналды, ең бастысы – Монета шеберлігіне және Лорд-камергерлікке ие болды, бұл лауазымды патша билігінің барлық кезеңінде сақтап, оны корольге қол жеткізудің маңызды құралына айналдырды. Сонымен қатар, ол Барон Гастингс атағын алды, бұл атақ Лестершир және Нортгемптонширдегі жер және лауазымдармен нығайтылды. 1462 жылы ол Подвязка орденінің рыцары атанды. Гастингстің Монета шеберлігі кезінде Англияда Ұлы алтын ашаршылық және Ұлы экономикалық құлдырау орын алды. 1474 жылы Лестерширдегі үш иелігінде – Эшби-де-ла-Зух, Кирби-Мукслоу және Багвортта – бекініс салуға патшалық рұқсат алды. Эшбиде кең ауқымды құрылыс жүргізіп, XIII ғасырда де ла Зухтар салған ескі үйге қосымшалар жасады. Эшбидегі ең үлкен жетістігі – Гастингс мұнарасы. Кирби-Мукслоу қаласында қызыл кірпіштен салынған күрделі бекініс салды, бұл округтегі алғашқылардың бірі болды. «Ағылшын мұрасы» қорының арқасында Эшби мен Кирбидегі қамалдарды әлі де көруге болады, бірақ Багворттағы құрылысқа қатысты ешқандай мәлімет сақталмаған. Оның осы жылдардағы маңызы көптеген дереккөздерде жазылған және Ричард Невилл, Уорвик графы, патшалықтың ең үлкен теңдесі оны мойындады. 1462 жылы Уорвик Гастингске жесір қалған қарындасы Кэтрин Невиллге үйленуге көмектесті. (Кэтриннің алғашқы күйеуі лорд Бонвилл 1461 жылы Сент-Олбанста қаза тапты, ал олардың кішкентай қызы Сесилия Бонвилл атақтары мен иеліктеріне ие болды.) Невиллдермен некелік байланысына қарамастан, Уорвик 1470 жылы Эдуард IV-ті елден қуғанда, Гастингс Эдуардпен бірге кетіп, келесі көктемде патшаға оралып келді. Гастингс Англияның орталық аймақтарында Эдуард үшін әскер жинады және Барнет пен Тьюксбери шайқастарында Йорк әскерлерінің жетекші командирлерінің бірі болды. Оның қызметі, адалдығы және қабілеті, сондай-ақ Невиллдердің құлдырауы Эдуард IV билігінің екінші жартысында Гастингсті одан да маңызды етті. Ол Лорд-камергер қызметін жалғастырды және 1471 жылы Қазына палатасының Лорд-камергері лауазымын алды, оны 1483 жылға дейін сақтап қалды. Ол сондай-ақ Кале лейтенанты болып тағайындалды, бұл оны сыртқы саясаттағы маңызды тұлғаға айналдырды және Англияның орталық аймақтарының үлкен бөлігіне билік берді. Сарайда ол Елизавета Вудвиллдің отбасы мүшелерімен, әсіресе оның ұлы Томас Греймен, Дорсеттің бірінші маркизімен екі ұзаққа созылған жанжалға қатысты. Грейдің де, Гастингстің де сүйіктісі Джейн Шор болды; Грейдің әйелі – бай мұрагер Сесили Бонвилл, 7-ші баронесса Харрингтон, сонымен қатар Гастингстің келіні болды. Шор Гастингс пен Вудвиллдердің арасындағы одаққа қол жеткізуде маңызды рөл атқарды, бұл одақ Ричард Глостер герцогы қорғаушы болған кезде, ол король Ричард III болып таққа отырғанға дейін құрылды. Ол Хастингс пен Эдуард IV-нің жесірі Элизавета Вудвилл арасында хабар алмасумен айыпталды. Оның осы одақтағы рөліне байланысты Шор Гастингс пен Вудвиллдермен бірге Протектор үкіметіне қарсы заговор жасады деген айып тағылды.

Өлім

Эдуард IV 1483 жылдың 9 сәуірінде қайтыс болғаннан кейін, жесір патшайым отбасы мүшелерін маңызды лауазымдарға тағайындады және жас ұлы Эдуард V-тің патша ретінде тәж кию рәсімін жеделдетуге асықты, соның салдарынан қайтыс болған корольдің Лорд Протектор етіп тағайындаған Глостер герцогы Ричардты ескермеді. Ричардпен бұрыннан таныс және Вудвиллдерге қарсы болған Гастингс, жесір патшайымның амалдарына тойтарыс беруде маңызды рөл атқарды. Вудвиллдерді Лондон қаласында бақылауда ұстап тұрғанда, Гастингс Ричардқа олардың іс-қимылдары туралы толық мәлімет берді және одан Лондонға асығыс келуін өтінді. Ричард III жоспарланғандай, Лондонға бет алған жас король және оның Вудвилл туыстарымен кездесті. Содан кейін Гастингс Ричардтың Лорд Протектор ретіндегі ресми тағайындалуын қолдады және патшалық кеңесте онымен тығыз жұмыс істеді. 1483 жылдың 13 маусымында Лондон мұнарасында өткен кеңес отырысы кезінде жағдай күрт өзгерді: замандастарының айтуынша, Букингем герцогының қолдауымен Ричард Гастингсті және тағы екі кеңес мүшесін Вудвиллдермен бірігіп, оның өміріне қастандық жасауға сөз байласып, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады. Доминик Манчинидің 1483 жылғы есебінде Ричардтың тұтқындалғандардың «зорлық шабуылдау үшін жасырын қару-жарақпен келгенін» айтқаны жазылған; бұл факті кейіннен жарияланды. Басқа да күдікпенің астындағы адамдар түрмеге қамалса, Гастингс өлім жазасына кесілді. Оның өлім жазасының орындалу уақыты күмәнді, бірақ Чарльз Росс Ричард III-тің өмірбаянында дәстүрлі түрде қабылданған 13 маусым күнін дәлелдеді. Халықтың құрметіне ие болған Гастингстің осылайша жазалануы замандастары арасында қызу пікірталас тудырды және тарихшылар мен басқа авторлар оны әртүрлі интерпретациялады. Тюдор дәуірінің авторлары, соның ішінде Уильям Шекспир, бұл айыптаманы ойдан шығарылған және Лорд Гастингсті жою үшін ғана қолданылған сылтау деп есептеді, өйткені ол қайтыс болған король Эдуард IV-ке және оның мұрагерлеріне адал болды, ал ол тірі болғанда Ричардтың таққа таласу жоспарына үлкен кедергі болар еді. Ал кейбіреулер мұндай қастандық болғанын және Ричард өзінің позициясын сақтау үшін оған ден қойғанын жоққа шығармайды. Клемент Р. Маркхэм Гастингстің 1483 жылдың 20 маусымында тұтқындалғаннан кейін бір аптадан соң сотталып, жазаланғанын айтады. Көптеген куәгерлер болғандықтан, мемлекетке қарсы жасалған қылмыс бойынша сот Ричард Англияның Жоғарғы констеблі ретінде шақырылған әскери сотта өткізілуі мүмкін. Мемлекетке қарсы жасалған қылмыс айыптамасына қарамастан, Лорд Гастингске қарсы ешқандай айыптау жазылмады, бұл әскери соттың айыптау құқығы болмағанын көрсетеді. Осылайша, оның әйелі мен ұлдарына оның жерлері мен мүлкі мұраға қалды. Гастингс Виндзордағы Сент-Джордж капелласының солтүстік бөлігіне, өзінің досы король Эдуард IV-тің қасына жерленді.

Әдебиетте

Ол Шекспирдің екі пьесасында сомдалады: «Генрих VI, 3-бөлім» және «Ричард III». Аль Пачиноның «Ричардты іздеу» деректі фильмінде Лорд Гастингс рөлін актер Кевин Конвей ойнайды.