Кіріспе
Құс түрі. Америка қара қазы (Anas rubripes) – анатидтер тұқымдасына жататын ірі, суда жүзуге бейім қаз. Оны 1902 жылы Уильям Брюстер сипаттаған. Бұл *Anas* туысының ең ауыр түрі, орташа салмағы және ұзындығы, қанаттарының қанатымен өлшенеді. Ол түсі жағынан әйел және жасырын түсті еркек шұбарға ұқсас, бірақ қауырсындары қараңғырақ. Еркек және әйелдің сыртқы түрі көбінесе ұқсас, бірақ еркектің мүсізі сары, ал әйелдің мүсізі қараңғы жасыл, қою іздері бар. Ол Солтүстік Американың шығысында табиғи түрде кездеседі. Көбелек шағылысу маусымында ол көбінесе Саскачеваннан Канаданың Атлантика мұхитына дейінгі жағалау және тұщы сулы батпақ жерлерде, сондай-ақ АҚШ-тың Ұлы көлдер мен Адирондак тауларында кездеседі. Бұл жартылай көшіп-қоныс жасайтын түр, көбінесе АҚШ-тың шығыс орталық бөлігінде, әсіресе жағалау аймақтарында қыстайды. Ол жақын туысы – шұбармен жиі және кеңінен будандасады. Әйел қаз 6-14 дөңгелек жұмыртқа салады, қабықтары тегіс, ақ және құмдық жасыл түстерде болады. Жұмыртқадан шығуға орташа есеппен 30 күн кетеді. Инкубация әдетте 25-26 күнге созылады, екі жыныс та міндеттерді бөліседі, бірақ еркек әдетте әйел инкубация кезеңінің ортасына жеткенше аумақты қорғайды. Жұмсақ қауырсындануға шамамен алты апта уақыт керек. Жұмыртқадан шыққаннан кейін аналық қаз балаларын омыртқасыз жануарлар мен өсімдіктерге толы жерлерге жетелейді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) Америка қара қазын «азаматтық алаңдаушылық тудырмайтын түр» деп санайды, бірақ түрдің кейбір популяциялары азайып барады. Ол ұзақ жылдар бойы аңшылық құсы ретінде бағаланып келген. Америка қара қазының популяциясының азаюына себеп болатын факторлар – мекендеу орындарының жоғалуы (суды кесіп тастау, жер бетінің жылынуы, урбанизация салдарынан батпақтардың толуы және теңіз деңгейінің көтерілуі). АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі осы түрдің мекендеу ортасын көптеген аймақтарда сатып алып, басқарып келеді, осылайша көшіп-қоныс жасайтын, қыстайтын және көбелек шағылысатын популяцияларды қолдайды. Атлантикалық жағалау бірлескен жобасы да қалпына келтіру және жер сатып алу жобалары арқылы мекендеу ортасын қорғайды, көбінесе олардың қыстау және көбелек шағылысу аймақтарында.
The American black duck (Anas rubripes) is a large dabbling duck in the family Anatidae. It was described by William Brewster in 1902. It is the heaviest species in the genus Anas, weighing on average and measuring in length with an wingspan. It somewhat resembles the female and eclipse male mallard in coloration, but has a darker plumage. The male and female are generally similar in appearance, but the male's bill is yellow while the female's is dull green with dark marks on the It is native to eastern North America. During the breeding season, it is usually found in coastal and freshwater wetlands from Saskatchewan to the Atlantic in Canada and the Great Lakes and the Adirondacks in the United States. It is a partially migratory species, mostly wintering in the east central United States, especially in coastal areas. It interbreeds regularly and extensively with the mallard, to which it is closely related. The female lays six to fourteen oval eggs, which have smooth shells and come in varied shades of white and buff green. Hatching takes 30 days on average. Incubation usually takes 25 to 26 days, with both sexes sharing duties, although the male usually defends the territory until the female reaches the middle of her incubation period. It takes about six weeks to fledge. Once the eggs hatch, the hen leads the brood to rearing areas with abundant invertebrates and vegetation. The American black duck is considered to be a species of least concern by the International Union for Conservation of Nature (IUCN), although some populations of the species are in decline. It has long been valued as a game bird. Habitat loss due to drainage, global warming, filling of wetlands due to urbanization and rising sea levels are major reasons for the declining population of the American black duck. The United States Fish and Wildlife Service has been purchasing and managing the habitat of this species in many areas to support the migratory stopover, wintering and breeding populations. The Atlantic Coast Joint Venture also protects habitat through restoration and land acquisition projects, mostly within their wintering and breeding areas.
Таксономия және этимология
Америкалық орнитолог Уильям Брюстер 1902 жылы "The Auk" журналында жариялаған "Қара қаздың бұрын сипатталмаған түрі (Anas obscura)" атты мақаласында Американың қара қазын "қызыл аяқты қара қаз" деп атады. Ол Жаңа Англияда кездесетін екі түрлі қара қазды ажырату мақсатымен жазылған. Олардың бірі салыстырмалы түрде кішкентай, қоңыр аяқтары және зәйтүнді немесе қараңғы түсті ұсы бар, ал екіншісі ірілеу, ашық түсті терісі, қызыл аяқтары және ашық сары ұсы бар сипатталды. Пеннант "Арктикалық зоология" еңбегінің 2-ші томында бұл қаздың "Нью-Йорк провинциясынан" келгенін, "ұзын, тар, қараңғы жыртығының түсі көгілдір, иегі ақ, мойны ашық қоңыр, қараңғы жолақтармен сызылған" деп сипаттаған. Бұл түрдің орташа дене массасы анасының арасында ең жоғары, 376 еркектің орташа салмағы және 176 әйелдің орташа салмағы құрайды, бірақ оның мөлшері көбінесе таныс маллардқа ұқсас. Америкалық қара қаздың түсі аналық маллардқа ұқсас, бірақ қара қаздың қауырсыны қараңғырақ, кейде қара дақтармен көмкерілген. Басы қоңыр, бірақ денесі қара қоңырдан сәл ашық. Жақтары мен тамағы қоңыр жолақтармен сызылған, басының үстінен және көздерінен қара жолақ өтеді. Америкалық қара қаздың еркек және әйелдерінің дауысы жақын туысы – маллардқа ұқсас, әйелдері жоғары дыбысты, төмендейтін қақылдаған дыбыс шығарады. Ұшқанда, қанат астының ақ түсі қараңғы астың және үстіңгі бөлігінің қарсы түсін көрсетеді. Көкшіл қанат жапырақшаларының алдыңғы және артқы жағында ақ жолақтар жоқ, көбінесе ақ шеті болмайды. Қанат астындағы негізгі қауырсын жабындарының ортасында қараңғы жарты ай көрінеді. Америкалық қара қаз – мекендеу ортасына бейімделген түр, себебі ол тасқын батпақтарымен байланысты және Мэн шығанағынан Вирджиния жағалауына дейінгі тұзды батпақтарда жыл бойы кездеседі. Ол әдетте Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы тұщы су және жағалау ылғалды жерлерін, құрғақ батпақтарды, сағаларды, сулы көлдер мен өзендердің жиектерін ұнатады. Оның рационы әртүрлі. Ол судың бетінде азықтанады және құрлықта шөп жейді. Ол жартылай көшпелі, көптегендары АҚШ-тың шығыс орталық аймақтарында, әсіресе жағалау аймақтарында қыстайды, ал кейбіреулері Ұлы көлдер аймағында жыл бойы тұрады. Бұл қаз Ұлыбритания мен Ирландияға сирек келеді, онда жылдар бойы бірнеше құстар қоныстанды және жергілікті маллардтармен шағылысты. Соның нәтижесінде пайда болған гибридтің түрін анықтау қиын. Еркек және әйелдер міндеттерін бөліседі, бірақ еркек әдетте инкубация кезеңінің ортасына дейін аумақты қорғайды. Америкалық қара қаз бен маллардтың бұрын мекендеу ортасының айырмашылығына байланысты бөлінгендігі туралы болжам бар. Америкалық қара қаздың қара қауырсыны Солтүстік Американың шығысындағы көлеңкелі орман тоғандарында оған селективті артықшылық берген, ал маллардтың ақ қауырсыны ашық далалар мен жазық көлдерде оған артықшылық берген. Бұл пікірге сәйкес, шығыстағы орманды жою және жазық жерлерде ағаштар отырғызу осы мекендеу ортасының бөлінуін бұзды, нәтижесінде қазіргі гибридтенудің жоғары деңгейіне әкелді. Алайда, бұл және басқа да көптеген құс гибрид аймақтарында өткен гибридтеу деңгейі белгісіз, ал американдық қара қаздың жағдайында өткен гибридтеу деңгейі бүгінгіден төмен болған деп есептеледі. Сонымен қатар, көптеген құс гибрид аймақтары тұрақты және ұзақ мерзімді, тіпті кеңінен араласуға қарамастан. Америкалық қара қаз бен жергілікті маллардты микросателлиттер арқылы салыстыру арқылы ажырату өте қиын, тіпті көптеген үлгілер алынса да. Осы зерттеудің тұжырымдамасына қайшы, американдық гаплотипінің маллардтың түпнұсқасы екендігі мәселесі әлі шешілмеген. Олардың "солтүстік қара қаздар енді оңтүстік қара қаздардан ешқандай айырмашылығы жоқ" деген мәлімдемесі тек зерттелген молекулалық маркерлерге қатысты ғана дұрыс.
Ұя жыртқыш жануарлар және қауіптер
Американдық қара қаздың ұяларын басты түрде жыртқыштарына американдық қарғалар, марқұмдар және еноттар жатады, әсіресе ағаштардағы ұяларда. Судың азаюына байланысты мекендеу орындарының жоғалуы, урбанизация салдарынан ылғалды жерлердің толуы, жаһандық жылыну және теңіз деңгейінің көтерілуі – халықтың азаюының басты себептері. Кейбір табиғатты қорғаушылар, егер осы құлдырау жалғаса берсе, көктейлермен будандасу және бәсекелестік қосымша алаңдау тудырады деп санайды. Будандасудың өзі үлкен мәселе емес, табиғи іріктеу ең жақсы бейімделген жекелерінің көбірек ұрпақ беруін қамтамасыз етеді. Дегенмен, аналық будандардың тіршілікке қабілеттілігінің төмендеуі кейбір жұмыртқалардың ұрпақтары көбейе алмай тұрып өлуіне байланысты сәтсіздікке ұшырауына себеп болады. Бұл көктейлерде мәселе емес, бірақ американдық қара қаздың популяциясына қосымша салмақ түсіруі мүмкін. Delta Waterfowl Foundation үшін жүргізілген соңғы зерттеулер будандастар қара қаздардың табиғи жұптасуының нәтижесі емес, күштеп қосылудың салдары екенін көрсетті. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі, американдық қара қаздың көшіп өту кезеңіндегі тоқтау орны, қыстау және көбею орындарын қолдау үшін көптеген аймақтарда мекендеу орындарын сатып алып, басқаруды жалғастыруда. Сонымен қатар, Монтесума ұлттық жануарлар қоры 1000 акрдан астам ылғалды жерді сатып алып, қалпына келтірді, бұл күзгі көшіп бара жатқанда 10 000-нан астам американдық қара қазға тоқтау орны қызметін атқарады. Atlantic Coast Joint Venture американдық қара қаздың мекендеу ортасын қалпына келтіру және жерді сатып алу жобалары арқылы, негізінен олардың қыстау және көбею аймақтарында қорғауда. 2003 жылы қорғау ұйымдары, өнеркәсіп және алғашқы ұлттар, Канаданың боралдық ормандарын, соның ішінде американдық қара қаздың шығыс Канададағы көбею аймағын қорғау үшін Боралдық ормандарды сақтау аясын қабылдады.