Сэмюэл Уилберфорс: Өмірбаяны мен ғылыми дауларға қатысуы
Samuel Wilberforce
Сэмюэль Уилберфорс (1805-1873) – Англия шіркеуінің епископы, құл саудасына қарсы күрескен Уильям Уилберфорстың ұлы. Дарвиннің эволюция теориясына оппозиция жасаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оксфорд епископы, Англия (1805–1873)
Bishop of Oxford, England (1805–1873)
Сэмюэл Уилберфорс, FRS (7 қыркүйек 1805 – 19 шілде 1873) – Англия шіркеуінің ағылшын епископы және Уильям Уилберфорстың үшінші ұлы. "Сопылы Сэм" деп белгілі болған Уилберфорс өз заманындағы ең көрнекті сөйлеушілердің бірі еді. Қазір ол 1860 жылғы пікірсайыста Чарльз Дарвиннің эволюция теориясына қарсылығымен ең жақсы есте қалады.
Samuel Wilberforce, FRS (7 September 1805 – 19 July 1873) was an English bishop in the Church of England, and the third son of William Wilberforce. Known as "Soapy Sam", Wilberforce was one of the greatest public speakers of his day. He is now best remembered for his opposition to Charles Darwin's theory of evolution at a debate in 1860.
Ерте өмір
Ол Лондонның Клэпхам Комон қаласында, құл саудасына және құлдыққа қарсы күрескен көрнекті қайраткер Уильям Уилберфорс пен Барбара Спунердің бес баласы ретінде дүниеге келді. Ол Роберт Исаак Уилберфорстың кіші інісі болды. Англияның жекеменшік мектептерінен тыс, англикандық білім алды. Бұл – Уильям Уилберфорстың ұлдары үшін таңдаған «жеке және отбасылық» оқыту жүйесі еді. Ол классикалық білім берудің дәстүрлі тәсіліне негізделген, бірақ дін қызметкерлерінің үй ортасында жүзеге асырылды. Сэмюэл Уилберфорс 1812 жылдан бастап Стивен Лэнгстонның, кейін Эдвард Гаррард Марштың жетекшілігінде білім алды. 1819 жылы Степлхерст қаласының Генри Хоар және басқалармен бірге ол Сюссекс графтығындағы Рэктонның жанындағы Станстед Паркте Джордж Ходсонның шәкірті болды, ол сол кезде Льюис Уэйдің капелланы қызметін атқарды. Ходсон Альберт Уэйге сабақ бергенімен, Джеймс Томасонды қоса алғанда, алты баладан тұратын шағын сынып жинады. 1820 жылы Ходсон Глостер маңындағы Мейсморға пастор болып көшіп, шәкірттерін өзімен бірге алып кетті. 1823 жылы Уилберфорс Оксфорд университетінің Ориел колледжіне қабылданды. Оксфорд одағының алдастысы болған Біріккен дебаттық қоғамда ол вигтік көзқарастарын көрсетті. Оның достары Уильям Эварт Гладстон мен Генри Эдвард Мэннинг болды және олар діни ынталары үшін «Бетел одағы» деп аталды. Уилберфорстың студенттік ойын-сауықтарына атпен жүру және аң аулау кірді. 1826 жылдың соңында Уилберфорс Баллиол колледжінде стипендия алуға тырысып, сәтсіз аяқтады. 1827 жылдың жазы мен күзінде ол континентті аралап шықты. 1828 жылы ол Батыс Сассекс графтығының Шығыс Лавингтонның пасторының қызы Эмили Сарджентке үйленді. Үйленгеннен кейін колледжде оқуға мүмкіндік болмады. Ол Англия шіркеуінде дьякон болып тағайындалды. 1829 жылы ол діни қызметкер болып тағайындалып, Темзадағы Хенлиге жақын Чекендон қаласында пасторлық қызмет атқарды. 1839 жылдың қараша айында ол Суррей архидиаконы болып тағайындалды, 1840 жылдың тамызында Винчестер каноны болып тағайындалды, ал қазан айында Альверстоук приходын қабылдады. Ол шіркеу салуға арналған діни қор құрды. Бұл – басқа көздерден қосымша қаржы тартуға мүмкіндік беретін шағын гранттарды беру арқылы табысты қаржы жинау тәсіліне айналды. 1850 жылы Уилберфорс Джордж Эдмунд Стритті Оксфорд епархиясының сәулетшісі етіп тағайындады. Стрит өзінің қызметі кезінде он үш шіркеу салды немесе жаңартты. 1854 жылы Уилберфорс Куддесдонда теологиялық колледж ашты, қазір ол Рипон колледжі Куддесдон деп аталады, кейіннен оның Римдік тенденцияларына қатысты дау туды. Ол 13 епископтың Лорд Джон Расселге, еретикалық көзқарастары бар деп айыпталған Хэмпденнің Херефорд епископы болып тағайындалуына қарсы наразылық білдірген құжатына қол қойды. Ол Хэмпденнен кепілдік беруді талап етті, бірақ бұл сәтсіз аяқталғандықтан, оған қарсы сот процесінен бас тартты. Лукас «Уилберфорс, аңыздың негізгі қағидасына қайшы, мәселені алдын ала шешпеді» деп мәлімдейді. Ол Дарвиннің теориясын ғылыми тұрғыдан сынға алып, оның фактілермен дәлелденбегенін айтты және ғылымдағы ең көрнекті тұлғалардың теорияға қарсы екенін атап өтті. «Сол кездегі есептерге қарағанда, барлығы өте жақсы көңіл күйде болды және кешкі асқа бірге қуана-қуана кетті». Уилберфорс «Төрт айлық шолу» журналы үшін «Түрлердің шығу тегі» атты кітапқа шолу жазды. Онда ол Дарвиннің ойларымен келіспеді.
He was born at Clapham Common, London, the fifth child of William Wilberforce, a major campaigner against the slave trade and slavery, and Barbara Spooner; he was the younger brother of Robert Isaac Wilberforce. He had an Anglican education, outside the English public schools. This was the "private and domestic" pattern of instruction chosen for his sons by William Wilberforce. It concentrated on a traditional teaching of the classics, but in a clerical home environment. Samuel Wilberforce was from 1812 under Stephen Langston, and then Edward Garrard Marsh. With Henry Hoare of Staplehurst and others, he was a pupil in 1819 at Stanstead Park, near Racton in Sussex, of George Hodson, at that time chaplain to Lewis Way. Hodson was tutoring Albert Way, but gathered a small class of six boys, who included also James Thomason. In 1820 Hodson moved to Maisemore near Gloucester as a curate, taking pupils with him. In 1823 Wilberforce entered Oriel College, Oxford. In the United Debating Society, the forerunner of the Oxford Union, he demonstrated some Whig views. His friends included William Ewart Gladstone and Henry Edward Manning, and were nicknamed the "Bethel Union" for their religiosity. Wilberforce's student recreations included riding and hunting. Wilberforce in late 1826 tried and failed for a fellowship at Balliol College. He spent the summer and autumn of 1827 touring the continent. He married Emily Sargent, daughter of the rector of East Lavington, West Sussex in 1828. After his marriage a college fellowship was no longer possible. He was ordained deacon in the Church of England. In 1829 he was ordained priest and appointed curate at Checkendon, near Henley on Thames. In November 1839 he was installed archdeacon of Surrey, in August 1840 he was collated canon of Winchester, and in October he accepted the rectory of Alverstoke. He set up a Diocesan Church Building Fund. This gave small grants intended to act as a lever for more substantial funding from other sources, a successful fundraising approach. In 1850 Wilberforce appointed George Edmund Street as architect to the diocese of Oxford. Street built or improved 113 churches there during his tenure. In 1854, Wilberforce opened a theological college at Cuddesdon, now known as Ripon College Cuddesdon, which later was the subject of some controversy over its alleged Romanist tendencies. He signed the remonstrance of 13 bishops to Lord John Russell against the appointment of Hampden, accused of heretical views, to the bishopric of Hereford. He wished to obtain some assurances from Hampden; unsuccessful in this, he withdrew from the suit against him. Lucas argues that "Wilberforce, contrary to the central tenet of the legend, did not prejudge the issue". He criticised Darwin's theory on scientific grounds, arguing that it was not supported by the facts, and he noted that the greatest names in science were opposed to the theory. "Reports from the time suggest that everybody enjoyed themselves immensely, and all went cheerfully off to dinner together afterwards". Wilberforce wrote a review of On the Origin of Species for the Quarterly Review. In it, he disagreed with Darwin's reasoning.
Эсселер мен сын-пикирлер
1861 жылы «Эсселер мен шолулар» туралы оның пікірі, оған қарсы «Термелдік шолу» журналында мақала жазғандығы, Вилберфорске төменгі шіркеу өкілдерінің алғысын әкелді. 1911 жылғы «Британника» авторы анонимді түрде оның күнделігі жеке өмірінің нәзік және құлшыныспен толы екенін көрсетеді деп жазды, бұл туралы епископтың сәтті қоғамдық мансабын сипаттаған және оған «Жұмсақ Сэм» деген лақап ат бергендер назардан тыс қалдырды. Мектептегі жатақхана Вилберфорстың есімімен аталады. Ол ағасы Робертпен бірге 1848 жылдың 27 наурызында Кентербери қауымдастығына қосылды. 1849 жылдың 14 наурызында Кентербери қауымдастығынан қанағаттама жасады. Жаңа Зеландиядағы Вилберфорс өзені олардың құрметіне аталған.
His attitude towards Essays and Reviews in 1861, against which he wrote an article in the Quarterly Review, won Wilberforce the gratitude of the Low Churchmen. The anonymous Britannica 1911 author wrote of it that His diary reveals a tender and devout private life which has been overlooked by those who have only considered the versatile facility and persuasive expediency that marked the successful public career of the bishop, and perhaps earned him the sobriquet of "Soapy Sam". A boarding house at the school is named after Wilberforce. Together with his brother Robert, he joined the Canterbury Association on 27 March 1848. He resigned from the Canterbury Association on 14 March 1849. The Wilberforce River in New Zealand was named for them.
Отбасы
1828 жылы 11 маусымда Уилберфорс Джон Сардженттің қызы Эмили Сарджентке (1807–1841) және оның әйелі Мэри Смитке, Абель Смиттың қызына үйленді. Олардың балалық шағынан аман қалған бес баласы болды, оның бірі қыз, ал төртеуі ұл. Герберт Уильям Уилберфорс (1833–1856), Корольдік теңіз флотының лейтенанты. Ол Балтық теңізіндегі қызметтен кейін Торквейде қайтыс болды. Реджинальд Уилберфорс (1838–1914), әскер офицері. Ол 1894 жылы жарық көрген «Индиялық көтерілістің жазылмаған беті» атты еңбектің авторы, бірақ 52-ші полктің офицерлері оны дәлдігі үшін сынады. Реджинальд өзінің төртінші ұлы Самуил (Сэмуэль Уилберфорс, судья) арқылы Ричард Лорд Уилберфорстың, апелляциялық сот судьясының, әкесі болды. Эрнест Уилберфорс (1840–1908) 1882–1895 жылдары Ньюкасл-апон-Тайн епископы, ал 1895 жылдан өмірінің соңына дейін Чичестер епископы болды.
Wilberforce married on 11 June 1828 Emily Sargent (1807–1841), daughter of John Sargent, and his wife Mary Smith, daughter of Abel Smith. They had five children who survived early childhood, one daughter and four sons. Herbert William Wilberforce (1833–1856), a lieutenant in the Royal Navy. He died at Torquay after duties in the Baltic Sea. Reginald Wilberforce (1838–1914), army officer. He was author of An Unrecorded Chapter of the Indian Mutiny (1894), a work criticised by fellow officers of the 52nd Foot for inaccuracy. Reginald was grandfather (through his fourth son, Samuel (Samuel Wilberforce (judge)) to Richard Lord Wilberforce, a Lord of Appeal. Ernest Wilberforce (1840–1908), Bishop of Newcastle upon Tyne from 1882 to 1895, and Bishop of Chichester from 1895 till his death.