Кіріспе

Канадалық хоккей жаттықтырушысы Роджер Пол Нилсон, (16 маусым 1934 - 21 маусым 2003) - канадалық кәсіби хоккей жаттықтырушысы, ең көп танылғаны НХЛ-де, онда ол сегіз командамен жұмыс істеді. Ойынға технологиялық үлес қосқаны үшін "Капитан Видео" деп аталды, ол "құрылысшы" санатындағы Хоккей Даңқы залының мүшесі. Нилсон өте қабілетті жаттықтырушы ретінде танымал болғанмен, бүгінде ол НХЛ ережелерінің бірнешесінің жасалуына себеп болған әрекеттерімен де есте қалады. Торонтода туған Нилсон мемлекеттік орта мектепте, Солтүстік Торонто колледжінде оқыды. Нилсонның жаттықтырушылық мансабы Онтарионың Гамильтон қаласындағы Макмастер университетінде студент кезінде басталды, ол хоккей мен бейсбол бойынша дене тәрбиесі мамандығын бітіргенге дейін жаттықтырушылық қызметін жалғастырды.

Жаттықтырушылық мансап

Нилсонның жаттықтырушылық мансабы 1966 жылы Онтарио хоккей лигасының «Питерборо Пэтс» командасының бас жаттықтырушысы ретінде басталды, бұл команда кейін «Монреаль Канадиенс» клубының жастар командасы болды. Ол 10 жыл бойы Питерборо, Онтарио қаласында тұрды және қайтыс болғанға дейін сондағы үйін сақтап қалды. Ол сондай-ақ Виндзор университетінде жазғы хоккей лагері бағдарламасында жұмыс істеді, нәтижесінде лагерьлер Онтариодағы Порт-Хоуптан Израильге дейін ұйымдастырылды. Нилсон 1976–77 жылдары Орталық хоккей лигасындағы «Даллас Блэк Хоукс» командасымен кәсіби хоккейде жаттықтырушылық қызметін бастады. Нилсонның Ұлттық хоккей лигасына (NHL) кіруі 1977 жылы «Торонто Мейпл Лифс» командасымен болды, ол Ред Келлидің орнына команданың бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Нилсон «Торонто Мейпл Лифс» (1977–79), «Буффало Сэйбрс» (1979–81, көмекші және бас жаттықтырушы), «Ванкувер Канукс» (1981–84, көмекші және бас жаттықтырушы), «Лос-Анджелес Кингс» (1983–84), «Чикаго Блэкхокс» (1984–87, көмекші), «Нью-Йорк Рейнджерс» (1989–93), «Флорида Пантерс» (1993–95), «Филадельфия Флайерс» (1997–2000) және 2002 жылғы сәуір айында «Оттава Сенаторс» командасымен екі ойынға жаттықтырушы болды. Нилсонның «Торонто» клубымен жұмысы 1979 жылға дейін жалғасты, содан кейін команда иесі Гарольд Баллард оны бас жаттықтырушы лауазымынан босатты. Осы шешімге ойыншылар, БАҚ және жалпы жұртшылық наразылық білдірді. Баллард кейіннен өз шешімінен қайтты, бірақ Нилсоннан келесі ойынға «құпия жаттықтырушы» ретінде басынан қағаз қап киюін талап етті, бірақ Нилсон бас тартты және ештеңе болмағандай келесі ойынды жаттықтырды. Нилсон бастапқыда «Ванкувер» клубының көмекші жаттықтырушысы болды, бірақ Гарри Нил «Квебек Нордикс» командасына қарсы болған төбелес кезінде жанкүйерлермен қақтығысқа түскендігі үшін жұмысынан босатылғаннан кейін бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Команда келесі жеті ойында жеңіліссіз ойнағаннан кейін, оған тұрақты лауазым берілді. Осы жаңа лауазымында Нилсон команданы 1982 жылғы Стэнли кубогының финалына жеткізді. «Рейнджерс» және «Пантерс» командаларымен бес маусым өткізгеннен кейін, Нилсон 1999–2000 маусымда «Флайерс» клубын Шығыс конференциясында бірінші орынға шығарды. Маусымның ортасынан кейін конференциялық турнир кестесінде көш бастаған «Флайерс» командасының бас жаттықтырушысы ретінде Нилсонға «All Star» ойынында Шығыс конференциясының құрама командасын жаттықтыру құрметі бұйырды. Бұрын, «Канукс» клубымен жұмыс істеген кезеңде ол 1983 жылғы «All Star» ойынында Кэмпбелл конференциясының «All Stars» құрама командасын жаттықтырған болатын. Бірақ Нилсон жаттықтырған команда тағы да үміттерді ақтамады, себебі «Флайерс» клубы Шығыс конференциясының чемпионат кезеңінде «Нью-Джерси Девилз» командасымен жеті ойыннан кейін жеңіліске ұшырады.

Лемьедегі "сақтану" дау-дамай

Нилсонның «Рейнджерс» командасындағы өте табысты және сәтсіз кезеңі 1991–92 маусымында болды, олар лигадағы ең жақсы көрсеткішпен Президент кубогын жеңіп алды. «Рейнджерс» плей-оффқа 1940 жылдан бері алғаш рет Стэнли кубогын ұтып алуға басты үміткер ретінде қадам басты, бірақ Патрик дивизионының финалында алты ойыннан кейін «Питтсбург Пингвинз» командасынан жеңіліп қалды. Нилсонның «ешкімге мойынсұнбайтын ескі мектептің» жаттықтырушысы ретіндегі беделі серияның екінші ойынында сынаққа түсті, онда «Рейнджерс» ойыншысы Адам Грейвс «Пингвинз» командасының жұлдызы Марио Лемьеудің сол жақ қол білезік сүйегін екі қолмен бейсбол таяғымен сындырды. Грейвс шайбаны алу үшін таяқты жақсырақ ұстау үшін қолғапқа соққандарын айтты, бұл Нилсонның қарсыластың қолына соққы беруге болатындығына сенгенін көрсетеді. Нилсон кейін оқиғаны көрмегенін, бірақ бұл оқиға оның командасының жанында болғанын мәлімдеді. «Иә, мұнда сөз жоқ. Мен де пенальтилерді ойнаймын. Мен де кейде қолғапты соғамын. Бірақ ол соққан соққы, әрине, жаттықтырушыдан келді», – деді Лемьеу жарақат алғаннан кейін. Ол былай деп қосты: «Осы ойынға менің келісімшартым болды. Роджер Нилсон Грейвске мені іздеуді айтты демеймін, бірақ ол өз ойыншыларына мені іздеуді айтты». Грейвс бұл ойында екі минуттық айыппұл алды. Оған үшінші ойында ойнауға рұқсат берілді, онда ол 6:5 есебімен жеңіске жеткен ойынның бірінші голын соқты. Оқиғадан екі күн өткен соң лиганың тәртіптік комиссиясы Грейвсті төрт ойынға шеттетуге шешім қабылдады. «Пингвинз» командасы келесі жеті ойынды, серияны және Стэнли кубогының финалын жеңіп алды.

Жаттықтырушылық емес мансап

Нейлсон 1984 жылы Стэнли Кубогы плей-оффы кезінде Эдмонтон Ойлерс командасында видео-аналитик болып жұмыс істеді, нәтижесінде Ойлерс алғашқы Стэнли Кубогын жеңіп алды, ал 1984 жылдан 1987 жылға дейін Чикаго Блэкхокс командасында бас бапкер Боб Пулфордтың көмекшісі болды. 1995 жылдан 1997 жылға дейін ол "Сент-Луис Блюз" командасының көмекші бапкері болды. 1987–88 және 1988–89 маусымдарында Нейлсон бапкерлік қызмет атқармады, бірақ Джим Хьюсон мен Гэри Гринмен бірге TSN телеканалында түсті комментатор ретінде жұмыс істеді.

Хоккейден зейнетке шығу

2000 жылдың 20 ақпанында Нилсон қатерлі ісікке байланысты емделу үшін медициналық демалысқа шықты, ал оның орнына көмекші жаттықтырушы Крейг Рамзи жұмыс істеді. 10 сәуірде Нилсон бас менеджер Бобби Кларкке командаға оралуға дайын екенін айтты, бірақ Кларк оралғанға дейін қосымша медициналық тексеруден өтуін талап етті. Осы уақыт аралығында Рамзи Нилсонды жаттықтырушы қызметіне Flyers басшылығы мақұлдағаннан кейін көмекші жаттықтырушы ретінде қайта оралатынын бірнеше рет айтты. Ақырында Нилсонға оның орнын Рамзидің толыққанды алғанын хабарлады. Нилсонды Кларк жұмыстан шығаруына жанкүйерлер мен БАҚ өкілдері көптеп наразылық білдірді, бұл әрекетті сыпайылықсыз және құрметсіздік деп бағалады. Нилсонның дәрігерлері Flyers басшылығына оның бас жаттықтырушының міндеттерін орындауға жеткілікті күші жоқ екенін мәлімдеді. Нилсон плей-оффтың бірінші кезеңінің соңында қайта оралуға тырысты, бірақ Кларк бас тартты. Ол тіпті баспасөз конференциясында өз шешімін қорғауға тырысып, "Роджерде қатерлі ісік болды – бұл біздің кінәміз емес. Біз оған ракқа шалдығуын айтпадық. Оның солай ауыруы өкінішті. Біз оны жалықтырып алдық" деді. Содан кейін Нилсон Сенаторлардың көмекші жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2001–02 маусымының соңғы екі, турнирлік жағдайына әсер етпеген ойынында бас жаттықтырушы Жак Мартин командадан қағылып, Нилсонға 1000-ға жуық ойынға жаттықтырушы болып, сегіз түрлі командаға басшылық еткен алғашқы адам болу мүмкіндігін берді. Келесі маусымда Сенаторлар президенттік кубокты жеңіп алып, Шығыс конференциясының финалына өтті. Сенаторлар жеті ойындық серияда жеңіліске ұшырағанда Нилсонның қатерлі ісігінің созылмалы екені жұртқа белгілі болды. Нилсонның тұрақты маусымдағы жалпы көрсеткіші – 460 жеңіс, 378 жеңіліс, 159 тең түсу және 3 қосымша уақыттағы жеңіліс.

Тренерлік мұра

Нилсон өмірін жаттықтырушылыққа және хоккейге арнады. Оның отбасылық байланыстары болмады, ол түндері видео көріп, ойындарды талдаумен айналысатын. Оның ең танымал инновацияларының бірі – қарсы командаларды талдау үшін бейнетаспаны пайдалану болды, осыдан оған «Капитан Видео» деген лақап ат қойылды. Сонымен қатар, ол алғаш рет микрофондық гарнитураны көмекші жаттықтырушыларымен байланысу үшін қолданды. Егер айқас қарсы команданың жақсысында болса және бірінші және/немесе екінші кезеңнің соңына үш секундтан аз уақыт қалса, Нилсон қақпашысын қосымша шабуылшы үшін алмастырып, айқастан кейін қақпаға соққы беруге мүмкіндік беретін. Оның ойынша, егер қарсы команда шайбаны иеленсе, қалған санаулы секундтарда олардан гол соғу мүмкін емес еді. Басқа ешбір жаттықтырушы мұндай радикалды қадамға бармады, бұл оның инновациялық ойлауын көрсетеді. Нилсон ережелерді мұқият оқып, олардағы кемшіліктерді табуға тырысқанымен де белгілі болды. «Питес» командасын жаттықтырған алғашқы маусымындағы бір ойында, ол ойынның соңғы минутында 5-3 есебімен екі ойыншыдан кем болды. Қазіргі ереже бойынша, одан көп айып тағайындау мүмкін емес екенін түсінген Нилсон, әр он секунд сайын мұзға қажетті ойыншыдан көп шығаруға тырысты. Төрешілер ойынды тоқтатып, айқас жасады, бұл қорғанысқа түскен қысымды жеңілдетті. Сонымен қатар, Нилсон ойынның соңында ойынды тоқтату үшін жанкүйерлер мұзға заттар лақтырғанын пайдаланды. Осыдан кейін ережелер өзгертілді, сондықтан 5-3 есебінде мұзға қажетті ойыншыдан көп шығу, немесе 5-3 есебінде ойынды кешіктіру, немесе ойынды тоқтатуға бағытталған кез келген қасақана әрекет (мысалы, мұзға лақтырылған заттар немесе қасақана желіні жылжыту) соңғы екі минутта немесе қосымша уақытта айып соғумен аяқталады. Нилсон сондай-ақ, айып соққысы кезінде қақпашының орнына қорғаушыны қойса, қорғаушы шабуылшыға шабуылдап, соққының бұрышын азайта алатынын, бұл гол соғу мүмкіндігін едәуір төмендететінін анықтады. 1968 жылы ол осы ақпаратты Нилсонның «Питерборо Питес» және қарсылас «Торонто Марлборос» командалары арасындағы ОХЛ ойынында қолданды. Нилсон «Питес» қақпашысы Пит Костекті қорғаушы Рон Стакхауспен алмастырды. Стакхаус Фрэнк Хамиллдің айып соққысын сәтті тоқтатып, Хамилл көк сызықты кесіп өткенде шабуылдады. Ережеде команда айып соққысы үшін қақпашыны пайдалануы керек және қақпашы шайбаға қол тигізгенге дейін қақпадан шыға алмайды. Бір ойын кезінде таймаут алғанда Нилсон қақпашысына: «Егер сені алмастырсақ, қақпа таяғыңды қақпаның алдында қалдыр» деді. Екінші команда шайбаны иеленген кезде, олар шайбаны ашық қақпаға қарай мұздың бойымен жіберді, бірақ ол қақпа таяғына тиген кезде бұрылып кетті. Келесі маусымда ереже өзгертілді, сондықтан осындай жағдайда гол соғылады. Нилсон да, белгілі бір мағынада, мұзда болып жатқан оқиғалардан наразы болып, ережелерді бұзды. 1982 жылы Кемпбелл конференциясының финалында «Чикаго Блэкхокс» командасына қарсы плей-офф сериясының 2-ші ойынында «Канукс» командасының жаттықтырушысы ретінде ол үшінші кезеңде командасы бірнеше рет әділетсіз жазаланғанын сезінді. Ол жаттықтырушының ақ сүлгісін алып, оны хоккей таяғына байлап, ақ туды желбіреткендей болды. Үш ойыншы да солай істеді, барлығы ойыннан қуылды. Осылайша Нилсон НХЛ дәстүрін қасақана бастады. Келесі ойында мыңдаған «Канукс» жанкүйерлері ақ сүлгілерді желбіретіп, плей-офф дәстүрін жалғастырды, және оны басқа хоккей командалары да кеңінен қабылдады.

Хоккейден кейінгі өмір

2001 жылы Макмастер университетінің құрметті заң докторы атанды (төменде қараңыз). 2002 жылдың қараша айында ол хоккей құрылысшысы ретінде Хоккей Даңқы залына енгізілді. Сондай-ақ, 2002 жылы Канада орденінің мүшесі (CM) атағымен марапатталды. 2003 жылы Питерборо қаласы Мемориалдық орталық аренасының қарсы жағындағы Джордж көшесінің оңтүстік бөлігін Роджер Нилсон жолы деп атады; аренаның мекенжайы 1 Роджер Нилсон жолы деп өзгертілуі тиіс еді. Оттава Сенаторлары Скотиабанк Плейстегі жаттықтырушылар кеңсесін Роджер Нилсон бөлмесі деп атады. 2005 жылы Оттава қаласы Нилсонның құрметіне өзінің кіші Peewee AAA хоккей дивизионын қайта атады. 2005 жылы Онтарио хоккей лигасы колледж немесе университетке қатысатын үздік оқушы-спортшы үшін Роджер Нилсон еске алу сыйлығын тағайындады. 1999 жылы Нилсонға сүйек рагы диагнозы қойылды, ол 2001 жылы тері рагына айналды. Ол 69 жасқа толып, содан кейін бес күн өткен 2003 жылдың 21 маусымында қайтыс болды. Қосымша рәсімдер Питерборо қаласындағы Нортвью Пятидесятницалық шіркеуінде өтті. Оның қазасынан кейін көп ұзамай Оттава Сенаторлары қоры "Роджердің үйін" (француз тілінде "La maison de Roger") салу жоспарларын жариялады, кейіннен Роджер Нилсон үйі деп аталды, ол Шығыс Онтарио балалар ауруханасының аумағында оның есімімен салынған паллиативтік күтім орталығы болды. Ғимарат 2006 жылдың 21 сәуірінде Онтарио премьер-министрі Далтон МакГинти тарапынан ашылды. 2004 жылдың қыркүйегінде Питерборо қаласында Роджер Нилсон атындағы жаңа бастауыш мектеп ашылды. Атау Нилсонның оқытуға берілгендігіне байланысты таңдалды, ол Каварта Пайн Ридж аудандық мектеп кеңесінің мінез-құлық тәрбиесі бағдарламасының принциптерін бейнелейді. 2011 жылдың 7 сәуірінде Ванкувердегі Роджерс Арена Нилсонның НХЛ және әсіресе Ванкувер Канукс командасына қосқан үлесін, сондай-ақ 1982 жылғы Чикаго Блэкхокспен өткен плей-офф сериясында қалыптасқан дәстүрін, кейін "Тауэль күші" деп аталғанды еске алу үшін оның ескерткішін орнатты. Флорида Пантерс 2013 жылы өздерінің алғашқы жаттықтырушысы Нилсонның құрметіне пресс-боксты арнады.

Тренерлік іс-әрекет

+Роджер Нилсонның жаттықтырушылық рекорды
Команда Жыл Тұрақты маусым Плей-офф G (Ойындар) W (Жеңіс) L (Жеңіліс) T (Тең) OTL (Есебінде жоқ жеңіліс) Pts (Ұпай) Қорытынды Нәтиже
TOR 1977–78 80 41 29 10 — 92 3-ші Адамс тобында Алдын ала раундта жеңіс (2–0, LA-ға қарсы) Ширек финалда жеңіс (4–3, NYI-ға қарсы) Жартылай финалда жеңіліс (0–4, MTL-ға қарсы)
TOR 1978–79 80 34 33 13 — 81 3-ші Адамс тобында Алдын ала раундта жеңіс (2–0, ATL-ға қарсы) Ширек финалда жеңіліс (0–4, MTL-ға қарсы)
TOR Барлығы 160 75 62 23 — 173 8–11 (0.421)
BUF 1980–81 80 39 20 21 — 99 1-ші Адамс тобында Алдын ала раундта жеңіс (3–0, VAN-ға қарсы) Ширек финалда жеңіліс (1–4, MIN-ға қарсы)
BUF Барлығы 80 39 20 21 — 99 1 дивизиондық титул 4–4 (0.500)
VAN 1981–82 54 0 1 — (77) 2-ші Смит тобында Дивизион жартылай финалында жеңіс (3–0, CGY-ға қарсы) Дивизион финалында жеңіс (4–1, LA-ға қарсы) Конференция финалында жеңіс (4–1, CHI-ға қарсы) Стэнли Кубогы финалында жеңіліс (0–4, NYI-ға қарсы)
VAN 1982–83 80 30 35 15 — 75 3-ші Смит тобында Дивизион жартылай финалында жеңіліс (1–3, CGY-ға қарсы)
VAN 1983–84 48 17 26 5 — (73) 3-ші Смит тобында Қызметтен босатылды
VAN Барлығы 133 51 61 21 — 123 12–9 (0.571)
LAK 1983–84 28 8 17 3 — (59) 5-ші Смит тобында Плей-оффқа қатыспады
LAK Барлығы 28 8 17 3 — 19 0–0 (0.000)
NYR 1989–90 80 36 31 13 — 85 1-ші Патрик тобында Дивизион жартылай финалында жеңіс (4–1, NYI-ға қарсы) Дивизион финалында жеңіліс (1–4, WSH-қа қарсы)
NYR 1990–91 80 36 31 13 — 85 2-ші Патрик тобында Дивизион жартылай финалында жеңіліс (2–4, WSH-қа қарсы)
NYR 1991–92 80 50 25 5 — 105 1-ші Патрик тобында Дивизион жартылай финалында жеңіс (4–3, NJ-ға қарсы) Дивизион финалында жеңіліс (2–4, PIT-ке қарсы)
NYR 1992–93 40 19 17 4 — (79) 6-шы Патрик тобында Қызметтен босатылды
NYR Барлығы 280 141 104 35 — 317 2 дивизиондық титул 13–16 (0.448)
FLA 1993–94 84 33 34 17 — 83 5-ші Атлантика тобында Плей-оффқа қатыспады
FLA 1994–95 48 20 22 6 — 46 5-ші Атлантика тобында Плей-оффқа қатыспады
FLA Барлығы 132 53 56 23 — 129 0–0 (0.000)
PHI 1997–98 21 10 9 2 — (95) 2-ші Атлантика тобында Конференция ширек финалында жеңіліс (1–4, BUF-қа қарсы)
PHI 1998–99 82 37 26 19 — 93 2-ші Атлантика тобында Конференция ширек финалында жеңіліс (2–4, TOR-ға қарсы)
PHI 1999–2000 82 45 22 12 3 105 1-ші Атлантика тобында Конференция ширек финалында жеңіс (4–1, BUF-қа қарсы) Конференция жартылай финалында жеңіс (4–2, PIT-ке қарсы) Конференция финалында жеңіліс (3–4, NJ-ға қарсы)
PHI Барлығы 185 92 57 33 2 201 4–15 (0.483)
OTT 2001–02 21 10 0 (94) 3-ші Солтүстік-шығыс тобында Уақытша бас жаттықтырушы
OTT Барлығы 21 10 0 20–0 (0.000)
Барлығы 1,000 460 378 159 3 108 23 дивизиондық титул 51–55 (0.481)