Кіріспе

2000 жылғы Канаданың федералды сайлауы 2000 жылдың 27 қарашасында Канаданың 37-ші Парламентінің Халық қатарына депутаттар сайлау үшін өтті. Премьер-министр Жан Кретьеннің Либералдық партиясы үшінші рет көпшілік үкіметті жеңіп алды. 1997 жылғы бұрынғы сайлаудан бастап, шағын консерваторлар Канаданың Реформа партиясы мен Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясын біріктіруге тырысып, Біртұтас балама жобасын іске асыруға көшті. Осы кезеңде Жан Шарест Прогрессивті консерваторлар партиясының төрағасы лауазымынан кетіп, бұрынғы премьер-министр Джо Кларк партияны басқарды және Реформа партиясымен кез келген одаққа қарсы болды. 2000 жылдың көктемінде Реформа партиясы консерваторларды бір партияға біріктіруге бағытталған «Канадалық Альянс» саяси партиясы болып қайта құрылды. Бұрынғы Реформа партиясының жетекшісі Престон Мэннинг, жаңа «Канадалық Альянс» партиясының жетекшісі болған Стоквелл Дейге жеңіліп, көшбасшылыққа ие бола алмады. Федералды үкімет бес жылдық толық мерзімінен (үш жылдан астам билікте болғаннан кейін) бұрынғы сайлауды тағайындады. Үкіметтегі Либералдық партия 1997 жылғыдан да көп орынды жеңіп, үшінші рет қатарынан көпшілік үкіметті құрды. «Канадалық Альянс» мардымды жетістікке жете алмады, ал шығыстағы үлкен серпіліс болған жоқ. Квебек блогы, Жаңа демократиялық партия және Прогрессивті консерваторлартың барлығы шағын шығынға ұшырады. Бұл биліктегі үкіметтің парламенттік көпшілігін сәтті қорғаған соңғы сайлау болды. Сондай-ақ, бұл бір партияның халықтың дауысының 40%-дан астамын алған соңғы сайлау болды, алайда 2011 жылы Стивен Харпер басқарған Консервативтік партия (39,62%) және 2015 жылы Джастин Трюдо басқарған Либералдық партия (39,47%) осы көрсеткішке жақын келді. Бұл «Канадалық Альянстың» қатысқан жалғыз сайлауы және Прогрессивті консерваторлардың қатысқан соңғы сайлауы болды (олар екеуі де 2003 жылы Канаданың Консервативтік партиясына бірікті). Бұл сонымен қатар Нунавуттың жеке аумақ ретінде алғашқы сайлауы болды (бұрын ол Солтүстік-Батыс аумақтарының құрамында болған).

Науқан

2000 жылдың 22 қазанында премьер-министр және Либералдық партияның жетекшісі Жан Кристиан генерал-губернатор Адриен Кларксонға парламентті таратуды және 2000 жылдың 27 қарашасына сайлау тағайындауды ұсынды. Сарапшылар бұл қадамды жаңа құрылған Канадалық Альянсқа қолдаудың арту мүмкіндігін тоқтату, Пол Мартиннің лидерлік амбицияларын тойтарту және Пьер Эллиот Трюдоның жақындағы қазасынан туған ностальгияны пайдалану әрекеті деп қарастырды. Сайлау кезінде Канада экономикасы жақсы жағдайда болды және оппозициялық партиялар науқанға дайын болмағандықтан, бірден елеулі жағымсыз мәселелер болған жоқ. Сайлаудың басты мәселесі – денсаулық сақтау саласы, ол қоғамдық пікір сауалнамаларында канадалықтар үшін ең маңызды мәселе ретінде көтерілді. Халықтың көп бөлігі сайлауға қызығушылық танытпады, сарапшылар сайлаушылардың үкіметті ауыстыру мүмкіндігі аз аймақтық бөліністерге негіделген сайлаудың қайталануын күткенін айтты. Стивен Кларксонның "The Big Red Machine" кітабында айтылғандай, либералдардың соңғы телеарнадағы жарнамасы "[либералдар мен Канадалық Альянс] арасындағы қарама-қайшылықты көрсетіп, сайлаушыларды [Консервативтік партия жетекшісі] Джо Кларктың азшылық үкімет құру үшін Квебек блогымен коалиция құрады деген мәлімдемесінен сақтандырды. Жарнамада канадалықтарға басқа партиялармен тәуекелге бармай, мықты және тәжірибелі команданы таңдауға кеңес берілді".

Либералды партия

Либералдық партия сайлауға бюджеттік тапшылықты жою, федералдық шығындарды күрт қысқарту (мысалы, мемлекеттік қызметкерлерді қысқарту, мемлекеттік корпорацияларды жекешелендіру), жаңа экологиялық ережелер енгізу және 1998 жылдан бастап бюджеттік тапшылық жойылғаннан кейін және профицитқа қол жеткізілгеннен кейін әлеуметтік бағдарламаларға қаржыландыруды арттыру жетістіктерімен келді. Либералдық партия Адам ресурстары министрлігінің Ауысу жұмыс қоры бағдарламасындағы тәртіпсіздіктер үшін оппозициялық партиялардың шабуылына ұшырады, бірақ Критиен үкіметтің әрекеттерін тиімді қорғай алды. Либералдық партия шабуылдарын Канадалық Альянсқа бағыттап, оны ұлттық бірлікке қауіпті, экстремистік оңшыл қозғалыс деп айыптады. Либералдық партияның ең күрделі мәселесі – Либералдық партия ішінде Chrétien мен Қаржы министрі Пол Мартин арасындағы жетекшілік күресі болды, Мартин Chrétien-нің орнына Либералдық партияның төрағасы және премьер-министр болуды көздеді.

Стратегия

Бұрынғы сайлаудың аймақтық сипатына байланысты Либералдық партия сайлау стратегиясын аймақтық бағыттар бойынша құрды, мақсаты Онтариодағы барлық мандатты иелену, Квебекте Квебек блогынан мандаттарды ұтып алу, Атлантикалық Канадада жеңіске жетіп, Батыс Канададағы Канадалық Альянсқа қарсы шығындарды азайту болды. Либералдық партия күшін Атлантикалық Канадада қолдауын қайта табуға жұмылдырды, онда 1997 жылғы сайлауда Жаңа демократиялық партия мен Прогрессивті консервативтік партияға байланысты, либералдық үкіметтің Атлантикалық Канададағы мойва балықтарына квота белгілеуі және жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақыны қысқартуы салдарынан партия ауыр үлкен шығынға ұшырады. Хритень сайлау науқаны барысында бұрынғы Нью-Брансуик премьер-министрі Фрэнк МакКенна мен бұрынғы Хритень үкіметінің министрі, содан кейін Ньюфаундленд пен Лабрадордың қазіргі премьер-министрі Брайан Тобин премьер-министр лауазымынан кетіп, өзінің провинциясында Либералдық партияның үміткері ретінде қатысты. Квебекте федералды үкімет жақында қабылдаған «Анықтық туралы» заң дау тудырды, себебі ол тәуелсіздік туралы жаңа референдумда нақты және түсінікті сұрақ қоюды талап етті. Хритень «Анықтық туралы» заңды қорғап, тәуелсіздікке ұмтылатын Квебек премьері және бұрынғы Квебек блогының жетекшісі Люсьен Бушарға шабуыл жасап, оған жаңа заңдар бойынша тәуелсіздік туралы тағы бір референдум өткізуге шақырды, себебі Хритень тәуелсіздік жақтастары мұндай референдумда жеңіледі деп күтті. Либералдық үкімет 2000 жылдың қыркүйегінде барлық премьер-министрлермен бірлесіп денсаулық сақтау туралы келісімге келді, ол мемлекеттік денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражатты күрт арттыруды көздеді. Реформалық партияның жетекшісі Престон Мэннинг 1997 жылғы сайлауда Реформалық партияның шығысқа қарай кеңіректеуге тырысқанына наразы болды, себебі партия сол сайлауда Онтариодағы жалғыз мандатын жоғалтты. Реформа партиясы 1997 жылғы сайлауда либералдардың жеңісіне өзінің бәсекелесі консервативтік қозғалысы – Прогрессивті консервативтік партиямен дауыс бөлінуі себеп болды деп санайды, ал Мэннинг Реформа мен Прогрессивті консервативтік партияларды біріктіруді ұсынды. Реформалық партияның екі партияны біріктіруге бағытталған бұл жобасы 1998 жылы басталған Біріккен Альтернатива деп аталды, ол ақырында Альянс құрылуына әкелді. Жаңа партия кейіннен Мэннингке қарағанда Стоквелл Дейді жетекші етіп сайлады. Альянс 2000 жылғы сайлауды Онтарио мен Шығыс Канададағы ПК партиясын басып озу үшін пайдалануды жоспарлаған. Көптеген квебектер бұл шешімге ашуланып, Блокқа қарсы дауыс берді немесе өздерінің наразылықтарын көрсету үшін дауыс бермеуді жөн көрді. Блок басшысы Жиль Дюсепп, Блоктың Сильвен Годроны сайлауға ұсынуына қарамастан, Чикутими-Ле-Фьорд округінде үміткер Ноэль Тремблайды жеке тағайындағаннан кейін бұқаралық ақпарат құралдарының сын көзіне ілікті. Блоктың 177 беттік бағдарламасы тым ауыр болды деп сынға ұшырады, оның азаматтарына аз таратылды және ұзақтығына байланысты интернет пайдаланушылары оған сирек кірді, сондай-ақ науқан барысында оның талқылануы да аз болды. Оның орнына Блок үлкен бағдарламадағы саясатты қамтитын кішкентай буклеттердің көптеген даналарын шығарды. Блок бұрынғы ПК партиясының қолдаушыларын өз жағына тарту үшін үгіт жүргізді. Блок 38 округте жеңіске жетті, бұл 1997 жылғы сайлаудан алты округке кем.

Жаңа демократиялық партия

Жаңа демократиялық партия өткен он жылдық ішінде провинциялық жаңа демократиялық партияларға қолдаудың азаюы және 2000 жылы Британдық Колумбияның НДП премьер-министрі Глен Кларктың жанжалына байланысты үгіт науқанында ауыр зардап шекті, осыған байланысты ол премьер-министр лауазымынан кетуге мәжбүр болды. 1999 жылғы Саскачеван провинциялық сайлауында партия орын жоғалтқаннан кейін, Саскачеванның НДП премьер-министрі Рой Романов 2000 жылы отставкаға кеткенінен кейін федералды НДП үшін жағдай одан да нашарлады, содан кейін ол федералды НДП Либералдық партиямен бірігуі керек екенін ұсынды. НДП қолдауды жинауға қабілетсіз болды, өйткені сайлау науқанының көп бөлігінде сайлау қорытындыларында қолдау деңгейі төмен болды. НДП жетекшісі Алекса Макдоно француз тілін жетік меңгермегендігіне байланысты француз тіліндегі пікірсайыста нашар өнер көрсетті. Ағылшын тіліндегі пікірсайыста Макдоно Альянс жетекшісі Стоквелл Дейді екі деңгейлі денсаулық сақтау жүйесін қолдағаны үшін, ал Либералдық партия жетекшісі Жан Кретьенді Канаданың мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесін қаржыландырудың орнына байларға салық жеңілдіктерін бергені үшін сынады.

Прогрессивті консервативтік партия

Прогрессивті консервативтік партия бұрынғы премьер-министр Джо Кларктың басшылығымен канадалық саясаттағы бұрынғы беделін қайтаруды мақсат етті. ПК партиясы өте көңіл көншітпейтін сайлауды бастан өткізді, ең төменгі ұлттық дауыс көрсеткішін тіркеді – 20 орыннан 12 орынға дейін төмендеді және көбінесе теңіз провинцияларымен ғана шектелді. Дегенмен, партия Халық палатасында ресми партия мәртебесіне ие болу үшін қажетті 12 орынды жеңіп алды. 12 орын жеңіп алмаған жағдайда партия Халық палатасында маңызсыз қалған болар еді, бұл оның одан да жылдам құлдырауына әкелуі мүмкін еді. Үкіметтік партиялар өздерінің қалауынша он екі мүшеден аз құрамы бар партияларға партия мәртебесін беруге құқылы. Егер прогрессивті консерваторлар қажетті он екі орыннан бір-екі орын кем болғанда және НДП кем дегенде он екі орынды сақтап қалғанда, либералдық үкімет 1974 жылы Әлеуметтік кредит партиясына жасағандай осы мүмкіндікті пайдалануы мүмкін еді.

10 жақын орналасқан округтер

1. Шамплен, КК: Марсель Гагнон (BQ) Джули Буле (Либералды партиядан) 15 дауыспен жеңді.
2. Лаваль орталығы, КК: Мадлен Далфонд Гвирал (BQ) Пьер Лафлерді (Либералды партиядан) 42 дауыспен жеңді.
3. Лидс—Гренвилл, ОН: Джо Джордан (Либералды партиядан) Горд Браунды (Консервативті партиядан) 55 дауыспен жеңді.
4. Саскатун—Розатуун—Биггар, СК: Кэрол Скелтон (Консервативті партиядан) Денис Груендингті (Жаңа демократиялық партиядан) 68 дауыспен жеңді.
5. Юкон, ЮТ: Ларри Багнелл (Либералды партиядан) Луиза Хардиді (Жаңа демократиялық партиядан) 70 дауыспен жеңді.
6. Тобик—Мактаквак, NB: Энди Савой (Либералды партиядан) Жиль Берньені (Консервативті партиядан) 150 дауыспен жеңді.
7. Регина—Ламсден—Көл орталығы, СК: Ларри Спенсер (Консервативті партиядан) Джон Соломонды (Жаңа демократиялық партиядан) 161 дауыспен жеңді.
8. Регина—Кью’Аппел, СК: Лорн Нистром (Жаңа демократиялық партиядан) Дон Лейерді (Консервативті партиядан) 164 дауыспен жеңді.
9. Паллизер, СК: Дик Проктор (Жаңа демократиялық партиядан) Дон Финдлейді (Консервативті партиядан) 209 дауыспен жеңді.
10. Матапедия—Матан, КК: Жан Ив Рой (BQ) Марк Беланжерді (Либералды партиядан) 276 дауыспен жеңді.
11. Кардиган, ПЕ: Лоренс МакАулей (Либералды партиядан) Кевин МакАдамды (Консервативті партиядан) 276 дауыспен жеңді.