Кіріспе

Құрт-құрт жейтін сүтқоректілердің отбасы

Филдер, сондай-ақ секіруші филдер немесе сенгилер деп аталатын бұл кішкентай жәндік жейтін сүтқоректілер Африкаға тән және Macroscelidea отрядының Macroscelididae туысына жатады. Олардың дәстүрлі ағылшынша атауы "elephant shrew" олардың ұзын мұрындары мен пілдің мұрындықтарының арасындағы көзге түсетін ұқсастығынан, сондай-ақ Eulipotyphla отрядындағы (Soricidae туысына жататын) шыршалармен сырттай ұқсастығынан туындаған. Алайда, филогенетикалық талдау көрсеткендей, филдер шынайы шыршалармен жіктелмеген, керісінше, шыршаларға қарағанда пілдерге жақын туыс. 1997 жылы биолог Джонатан Кингдон оларды "сенги" (жекеше – сангi) деп атауды ұсынды, бұл термин Африканың банту тілдерінен алынған, ал 1998 жылы олар жаңа Afrotheria кладына жатқызылды. Олар Африканың оңтүстік бөлігінде кеңінен таралған, және ешқандай жерде жиі кездеспесе де, Намиб шөлінен Оңтүстік Африкадағы тасты жартастарға дейін, тығыз орманға дейін кез келген ортада кездесуі мүмкін. Бір түрі – Солтүстік Африка филі Африканың солтүстік-батысындағы жартылай шөлейтті, таулы аймақта мекендейді. Сомали филі 1968 жылдан 2020 жылға дейін байқалмаған, бірақ Джибутидегі ғалымдар тобы оны қайтадан тапты.

Сипаттамалары

Бұл жаратылыс ең жылдам ұсақ сүтқоректілердің бірі болып табылады, тіркелген жылдамдығы жоғары. Басқа сүтқоректі жәндікқоректілермен салыстырғанда, сенгилердің миы салыстырмалы түрде үлкен. Олар жалғыз өмір сүретін жануарлар, яғни байланыс үшін дауыстар мен иіс іздерін қолданады, бұл аумақты қорғау және жұптасу сияқты мақсаттарға қызмет етеді. Пілшатырлар – төрт аяқты, кеміргіштерге немесе опоссумдарға ұқсас, қабыршақты құйрықтары, ұзын мұрындары және дене мөлшеріне қарағанда ұзын аяқтары бар кішкентай жәндікқоректі сүтқоректілер. Олар қоян сияқты бір жерден екінші жерге жылдам қозғалады. Олардың дене салмағы шамамен 700 граммды құрайды, бұл басқа алып сенгилерге қарағанда 25-50% артық. Жаңа Rhynchocyon тек 300 км² аумақты қамтитын екі популяциядан ғана белгілі. Оның тығыздығы шамамен 50-80 жеке тұлғаны құрайды. Қысқа құлақты пілшатырдың орташа мөлшері шамамен 50-80 граммды құрайды. Бұл түрлердің барлығында мұрттың мөлшері әртүрлі болғанымен, олардың бәрі де тамақ іздеу кезінде оны ирелей алады. Табиғатта олардың өмір сүру ұзақтығы екі жарымнан төрт жылға дейін. Оларда үлкен кәдімгі тістері және тұяқты жануарларға ұқсас биік тақымы бар жақ тістері бар. Олардың тіс формуласы G.

Көбінесе күндізгі және өте белсенді болғанымен, оларды ұстау қиын және сирек кездеседі; пілшатырлар сақ, жақсы жасырынып, қауіптен жылдам қашып кетеді. Кейбір түрлер бұталардың арасында таза жолдар жасап, күнін жәндіктерді іздеумен өткізеді. Жануар алаңдаған жағдайда, бұл жол қашып кетуге кедерісіз мүмкіндік береді. Пілшатырлар өте әлеуметтік жануарлар емес, бірақ көптеген түрлер моногамды жұптарда өмір сүреді және сирек топтасады. Олар өздерінің мекенін бөліседі және қорғайды, егер басқа жануарлар олардың аумағына еніп келсе, оларды айқайлап, ұрысып, тепкілеп қуады (Simmons, 1991). Бұл аумақ иіс бездері арқылы белгіленеді. Әйел пілшатырлардың менструальдік циклы адам әйелдеріне ұқсас, және бұл қасиетке ие болған аз сүтқоректілердің бірі. 1940 жылдары адамның менструальдік циклын зерттеу үшін пілшатырлар қолданылды. Пілшатырлардың жұптасу кезеңі бірнеше күнге созылады. Жұптасқаннан кейін, жұптар өздерінің жалғыз өмір салтына оралады. 45-60 күнге созылатын жүктіліктен кейін, аналық бірден үш балаға дейін туады. Балалар салыстырмалы түрде дамыған күйде туады, бірақ сыртқа шығуға дейін бірнеше күн ұяда қалады. Дене мөлшері, тіршілік ортасы және таралуы ұқсас пілшатырлардың жылулық сипаттамалары көптеген жіктемелерде өте жақын. Олар әртүрлі қоршаған орта температурасында дене температурасын тұрақты ұстай алады, көптеген түрлер дене температурасын 35°C деңгейінде сақтайды және гипертермияға ұшырамайды, бірақ олар EWL (булану арқылы су жоғалту) арқылы жылу шығындарын теңестіреді.