Кіріспе
Франция президенті 1969-1974 жылдары Жорж Жан Реймонд Помпиду (фр. Georges Jean Raymond Pompidou; 5 шілде 1911 – 2 сәуір 1974) – француз саясаткері, 1969 жылдан 1974 жылы қайтыс болғанға дейін Франция президенті болды. Бұрын ол президент Шарль де Гольдің басшылығымен 1962 жылдан 1968 жылға дейін Францияның ең ұзақ премьер-министрі болған. «Тридцать славных жылдардың» соңғы жылдары қарқынды өсімге байланысты, Помпиду де Гольдің жаңғырту саясатын жалғастырды, бұл президенттік Concorde қолданысымен, ірі өнеркәсіптік топтар құрылуымен және жоғары жылдамдықты пойыз жобасының (TGV) іске қосылуымен көрінді. Үкімет автомобиль, агробизнес, болат, телекоммуникация, ядролық және ғарыш салаларына көп инвестиция жасады, сондай-ақ ең төменгі жалақыны (SMIC) және Қоршаған орта министрлігін құрды. Оның сыртқы саясаты француз тәуелсіздігінің голлистік қағидасына сәйкес болғанымен, прагматикалық болды. Ол Ричард Никсонның АҚШ-пен қарым-қатынасын жақсартумен, Леонид Брежневтің КСРО-сымен тығыз байланыс орнатумен, «туннельдегі жылан» жобасын іске қосумен және де Гольдің қарсылығына қарамастан, Ұлыбританияның ЕЭК-ке кіруіне көмектесу арқылы еуропалық құрылысты қайта жандандырумен еректелді. Помпиду 1974 жылы қанның сирек түріне – Вальденстрем ауруынан қайтыс болды. Оның президенттік кезеңі француз саяси комментаторлары тарапынан жоғары бағаланады. Ол – әдебиетке бейім тұлға, француз мемлекет қайраткерлерінің ұзын тізімінен табылады және көркем жазу шеберлігімен ерекшеленеді. Оның «Француз поэзиясының антологиясы» әлі де маңызды еңбек саналады және мектеп оқу бағдарламасына енгізілген. Ол заманауи өнерге құштар болды және оның есімі бүкіл әлемге Жорж Помпиду атындағы ұлттық өнер және мәдениет орталығы арқылы танымал, ол осы орталықты бастамашылық етіп, 1977 жылы ашты; кейіннен ол Мец (Франция), Малага (Испания), Брюссель (Бельгия) және Шанхай (Қытай) қалаларындағы филиалдарымен атауын кеңінен таратты. Оның туған қаласында оған арналған Жорж Помпиду мұражайы да бар.
Georges Jean Raymond Pompidou ('/p//ɒ//m//p//ɪ//d//uː/ POMPidoo, ʒɔʁʒ pɔ̃pidu; 5 July 19112 April 1974) was a French politician who served as President of France from 1969 to his death in 1974. He was earlier the longest ever Prime Minister of France, under President Charles de Gaulle, from 1962 to 1968. In the context of the strong growth of the last years of the Trente Glorieuses, Pompidou continued De Gaulle's policy of modernisation, which was symbolised by the presidential use of the Concorde, the creation of large industrial groups and the launch of the high speed train project (TGV). The government invested heavily in the automobile, agribusiness, steel, telecommunications, nuclear and aerospace sectors and also created the minimum wage (SMIC) and the Ministry of the Environment. His foreign policy was pragmatic although in keeping with the Gaullist principle of French independence. It was marked by a warming of relations with Richard Nixon's United States, close relations with Leonid Brezhnev's Soviet Union, the launch of the snake in the tunnel and the relaunching of European construction by facilitating the United Kingdom's entry to the EEC in contrast to de Gaulle's opposition. Pompidou died in office in 1974 of Waldenström's disease, a rare form of blood cancer. His presidency is generally held in high esteem by French political commentators. A man of letters, he belongs to a long line of French statesmen with an excellent writing style. His "Anthology of French Poetry" is still a reference and is part of the school curriculum. He was passionate about contemporary art, and his name remains known worldwide for the Centre national d'art et de culture Georges Pompidou, which he initiated and was inaugurated in 1977; it subsequently spread the name with its branches in Metz (France), Malaga (Spain), Brussels (Belgium) and Shanghai (China). A Georges Pompidou Museum is also dedicated to him in his hometown.
Ерте өмір
Жорж Помпидудың отбасы өте қарапайым текті болған. Ол әкесінің де, анасының да тарапынан Канталдағы шаруалардың қарапайым немересі еді. Оның ата-анасы мұғалімдер болған. Сондықтан оның өмірі Үшінші Республикадағы әлеуметтік көтерілудің классикалық мысалы ретінде жиі айтылады, себебі ол мемлекеттік білім беру арқылы оқуға мүмкіндік алған. Жорж Жан Рэймонд Помпиду 1911 жылдың 5 шілдесінде Францияның оңтүстік-орталық аймағында, Кантал департаментіне қарасты Монбудиф коммунасында дүниеге келді. Пьер де Ферма лицейіндегі гипохагниядан және Луи Ле Гранд лицейіндегі хагниядан кейін, ол болашақ сенегалдық ақын және мемлекет қайраткері Леопольд Седар Сенгормен танысты. Помпиду École Normale Supérieure-ге түсіп, әдебиет бойынша агрегация дәрежесін алды. 1953 жылы Гай де Ротшильд оны Ротшильд банкіне жұмысқа қабылдағанға дейін Париждегі Генри IV лицейінде әдебиет пәнін оқытты. 1956 жылы ол банк бас директоры болып тағайындалды және 1962 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Кейін Шарль де Голь оны Анна де Гольль қорына басшылық етуге шақырды, бұл қор Даун синдромымен ауыратын балаларға көмек көрсетуге арналған (де Гольдің кіші қызы Анна Даун синдромымен туған).
Төрағалық
1969 жылғы конституциялық референдум сәтсіз аяқталғаннан кейін де Голль отставкаға кетті, ал Помпиду Франция президенті болып сайланды. 1969 жылғы 15 маусымдағы жалпы сайлауда ол Сенаттың орталықшыл президенті және міндетін атқарушы президент Ален Похерді үлкен артықшылықпен (58% - 42%) жеңді. Галлист болғанымен, Помпиду де Голльге қарағанда тәжірибелірек болды, әсіресе 1973 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбританияның Еуропалық қауымдастыққа қабылдануына көмектесті. Ол индустрияландыру жоспарын іске қосты және Arianespace жобасын, сондай-ақ TGV жобасын бастады, сонымен қатар Францияның азаматтық ядролық бағдарламасын дамытты. Ол премьер-министрі Жак Шабан Делмастың «Жаңа қоғам» бағдарламасына күдікпен қарады. 1972 жылы ол Шабан Делмасты консервативті голлист Пьер Месмермен ауыстырды. Солшыл оппозиция бірігіп, 1973 жылғы заң шығару сайлаулары алдында Бірыңғай бағдарлама ұсынғанда, Помпиду өзінің президенттік көпшілігін Еуропаны қолдайтын орталық партияларды қосып кеңейтті. Бұған қоса, ол саяси партиясы UDR (Union des Democrates pour la Ve République) нығайту үшін аймақтық және жергілікті қажеттіліктерге ерекше назар бөлді, осы арқылы оны галлистік қозғалыстың орталық және тұрақты күшіне айналдырды.
Сыртқы істер
АҚШ де Голль биліктен кеткеннен кейін Франциямен жақсы қарым-қатынасты қайта орнатуға ниет білдірді. АҚШ-тың жаңа президенті Ричард Никсон және оның бас кеңесшісі Генри Киссинджер Помпидуды құрметтеді; саясаткерлер көптеген маңызды саяси мәселелер бойынша келісімге келді. АҚШ француз ядролық бағдарламасына көмек көрсетуді ұсынды. Дегенмен, Никсон шокы және 1973-1975 жылдардағы экономикалық төңкерістен кейін экономикалық қиындықтар туындады, әсіресе әлемдік сауда құралы ретінде американ долларының рөліне байланысты. Помпиду Африкадағы жаңадан тәуелсіздік алған бұрынғы француз колонияларымен жақсы қарым-қатынас орнатуға ұмтылды. 1971 жылы ол Мавритания, Сенегал, Кот-д'Ивуар, Камерун және Габон елдеріне сапар шекті. Ол ынтымақтастық және қаржылық көмек туралы хабарлама жеткізді, бірақ бұрынғыдай әкесілік қарым-қатынассыз. Басқаша айтқанда, ол Жерорта теңізінің барлық елдерін қамтитын артқы аймақты дамыту мақсатында Солтүстік Африка және Таяу Шығыс елдерімен байланысты нығайтуға күш салды.
Парижді жаңғырту
Помпидудың биліктегі уақыты Франция астанасын жаңғыртуға жасалған үздіксіз тыйырмастармен ерекшеленді. Ол Париждегі Мараи аймағының шетіндегі қазіргі заманғы өнер мұражайы – Бобур орталығының (кейіннен оның өлімінен соң Помпиду орталығы деп аталды) құрылысын жетекшілік етті. Жаңғыртуға жасалған басқа да әрекеттерге Лес-Халльдегі ашық базарларды бұзып, олардың орнына сол аттас сауда орталығын салу, Монпарнас мұнарасын тұрғызу және Сенаның оң жағалауында тас жол салу кірді.