Кіріспе

Швецияның негізі Вестергётландта қаланды деген ревизионистік көзқарас. Гёталанд теориясы (немесе «Вестрогот мектебі», швед тілінде Västgötaskolan) – бұл қалыптасқан тарих пен археологияға қарсы тұратын көзқарас. Ол Швецияның негізі дәстүрлі түрде қабылданған Шығыс Швецияда емес, Вестергётланд провинциясында (Вестергётланд) қаланды деп мәлімдейді. Бұл идеяның жақтастары кең ауқымды әдістерді қолданады, олардың арасында көзге түсіру және медиумдар арқылы өлгендермен байланыс орнату сияқты даулы әдістерден бастап, этимология сияқты дәстүрлі әдістерге дейін бар. Сонымен қатар, қалыптасқан академиялық материал өтірік пен жасаудан тұрады деп санайды. Бұл көзқарас Швецияда жақсы танымал және оның жақтастары оны ынтамен таратуға ұмтылса да, ғалымдар тарапынан ешқашан қабылданып көрмеген.

Тарих

Гёталанд теориясы 20 ғасырдың басында ежелгі Убсола (Уппсала) қаласы Вестергётланд провинциясында, әсіресе Апландланд деп аталатын ежелгі жерлерде орналасқан деген талаптармен туындады. Теорияның жақтаушылары сондай-ақ Вестергётланд және Венерн көлі аймағының шын мәнінде "Ситун" жері болғанын, қазіргі тілде Сигтуна деп аударылатын, Один мен оның Эсир серіктері Скандинавияға келгенде қоныстанған жер екенін айтты. Теорияның алғашқы дамушысы Пхер Тхам (1737–1820) болды, ол 19 ғасырда Саттуна ауылының ежелгі Сигтунаның орны болғаны және Бірка қаласы Хорнборга көлінің маңында орналасқан сияқты идеяларды таратуға тырысты. Ол 17 ғасыр ғалымы Олоф Рудбеккиустің ізбасары саналады, ол Швецияның сүңгіген Атлантиданың нақты орны екенін мәлімдеген. Гёталанд теориясының алғашқы жақтаушылары Вестергётланд және әсіресе Венерн көлі аймағының ғана емес, сонымен қатар геаттардың, суиондардың және даниялықтардың шығу тегі екенін, сондай-ақ Скандинавия мифологиясындағы Одиннің Ситуны (Сигтуна), Вальхалла және Yggdrasil күл ағашы сияқты әртүрлі құбылыстардың орналасқан жері екенін ұсынды. Романтизм рухында жасалған бұл идеялар, сол кездегі археологиялық зерттеулерге де реакция болды, олар Швецияның археологиялық ескерткіштерге бай кейбір аймақтарын назардан тыс қалдырды. Гёталанд теориясының жақтастарының болжамдары қазіргі академиялық пікірталас үшін маңызсыз, олар шведтік геат соғыстарына немесе Инглинг патшаларына көп көңіл бөлмейді. Әсіресе, Инглинг сагасындағы Один мен Эсирдің көшіп кетуі туралы әңгіме ресми көзқарастар мен ғалымдар тарапынан жалған деп есептеледі. Дегенмен, Снорри Стурлусонның (және басқа да сага жазушыларының) кең көлемді еңбектерінің басқа бөліктері скандинавиялықтардың ежелгі тарихының элементтерін және олардың діни әдет-ғұрыптары мен сенімдерін табу үшін пайдалы сілтемелер болып саналуы мүмкін.

Бірка болжамы

Бірка қаласы Ансгаридің "Vita Ansgari" еңбегінен де мәлім, онда Ансгар қалада миссия негіздеген. Көбінесе ол Меларен көліндегі Бьёркё аралында деп есептеледі. Бұл орын – ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген және танымал туристік орын. Västgöta теориясы бойынша, Бірка атауы "сауда қаласы" деген мағынаны білдірген, және ежелгі Швециядағы кез келген осындай қалаға қатысты болуы мүмкін.

Ubsola-ның болжамы

Упсалир немесе Убсола – ежелгі Скандинавия мен Швециядағы мәжүси Аса дінінің басты культ орталығы болған. Ежелгі Упсалирды 11 ғасырда Бремендік Адам және 13 ғасырда Снорри Стурлусон сипаттаған. Қазіргі Уппсаламен сәйкес келетіні қабылданған, оның орналасқан жері Уппсаланың ежелгі орны – Швецияның шығысында, Суиондер (шведтер) деп аталатын ежелгі тайпаның қоныс жері. Дегенмен, Вестгота мектебі ғибадатхананың түпкілікті орны Батыс Швецияда, ежелгі Геаттардың (Гётар) қоныс жерінде болған, осы тайпа кейіннен Вестергётланд деп аталған жерді мекендеген деп санайды. Алайда, Вестергётландтың Убсоланың бастапқы орны болғанын растайтын археологиялық деректер жоқ, сондықтан Вестгота теориясының тұжырымдарының сенімділігі төмен немесе мүлдем жоқ.

Теорияның нацистік шығу тегі

Гёталанд теориясы 1933–1945 жылдар аралығында швед археологиясына нацистік идеологияның енуінің жалғыз маңызды нәтижесі болды. "Västgötaskolan" (Батыс Гёта мектебінің) негізін қалаушы Карл Отто Фаст, белгілі нацист еді, және оның Германиядағы SS Ahnenerbe, Рихард Вальтер Дарре және Хадамардағы евгенистермен ынтымақтасқандығы туралы мәлімдемелер бар. Соғыстан кейінгі кезеңдегі құпия және жартылай құпия құжаттарды зерттеген археолог Магнус Алкарп, Батыс Гёта мектебінің Скандинавиядағы бірқатар өңірлік, оңшыл сепаратистік қозғалыстармен бірге "Гладио" операциясының маңызды бөлігі болғанын дәлелдеді.

Теорияны тексеру

Әуесқойлар Гёталанд теориясының маңызды аспектілері деп есептеген нәрселерін бірнеше рет дәлелдеуге тырысып, сәтсіз аяқтады. Скалундадағы оба Беовульф жырдан танылған батыр Беовульфтің жерленген орны деп айтылды; маятникпен іздеу әдісін қолданғаннан кейін, олар осы обаның осы геаттық батырдың жерленген орны екенін мәлімдеді. Кейін кәсіби археологтар C14 анықтамасы үшін үлгі алу үшін обаға бұрғылап кірді. Гёталанд теориясын қолдаушылар патшаның монета орталығы деп жер бетіндегі дөңгелек бөлікті көрсетті. Бірақ археологтар оны зерттегенде, ол 1890 жылдары құрылысы аяқталмаған амбардың қалдықтары екені анықталды.