Кіріспе

Динамикалық жүйелер теориясындағы орбиталар. Математикада, әсіресе динамикалық жүйелерді зерттеуде, орбита – динамикалық жүйенің эволюциялық функциясымен байланыстырылған нүктелер жиынтығы. Оны жүйе даму барысында белгілі бір бастапқы шарттар бойынша динамикалық жүйенің траекториясы қамтитын фазалық кеңістіктің ішкі жиыны деп түсінуге болады. Фазалық кеңістіктегі траектория кез келген берілген фазалық координаталар жиыны үшін бірегей түрде анықталғандықтан, әртүрлі орбиталар фазалық кеңістікте қиылыса алмайды, сондықтан динамикалық жүйенің барлық орбиталарының жиынтығы – фазалық кеңістіктің бөлінісі болып табылады. Топологиялық әдістерді пайдаланып орбиталардың қасиеттерін түсіну – динамикалық жүйелердің қазіргі заманғы теориясының мақсаттарының бірі. Дискретті уақыт динамикалық жүйелер үшін орбиталар тізбектер, нақты динамикалық жүйелер үшін орбиталар қисықтар, ал голоморфты динамикалық жүйелер үшін орбиталар Риман беттері болып табылады.

Жалпы динамикалық жүйе

Жалпы динамикалық жүйе үшін, әсіресе гомогенді динамикада, егер ықтималдық кеңістігінде өлшемді сақтайтын әрекет ететін "жақсы" топ болса, орбита тұрақтандырғышы ішкі тор болған жағдайда мерзімді (немесе эквивалентті, жабық) деп аталады. Бұған қоса, байланысты ұғым – шектелген орбита, егер жиын ішкі жинақы болса. Орбиталарды жіктеу басқа математикалық салалармен байланысты қызықты сұрақтарға алып келуі мүмкін, мысалы, Оппенхайм болжамы (Маргулис дәлелдеген) және Литтлвуд болжамы (Лиденстраус жартылай дәлелдеген) гомогенді кеңістіктегі кейбір табиғи әрекеттің кез келген шектелген орбитасы шынымен мерзімді бола ма деген сұрақтарды қарастырады. Бұл байқау Рагхунатанға, ал Кассельс пен Свиннертон-Дайер басқаша тұжырымдаған. Мұндай сұрақтар терең өлшемдерді жіктеу теоремаларымен тығыз байланысты.

Мысалдар

Тепе-теңдік нүктесінің орбитасы тұрақты орбита.