Генри Джеймс Самнер Мейн: Өмір және қызметі

Кіріспе

Британдық заңгер және тарихшы (1822–1888)

Генри Джеймс Самнер Мэн (15 тамыз 1822 – 3 ақпан 1888) – британдық виг салыстырмалы заңгер және тарихшы. Ол «Ежелгі заң» атты кітабында заң мен қоғам «мәртебеден келісім-шартқа» қарай дамыды деген тезисімен әйгілі. Бұл тезис бойынша, ежелгі әлемде адамдар белгілі бір топпен байланыста болған мәртебесімен тығыз байланысты болса, ал қазіргі заманда адамдар автономды тұлғалар ретінде қарастырылып, өздері қалағандармен келісім-шарттар жасауға және бірлестіктер құруға еркін. Осы тезисінің арқасында Мэн қазіргі заманғы құқықтық антропологияның, құқықтық тарихтың және құқық социологиясының негізін салушыларының бірі саналады.

Ерте өмір

Мэн Роксбургширдегі Келсо қаласынан шыққан доктор Джеймс Мэннің ұлы болды. Ол 1902 жылы Мәсіх ауруханасында білім алды, онда даңғыл бойындағы 7-ші блок және Ист-Сайдтағы 3-ші блок оның есімімен аталды. Одан кейін 1840 жылы Кембридж университетіндегі Пемброк колледжіне оқуға түсті. Кембриджде ол классикалық ғылымда білгір ретінде танылды және 1842 жылы поэзия бойынша канцлердің алтын медалін жеңіп алды. Ол Кревен стипендиясын ұтып алып, 1844 жылы классика бойынша үздік түлек атанды, сонымен қатар классика бойынша жоғары канцлер медалін иеленді. Ол Кембридж апостолдарының қатарында болды. Осыдан кейін ол Тринити Холлда оқытушылық қызметке қабылданды. 1847 жылы ол азаматтық құқық профессоры болып тағайындалды және үш жылдан соң адвокаттыққа қабылданды; ол 1854 жылға дейін осы қызметте болды. Сонымен қатар, 1852 жылы ол Корольдік соттар тағайындаған оқырмандардың бірі болды.

Үндістанда

1861 жылы Мэнге Үндістан кеңесінің заң кеңесшісі лауазымы ұсынылды; ол денсаулығына байланысты бір рет бас тартты. Келесі жылы Мэн оны қабылдауға көндірді, және Үндістан оған Кембридж немесе Лондоннан гөрі әлдеқайда жақсырақ сай келді. Одан қызметін бес жылдық мерзімінен кейін де жалғастыруды сұрады, және ол 1869 жылы Англияға оралды. Мэннің Үндістан үкіметін кеңес беруге міндетті мәселелері саяси да, құқықтық та сипатта болды. Олар Пәнджаб жерін игеру сияқты мәселелерден бастап, дәстүрден тыс индуистердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін азаматтық неке енгізуге дейін, сондай-ақ еуропалық мемлекеттік қызметкерлер арасында парсы тілін оқытуды міндеттеу немесе ынталандыру мәселесіне дейін қамтыды. Кодификация жоспарлары Мэннің басшылығымен жасалды және дамыды, оларды оның ізбасарлары, сэр Джеймс Фитцджеймс Стивен және доктор Уитли Стоукс іске асырды. Мэн 1871 жылы Мемлекеттік хатшы кеңесінің мүшесі болды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Сол жылы ол К.С.С.И. орденімен марапатталды.

Оксфорд профессоры

1869 жылы Мэн Оксфорд университетінде Корпус Кристи колледжі жаңадан құрған тарихи және салыстырмалы құқықтану кафедрасына тағайындалды. Оксфордта тұру міндетті емес еді, ал сайлау жаңа профессорға Ежелгі заң бойынша бастаған жұмысын қайтадан қолға алып, өз жолымен жалғастыруға шақыруды білдірді. 1877 жылы Мэн бұрын оқытушы болған Кембридждегі Троица залының басшысы бос орынға ие болды. Екі үміткердің де талаптары шамалы айырмашылыққа ие болғандықтан, қайсысын таңдау қиын болды; бұл қиындық Мэнге бірауыздан қызметке шақыру арқылы шешілді. Оның келісімі Оксфордтағы кафедрадан бас тартуды талап етті, бірақ Кембриджде үздіксіз тұруды міндеттемеді. Он жыл өткен соң, ол Кембридждегі халықаралық құқық профессоры, Уильям Харкорттың орнын басты. 1886 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.

Өлім

Мэннің денсаулығы ешқашан мықты болмаған, 1887 жылдың соңында нашарлап кетті. Дәрігердің кеңесімен ол Ривьераға барып емделді және 1888 жылдың 3 ақпанында Францияның Канн қаласында қайтыс болды. Ол әйелі Джейн мен екі ұлын қалдырды, олардың үлкені көп ұзамай дүниеден озды. Олардың ұрпақтарының қолында Джейннің майлы портреті сақталған.

Шығармалары

Мэн 1851 жылы Джон Дуглас Кук редакциялаған Morning Chronicle газеті үшін журналистика жазды. 1855 жылы Кук пен басқалармен бірге ол "Saturday Review" газетін құрып, бас редакторы болды. Жақын досы Джеймс Фитцджеймс Стивен сияқты, ол мақала жазуды ұнататын, бірақ оны толығымен тастамады. Мэн Кембридж эсселеріне Рим құқығы және құқықтық білім туралы эссесін қосты, ол кейін "Ауылдық қауымдастықтар" кітабының келесі басылымдарында қайта жарияланды. Мэннің сот үйлері үшін оқыған лекциялары "Ежелгі заң" (1861) кітабының негізі болды, осы кітап арқылы ол бірден танымал болды. Кітаптың мақсаты, сөзжүзінде айтылғандай, "көне заңдардағы адамзаттың алғашқы ойларын көрсету және осы ойлардың қазіргі заманғы ойлармен байланысын анықтау" еді. Ол Оксфордта оқыған лекцияларының мазмұнын жариялады: "Шығыс және Батыс елдерінің ауылдық қауымдастықтары" (1871); "Институттардың ерте тарихы" (1875); "Ерте заң мен әдет-ғұрып" (1883). Осы еңбектерінде архаикалық кезеңдегі қоғамдардың ерекшеліктері құқықтық және саяси идеялардың даму процесін түсіндіру үшін келтіріледі (келісім-шарт еркіндігін қараңыз). Калькутта университетінің проректоры ретінде Мэн Шығыс және Батыс ойларының қарым-қатынасынан туындаған нәтижелер туралы пікір білдірді. Осы лекцияларының үшеуі толық немесе ішінара "Ауылдық қауымдастықтар" кітабының келесі басылымдарында жарияланды, ал қалғандарының мазмұны 1875 жылғы Реде лекциясында, сол кітапта жарияланды. Үндістан туралы эссесі "Виктория патшайымының билігі" атты жинақ кітапқа енді (редакторы Томас Хамфри Уорд, 1887). Халықаралық құқық бойынша жазған жұмысы "Халықаралық құқық" (1888) атты өлімнен кейін жарық көрген кітапта жинақталды. Мэн 1885 жылы саяси теорияға арналған бір ғана еңбегін жариялады – "Халықтық үкімет" атты эсселер жинағы, оның мақсаты демократияның басқа үкімет формаларынан артық тұрақты емес екенін және демократия мен прогресс арасында тікелей байланыс жоқ екенін көрсету еді. 1886 жылы "Quarterly Review" журналында Дж. Ф. Макленнанның өлімінен кейін жарық көрген еңбегі туралы мақала жарияланды, оны оның ағасы редакциялап, аяқтады, мақала "Патриархалдық теория" деп аталды. Мақала, сол кездегі "Quarterly Review" журналының қағидасы бойынша автордың аты жазылмаса да, Мэннің Макленнан ағайындыларының "Ежелгі заңда" ұсынған және "Ерте заң мен әдет-ғұрыпта" толықтырылған индоевропалық отбасы жүйесінің тарихи реконструкциясына жасаған шабуылына жауабы болды. Мэн Макленнанды өзінің алғашқы қоғам туралы теориясында индоевропалық деректерді елемегендігі және дұрыс түсінбегендігі үшін айыптады. Мэннің жазбаларының шолуы сэр Маунтстуарт Грант Даффтың естеліктерінде келтірілген.

Maine wrote journalism in 1851 for the Morning Chronicle, edited by John Douglas Cook. With Cook and others, in 1855, he then founded and edited the Saturday Review, writing for it to 1861. Like his close friend James Fitzjames Stephen, he enjoyed occasional article writing, and never quite abandoned it. Maine contributed to the Cambridge Essays an essay on Roman law and legal education, republished in the later editions of Village Communities. Lectures delivered by Maine for the Inns of Court were the groundwork of Ancient Law (1861), the book by which his reputation was made at one stroke. Its object, as stated in the preface, was "to indicate some of the earliest ideas of mankind, as they are reflected in ancient law, and to point out the relation of those ideas to modern thought." He published the substance of his Oxford lectures: Village Communities in the East and the West (1871); Early History of Institutions (1875); Early Law and Custom (1883). In all these works, the phenomena of societies in an archaic stage are brought into line to illustrate the process of development in legal and political ideas (see freedom of contract). As vice chancellor of the University of Calcutta, Maine commented on the results produced by the contact of Eastern and Western thought. Three of these addresses were published, wholly or in part, in the later editions of Village Communities; the substance of others is in the Rede lecture of 1875, in the same volume. An essay on India was his contribution to the composite work entitled The Reign of Queen Victoria (editor Thomas Humphry Ward, 1887). His brief work in international law is represented by the posthumous volume International Law (1888). Maine had published in 1885 his one work of speculative politics, a volume of essays on Popular Government, designed to show that democracy is not in itself more stable than any other form of government and that there is no necessary connexion between democracy and progress. In 1886, there appeared in the Quarterly Review an article on the posthumous work of J. F. McLennan, edited and completed by his brother, entitled "The Patriarchal Theory". The article, though unsigned by the rule of the Quarterly at the time, was Maine's reply to the McLennan brothers' attack on the historical reconstruction of the Indo European family system put forward in Ancient Law and supplemented in Early Law and Custom. Maine charged McLennan in his theory of primitive society with neglecting and misunderstanding of the Indo European evidence. A summary of Maine's writings was in Sir Mountstuart Grant Duff's memoir.

Таңдалған жарияланымдар

Ежелгі заң: оның қоғамның ерте тарихымен байланысы және қазіргі заманғы идеялармен қатысы. Лондон: Джон Мюррей, 1861 жыл. Шығыс және Батыстағы ауылдық қауымдастықтар. Лондон: Джон Мюррей, 1871 жыл. Үйленген әйелдердің мүлігінің ерте тарихы. Манчестер: А. Ирландия және компания, 1873 жыл. Мекемлердің ерте тарихы бойынша лекциялар. Нью-Йорк: Генри Холт және компания, 1875 жыл. Ерте заң және әдет-ғұрыптар бойынша диссертациялар: көбінесе Оксфордта оқылған лекциялардан таңдалған. Лондон: Джон Мюррей, 1883 жыл. Халық үкімі: Төрт эссе. Лондон: Джон Мюррей, 1885 жыл. Халықаралық құқық: Кембридж университеті алдында оқылған лекциялар сериясы, 1887 жыл. Лондон: Джон Мюррей, 1888 жыл. Платон: Өлең. Кембридж: Жеке басылым, 1894 жыл.

Таңдалған мақалалар

Фицджеймс Стивен мырзаның Үндістандық дәлелдеу заңына кіріспесі, "Фортнайтли Ривью", том XIX, 1873 жыл. "Оңтүстік славяндар мен раджпуттар", "XIX ғасыр", том II, 1877 жыл. "Патша және оның мұрагері", "Фортнайтли Ривью", том XXXVII, 1882 жыл.