Кіріспе
11 ғасырдағы норманды тарихшы, Пуатье графы Вильгельм Пуатье (Guillelmus Pictaviensis, ; 1020–1090) – Нормандия герцогы Вильгельм II (Вильгельм Жеңімпаздың) капелланы, ол «Нормандия герцогы және ағылшын королі Вильгельмнің істері» (Gesta Willelmi ducis Normannorum et regis Anglorum) атты еңбегінде Англияны нормандық жаулап алу туралы жазды. Діни қызметке келуге дейін ол әскери білім алған. Ол Францияның Лес-Прео қаласында, Понт-Одемер маңында 1020 жылдары ықпалды норманды рыцарь отбасында дүниеге келген. Ордерик айтуынша, Вильгельм бастапқыда рыцарь ретінде тәрбиеленген, бұл оған ортағасырлық дін қызметкерлеріне қарағанда соғыс жайлы тереңірек түсінік берді. Шамамен 1049 жылы ол рыцарьдық міндеттерінен бас тартып, шіркеуге кіруге шешім қабылдады. Діни жолға түскен соң Вильгельм Пуатьедегі танымал Сен-Илер-ле-Гранд мектебінде оқыды, ал Ордерик оның «барлық достары мен көршілерінен білімді» Нормандияға оралғанын айтады. Оның қарттық шағы туралы көп мәлімет жоқ, ол діни орынға немесе саяси жағдайына байланысты шеттелуге ұшыраған болуы мүмкін.
the counts of Poitiers
William of Poitiers (Guillelmus Pictaviensis, ; 10201090) was a Norman priest who served as the chaplain of Duke William II of Normandy (William the Conqueror), for whom he chronicled the Norman conquest of England in his Gesta Willelmi ducis Normannorum et regis Anglorum ("The Deeds of William, Duke of the Normans and King of the English"). He had trained as a soldier before taking holy orders. He was apparently born in Les Préaux, France, near Pont Audemer to an influential knightly Norman family, probably about 1020. According to Orderic, William originally trained as a knight, which gave him a much greater insight into the details of war than the typical medieval clerical writer. About 1049 he decided to enter the church, turning away from his knightly duties. Once he turned to the priesthood, William studied at the renowned school of Saint Hilaire le Grand in Poitiers and was said by Orderic to have returned to Normandy 'more learned than all his friends and neighbours'. Little is known about his old age, and he probably retired into a religious house, or possibly political disgrace.
Гьеста Гиллемиді сынға алу
Пуатьелік Вильгельм өзін тарихшы деп санағаны сөзсіз. Ол "Геста Гиллельмиде" тарихшының міндеті – «ақиқат шегінде» болу екенін айтады. Бірақ ол бұл ережені сақтамады. Антония Грансденнің «Англиядағы тарихи жазулар шамамен 550–1307 жылдары» атты еңбегі Пуатьелік Вильгельмнің тарихшыдан гөрі мақтаушы болғанын көрсетеді. Ол "Геста Гиллельмиді" «қиындықтарға толы, сенімсіз оқиғалар есебі және екі басты тұлғаның шындықтан алыс бейнелері» деп қорытындылайды. Сонымен қатар, Ордерик Виталис, өзінің «Шіркеу тарихын» жазу үшін "Геста Гиллельмиді" негізгі көзі ретінде пайдаланады, Пуатьелік Вильгельмнің "Геста Гиллельмидегі" көптеген бөлімдерін, соның ішінде король Вильямның жеңілген ағылшындарға көрсеткен мейірімділігін жоққа шығаруын немесе оған қарсы шығуын таңдайды; 1075–1085 жылдар аралығында Англияда өскен Ордерик бұл жайында жақсы білген. Дегенмен, "Геста Гиллельмиді" толығымен қабылдамауға болмайды, өйткені мақтауға толы көптеген бөлімдерді анықтау оңай, сонымен қатар Вильям Пуатьелік, әрине, дәл баяндаған көптеген деректер бар.
Англосаксондық қоғам
Вильгельм Пуатьелік герцог Вильгельмнің өмірін егжей-тегжейлі баяндайды. Дегенмен, Англосаксон қоғамының жаулаудан бұрынғы жағдайы туралы бірнеше маңызды мәліметтер бар. Мысалы, Вильгельм Пуатье Англиядан "үлкен олжамен" оралған даниялық шабуылшылар тобы туралы хабарлайды. Бұдан әрі, Харольдтың "герцогтарды сұранысқа салуға жететін мол байлығы" болған делінеді. Бұл 10-шы және 11-ші ғасырлардың басында Англияға жасалған көптеген шабуылдардың себебі болуы мүмкін. Вильгельм Пуатье жаулаудан бұрынғы ағылшындардың бәрі "өз еліне деген сүйіспеншілік танытқандығына" сенді, бұл Нормандияда болмаған ұлттық сананы көрсетеді.
Норман қоғам
Пуатьелік Вильгельм 1066 жылға дейінгі Нормандия Франциясының картинасын сызып көрсетеді. Герцог Вильямның билігінің басындағы түрлі көтерілістер шашыраңқы герцогтікте егжей-тегжейлі сипатталған. Жергілікті норман ақсүйектерінің үнемі жеке соғыстар жүргізуі, Ла-Манш арнасының ар жағындағы салыстырмалы түрде тұрақты англосаксон мемлекетімен қарама-қайшы келеді. Ішкі алабұдыраңдық Герцог Вильямды өзінің ақсүйектерін қарсы алуға және бағындыруға мәжбүр етті, кейде оны күшпен емес, ынтымақтастық арқылы жасады; мысалы, Герцог Вильямға қарсы көтеріліс жасағанына қарамастан, Гюи Бургундскийге оның сарайында қалуға рұқсат берілгендігі Гюи туралы жазбаларда айтылады. Пуатьелік Вильгельм норман қамалының қоғамның маңызды бөлігі болғанын көрсетеді. Тиімді герцог оларды стратегиялық бекіністер ретінде пайдалана алады, өз билігін ауылдық жерлерге орнатып, нығайта алады; алайда, қамал көтерілісшіл ақсүйектердің бас қосатын орнына да айналуы мүмкін. Сондықтан Вильгельм Пуатьелік герцогтардың көптеген қамалдарды қоршауы туралы хабарлайды.
Ортағасырлық әдеби дәстүр
Поатье Вильгельмінің тарихы, мақтау-мақтау мақаласы ретінде, Вильгельмнің тамаша қасиеттерін үнемі атап көрсетеді, мысалы, герцогтың 'зор ақылы, еңбексүйгіштігі және күші' болды. Поатье Вильгельмі үшін герцог Вильгельм рыцарлықтың үлгісін бейнелейді, бұл оның тарихында шашырап жатқан сенімсіз оқиғалар арқылы көрсетілген; мысалы, Вильгельм 50 серігімен 1000 адамнан тұратын әскермен шайқасып, жеңіске жеткенін айтады. Бұл анық асыра сілтеу. Вильгельм Пуатьелік сондай-ақ герцог Вильгельмнің ерліктерін грек және рим әлемінің ерліктерімен байланыстырады. Мысалы, Вильям мен Юлий Цезарьдің Британияны бағындыру (әрекеттері) арасында кеңейтілген салыстыру бар. Бұл герцог Вильгельмге құрмет көрсету үшін ғана емес, сонымен қатар Вильгельм Пуатьедің өзінің білімін танытады.
Гастингс шайқасы
Гейсте Гиллельми Гастингс шайқасының дәстүрлі баяндамасын береді. Поатьелік Вильгельм нормандық және англосаксон әскерлерінің құрамын егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұған қоса, ол әйгілі "соқпаққа шегіну" маневрын сипаттайды.
Негізгі дереккөздер
Поатьелік Вильгельм, «Геста Гиллеми», ред. және ауд. Қазіргі заманғы басылым, ағылшын тіліне аудармасы және түсіндірмелерімен. Алдыңғы басылымдар: Басылым, қазіргі француз тіліне аудармасымен. Orderic Vitalis, «Historia ecclesiastica», ред. және ауд.
Edition, with modern French translation. Orderic Vitalis, Historia ecclesiastica, ed. and tr.