Леонтий: Византия императоры және оның билік етуі

Кіріспе

695–698 жылдар аралығында Византия императоры

Леонтий (Λεόντιος; 15 ақпан 706 жылы қайтыс болды) – 695–698 жылдар аралығында Византия императоры болған. Оның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, тек Кіші Азиядағы Исаурияда туғаны белгілі. Оған патрикий атағы берілді және император Константин IV тұсында Анатолия тақырыбының стратегі болды. Леонтий Юстиниан II билігінің алғашқы жылдары Омейялықтерге қарсы күштерді басқарды, жеңіске жетіп, Омейялық халифа Абд әл-Малик ибн Марванды бейбітшілікке келісуге мәжбүр етті. 692 жылы Юстиниан Омейялықтерге қарсы қайтадан соғыс жариялады және Леонтийді оларға қарсы жорыққа жіберді. Бірақ, ол Севастополь шайқасында жеңіліске ұшырады және сәтсіздігі үшін Юстиниан оны түрмеге қамады. 695 жылы босатылып, Оңтүстік Грекиядағы Грекия тақырыбының стратегі атағын алды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Юстинианға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, билікті басып алып, сол жылы император болды. 698 жылға дейін билік етті, содан кейін Леонтийдің Карфагенді қайтарып алуға бағытталған сәтсіз жорығына қатысқан Апсимар оны құлатты. Константинопольді басып алғаннан кейін Апсимар Тиберий (III) есімін қабылдады және Леонтийдің мұрны мен тілін кесіп тастады. Ол 705 жылдың тамызы мен 706 жылдың ақпаны аралығында Далмату монастырына жіберілді. Осы уақытқа дейін Юстиниан таққа қайта оралды. Леонтий де, Тиберий де өлім жазасына кесілді.

Туған жері және ерте өмір

Леонтийдің ерте өмірінен көп мәлімет белгілі емес, ол Исауриядан шыққан және мүмкін армян тегінен болуы мүмкін. Христиан Сетипани Леонтийдің император Фока мен генерал Прискидің тікелей ұрпағы Лазардың ұлы деп есептейді. Сонымен қатар, Сетипани патрикий Тарасийді Леонтийдің ұлы деп көрсетеді. Леонтий Анатолия темасының стратегі болып тағайындалды, ол Византия империясының ең жоғары әскери лауазымы еді, және император Константин IV оны патрикий деп атады, шамамен 682 жылы. 680 жылдан бастап исламдық Омейяд халифаты екінші фитна деп аталатын азамат соғысына ұшырады. Омейядтардың билігі тіпті олардың Сириядағы астаналық провинциясында да күмәнді болды, ал халифаттың көп бөлігі Абдалла ибн әз-Зубайрды мойындады. Бірақ Марван I мен оның ұлы Абд әл-Малик тұсында Омейядтар басымдыққа ие болды, алайда Зубайридтер 692 жылға дейін жеңілмеді. Омейяд халифатындағы азамат соғысы Византия империясына әлсіреген қарсыласына шабуыл жасауға мүмкіндік берді, және 686 жылы император Юстиниан II Леонтийді Армения мен Ибериядағы Омейядтардың аумағын басып алуға жіберді, онда ол сәтті шабуылдар жасады, содан кейін әскерлерін Медия және Кавказ Албаниясына бастап барды; осы шабуылдар кезінде ол олжа жинады. Леонтийдің сәтті жорықтары Омейяд халифасы Абд әл-Малик ибн Марванды 688 жылы бейбітшілікке келуге мәжбүр етті, ол Армения, Иберия және Кипрдегі Омейяд аумағынан салықтардың бір бөлігін беруге келісті, және Константин IV тұсында қол қойылған келісімді жаңартты, онда әр апта сайын 1000 алтын монета, бір жылқы және бір құл төленуі керек еді. Юстиниан 692 жылы халифатқа қайта шабуыл жасады, Омейядтардың әлсіз екенін сезініп, бірақ Севастополь шайқасында жеңіліске ұшырады, онда көптеген славяндар Омейядтарға көшті, Византияның жеңілісіне себеп болды. Осыдан кейін Омейядтар Солтүстік Африкаға шабуылдарын жаңартты, мақсаты Африка экзархатының Карфаген қаласын басып алу және Анатолияға шабуыл жасау еді. Осы кезде Юстиниан Леонтийді түрмеге қамады. Кейбір византиялық дереккөздер, мысалы Никефор және Теофан, Юстинианның Леонтийдің таққа таласқан деп ойлағандықтан осылай істегенін айтады, бірақ Севастопольдегі жеңіліс оның тұтқындалуына себеп болуы мүмкін; Анатолия темасының стратегі ретінде ол шайқаста қызмет еткен, тіпті ол негізгі византиялық қолбасшы болуы мүмкін. Соғыстағы одан әрі сәтсіздіктерден кейін Юстиниан 695 жылы Леонтийді босатты, өйткені ол Карфагенді жоғалтудан қорқып, оны Оңтүстік Грекиядағы Грекия темасының стратегі етіп тағайындады. Тұтқында болған кезде Леонтийді екі монах, Григорий мен Паулос күткен, олар оның таққа көтерілетінін болжады және босатылғаннан кейін Юстинианға қарсы көтерілуге шақырды. Леонтий босатылғаннан кейін Юстинианға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Леонтийге Юстинианның жер саясатына қарсы болған аристократия, шаруалардан жер алу мүмкіндігін шектеген, Юстинианның салық саясатына қарсы болған шаруалар, сондай-ақ көк фракция (Ипподром фракцияларының бірі) және Константинополь патриархы Каллиник қолдау көрсетті. Леонтий мен оның жақтастары Юстинианды ұстап алып, оны Ипподромға алып келді, онда Юстинианның мұрны кесілді, бұл византиялық мәдениетте кең таралған практика, таққа қауіп төндіретін адамдарды жою үшін жасалған, өйткені мүгедектерге император болуға дәстүрлі түрде тыйым салынған; алайда Леонтий Юстинианды өлтірмеді, Константин IV-ке деген құрметінің арқасында. Юстинианның мұрны кесілгеннен кейін Леонтий оны Қырымдағы византиялық анклав Херсонға жер аударды.

Little of Leontius' early life is known, other than that he was from Isauria, and possibly of Armenian descent. Christian Settipani speculates that Leontius was the son of certain Lazarus, who was the direct descendant of emperor Phocas and general Priscus. Furthermore, Settipani identifies patrikios Tarasius as Leontius' son. Leontius was appointed as strategos of the Anatolic Theme, at the time the most senior military command of the Byzantine Empire, and patrikios by Emperor Constantine IV, possibly c. 682 AD. Starting in 680, the Islamic Umayyad Caliphate erupted into a civil war, known as the Second Fitna. Umayyad authority was challenged even in their metropolitan province of Syria, while most of the Caliphate recognized Abdallah ibn al Zubayr instead. Under Marwan I and his son Abd al Malik, however, the Umayyads gained the upper hand, although the Zubayrids were not finally defeated until 692. The civil war in the Umayyad Caliphate provided an opportunity for the Byzantine Empire to attack its weakened rival, and, in 686, Emperor Justinian II sent Leontius to invade Umayyad territory in Armenia and Iberia, where he campaigned successfully, before leading troops into Media and Caucasian Albania; during these campaigns he gathered loot. Leontius' successful campaigns compelled the Umayyad Caliph, Abd al Malik ibn Marwan, to sue for peace in 688, agreeing to tender part of the taxes from Umayyad territory in Armenia, Iberia, and Cyprus, and to renew a treaty signed originally under Constantine IV, providing for a weekly tribute of 1,000 pieces of gold, one horse, and one slave. Justinian invaded the Caliphate again in 692, feeling that the Umayyads were in a weak position, but was repulsed at the Battle of Sebastopolis, where a large number of Slavs defected to the Umayyads, ensuring the Byzantine defeat. After this, the Umayyads renewed their invasion of North Africa, aimed at taking the city of Carthage in the Exarchate of Africa, and also invaded Anatolia. Around this time, Justinian imprisoned Leontius. Some Byzantine sources, such as Nikephoros and Theophanes, suggest that Justinian did so because he believed that Leontius was seeking to take the throne, but it is possible that the crushing defeat at Sebastopolis played a part in his imprisonment; as strategos of the Anatolic Theme, he likely served in the battle, and may have even been the main Byzantine commander in it. After further setbacks in the war, Justinian released Leontius in 695 because he feared losing control of Carthage, and appointed him strategos of the Theme of Hellas in Southern Greece. During his captivity, Leontius was cared for by two monks, Gregorios and Paulos, who prophesied his rise to the throne, and encouraged him to rise against Justinian after his release. Leontius, once free, quickly raised a rebellion against Justinian. Leontius had wide support from the aristocracy, who opposed Justinian's land policies, which restricted the aristocracy's ability to acquire land from peasant freeholders, and the peasantry, who opposed Justinian's tax policies, as well as the Blue faction (one of the Hippodrome factions), and the Patriarch of Constantinople Callinicus. Leontius and his supporters seized Justinian and brought him to the Hippodrome, where Justinian's nose was cut off, a common practice in Byzantine culture, done in order to remove threats to the throne, as mutilated people were traditionally barred from becoming emperor; however, Leontius did not kill Justinian, out of reverence for Constantine IV. After Justinian's nose was cut off, Leontius exiled him to Cherson, a Byzantine exclave in the Crimea.

Билік ету және құлдырау

Таққа отырғанда Леонтий, енді «Лео» деп аталған, орташа саяси ұстанымды қабылдады. Ол Византия армиясының әрекетін шектеді, Византия империясының шекарасына жасалған ұсақ шабуылдарға жазасыз рұхсат берді және оның орнына консолидацияға назар аударды. Оның ішкі саясаты туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Константинопольдегі Неорион портын тазартқандығы мәлім, бұл нәтижесінде төрт айлық оба індеті тарады. Леонтийдің әлсіздігіне сенгенімен, 696 жылы Умайя әскерлері Африка экзархатына басып кірді және 697 жылы Карфагенді жаулап алды. Леонтий қаланы қайтарып алу үшін патрикий Иоаннды жіберді. Иоанн Карфагенді оның портына жасаған күтпеген шабуылдан кейін басып алды. Бірақ, Умайя күштері жақын арада қаланы қайта басып алып, Иоаннды Критке шегінуге және қайтадан топтасуға мәжбүр етті. Императордың жазасынан қорқып, бір топ офицерлер көтеріліс жасап, кибирреоттардың друнгарий (орта деңгейдегі командирі) Апсимарды император деп жариялады. Апсимар Тиберий атты патшалық есімді қабылдады, флот жинады және Бубондық обадан зардап шеккен Константинопольге бет алмас бұрын Жасыл фракциямен одақтасты. Бірнеше айлық қоршаудан кейін, 698 жылы қала Тиберийге берілді. Тиберий Леонтийді тұтқынға алып, Далмату монастырына қамап, мұрынын кесті. Леонтий 705 жылы Юстиниан, болгар патшасы Тервелдің көмегімен таққа қайта оралғанға дейін монастырда күзетте болды. Содан кейін Юстиниан Леонтий мен Тиберийді гипподромға сүйреп әкеліп, жұрт алдында қорлады, содан кейін оларды алып кетіп, басын шапты. 13 ғасырлық Хроника Альтинаты бойынша, осы жазалау 706 жылдың 15 ақпанында болды. Леонтийдің денесі Тибериймен бірге теңізге тасталды, бірақ кейіннен қайта табылып, Проте аралындағы шіркеуге жерленді.