Скиðблаðнир: Норвеж мифологиясындағы кеме

Кіріспе

Скидбладнир (Ескі норвеж тілінде: Skíðblaðnir, 'жіңішке ағаш тілімдерінен құралған', кейде Skidbladnir немесе Skithblathnir деп ағылшыншаландырылады) – скандинав мифологиясындағы ең керемет кеме. Ол 13 ғасырдағы ежелгі дәстүрлі көздерден жинақталған «Поэтикалық Эдда» және 13 ғасырда Снорри Стурлусон жазған «Прозалық Эдда» мен «Хеймскрингла» шығармаларында айтылады. Барлық дереккөздер бұл кеменің барлық кемелердің ең жақсысы екенін көрсетеді, ал «Поэтикалық Эдда» мен «Прозалық Эдда» оның Фрейр құдайына тиесілі екенін куәландырады, ал «Хеймскрингла» оны Одиннің сиқырымен байланыстырады. «Хеймскрингла» мен «Прозалық Эдда» оның қажет болмағанда киімді қалтаға салып қоя алатын қабілеті бар екенін айтады.

Куәліктер

Кеме туралы айғақтар Поэтикалық Эддада, Прозалық Эддада және Хеймскринглада кездеседі. Кеме Поэтикалық Эддада екі рет еске алынады, ал екі оқиға да Grímnismál поэмасында орын алады. Grímnismál поэмасында Один (Гримнир кейпінде), азапталған, ашқан және шөлдеген күйде, жас Агнарға космологиялық білімді, соның ішінде Skíðblaðnir кемесінің шығу тегі туралы мәліметтерді жеткізеді:

Skíðblaðnir Прозалық Эддада бірнеше рет айтылады, онда ол Gylfaginning және Skáldskaparmál кітаптарында кездеседі. Skíðblaðnirдің Поэтикалық Эддадағы алғашқы айрылуы 43-тарауда кездеседі, онда таққа отырған Биік Ганглериге (өзгенің кейпіндегі Гильфи патшасы) Один құдайының маңызды құдай екенін айтады. Ол жоғарыда аталған Grímnismál өлеңінің екінші шумағын дәлел ретінде келтіреді. Кеме 43-тарауда алғаш рет тікелей талқыланады; онда Ганглери сұрайды, егер Skíðblaðnir кемелердің ең жақсысы болса, онда оның жайлы не білу керек, және басқа кеме одан жақсы немесе үлкен емес пе деп сұрайды. Биік жауап береді, Skíðblaðnir ең жақсы кеме және ең тапқырлықпен жасалған болса да, ең үлкен кеме – Муспеллге тиесілі Наглфар. Ивальди ұлдары, Биік айтады, олар – кәрлілер, кемені жасап, Фрейрге сыйға берді. Биік жалғастырады, кеме барлық құдайларға бортында саяхаттауға, соғыс жабдықтары мен қару-жарақтарымен бірге жүруге жеткілікті үлкен, және желкені көтерілген кезде кеме қолайлы желді табады және қажетті жерге жетеді. Ол көптеген бөліктерден және шеберлікпен жасалған, сондықтан теңізде қажет болмағанда оны мата сияқты бүктеуге және кішкентай қалтаға салуға болады. Ганглери Skíðblaðnirдің керемет кеме сияқты көрінетінін және оған ұқсас нәрсені жасау үшін көп сиқыр қажет болғанын айтады. Кеме туралы келесі айтылым Skáldskaparmál кітабында кездеседі, онда 6-тарауда Фрейрге қатысты поэтикалық тілдер келтірілген. Басқа атаулармен қатар, Фрейр «Skidbladnir және Gullinbursti деп аталатын шошқаның иесі» деп аталады. Жоғарыда аталған Grímnismál өлеңінің бірінші шумағы сілтеме ретінде келтірілген. 35-тарауда Skíðblaðnirдің жасалуын түсіндіретін миф келтірілген. Бұл тарауда Локи құдайы Сиф қарындасының шашын қиып, әдейі жасағандықтан қиындық тудырғандығы айтылады. Сифтің күйеуі Тор ашуланып, Локиді тауып, ұстап алып, оның барлық сүйектерін сындырумен қорқытады. Локи Сварталфарға Сифке басқа шаш жасауға уәде береді, ол кез келгендей өседі. Локи Ивальди ұлдары деп аталатын кәрлілерге барады, олар Сифке ғана емес, сонымен қатар Skíðblaðnir және Gungnir найзасын да алтын шашты жаңа бас жасады. Оқиға жалғаса береді, Локи Мьёллнир құртатын балға, Драупнир көбейтуші сақина және жылдам, аспан мен суда саяхаттайтын, жарқын қылқанды шошқа Гуллинбурсти үшін өмірін қауіпке тігеді. Ақырында Локидің тапқырлығы оның басын сақтап қалады, бірақ оның еріндері тігіліп қойылады. Жаңадан жасалған заттарды кәрлілер Сифке, Торға, Одинге және Фрейрге сыйлайды. Фрейр Гуллинбурсти мен Skíðblaðnirді алады, соңғысы желкені көтерілгенде жақсы желді алады, ол қажетті жерге жетеді және оны мата сияқты бүктеуге және қалауынша қалтаға салуға болады. Skíðblaðnir Skáldskaparmál кітабында соңғы рет еске алынады, онда ол 75-тарауда кемелер тізіміне енген. Кеме туралы айғақ Хеймскрингланың «Инглинга сагасы» кітабында бір рет кездеседі. 7-тарауда еухемеризацияланған Одиннің әртүрлі сиқырлы қабілеттері болғаны айтылады, соның ішінде «ол тек сөздерімен отты сөндіре алатын, теңізді тыныштандара алатын және желді қалаған бағытына бұра алатын. Оның Skíthblathnir деген кемесі болған, оны мата сияқты бүктеуге болады».

Skíðblaðnir is mentioned several times in the Prose Edda, where it appears in the books Gylfaginning and Skáldskaparmál. The first mention of Skíðblaðnir in the Poetic Edda occurs in chapter 43, where the enthroned figure of High tells Gangleri (king Gylfi in disguise) that the god Odin is an important deity. High quotes the second of the above mentioned Grímnismál stanzas in support. The boat is first directly addressed in chapter 43; there Gangleri asks that, if Skíðblaðnir is the best of ships, what there is to know about it, and asks if there is no other ship as good or as large as it. High responds that while Skíðblaðnir is the finest ship and the most ingeniously created, the biggest ship is in fact Naglfar, which is owned by Muspell. The Sons of Ivaldi, who High adds are dwarfs, crafted the ship and gave it to Freyr. High continues that the ship is big enough for all of the gods to travel aboard it with wargear and weapons in tow, and that, as soon as its sail is hoisted, the ship finds good wind, and goes wherever it need be. It is made up of so many parts and with such craftsmanship that, when it is not needed at sea, it may be folded up like cloth and placed into one's pocket. Gangleri comments that Skíðblaðnir sounds like a great ship, and that it must have taken a lot of magic to create something like it. The next mention of the ship occurs in Skáldskaparmál where, in chapter 6, poetic ways of referring to Freyr are provided. Among other names, Freyr is referred to as "possessor of Skidbladnir and of the boar known as Gullinbursti". The first of the two Grímnismál stanzas mentioned above is then provided as reference. In chapter 35, a myth explaining Skíðblaðnirs creation is provided. The chapter details that the god Loki once cut off the goddess's Sif's hair in an act of mischief. Sif's husband, Thor, enraged, found Loki, caught hold of him, and threatened to break every last bone in his body. Loki promises to have the Svartálfar make Sif a new head of hair that will grow just as any other. Loki goes to the dwarfs known as Ivaldi's sons, and they made not only Sif a new head of gold hair but also Skíðblaðnir and the spear Gungnir. As the tale continues, Loki risks his neck for the creation of the devastating hammer Mjöllnir, the multiplying ring Draupnir, and the speedy, sky and water traveling, bright bristled boar Gullinbursti. In the end, Loki's wit saves him his head, but results in the stitching together of his lips. The newly created items are doled out by the dwarfs to Sif, Thor, Odin, and Freyr. Freyr is gifted both Gullinbursti and Skíðblaðnir, the latter of which is again said to receive fair wind whenever its sail was set, and that it will go wherever it needs to, and that it can be folded up much as cloth and placed in one's pocket at will. Skíðblaðnir receives a final mention in Skáldskaparmál where, in chapter 75, it appears on a list of ships. The ship gets a single mention in the Heimskringla book Ynglinga saga. In chapter 7, a euhemerized Odin is said to have had various magical abilities, including that "he was also able with mere words to extinguish fires, to calm the sea, and to turn the winds any way he pleased. He had a ship called Skíthblathnir with which he sailed over great seas. It could be folded together like a cloth."

Танымал мәдениетте

Code Lyoko анимациялық телесериалда Skidbladnir деп аталатын сандық суасты кемесі бар, оның аты солтүстік кемесінің тиімділігі мен пайдалылығына байланысты қойылған. 2018 жылғы God of War ойынында Skiðblaðnir есімі айтылады, бірақ оны көруге болмайды. 2022 жылғы God of War Ragnarök жалғасында Skiðblaðnir – Ванир құдайы Фрейрге тиесілі болған сиқырлы қайық, ол оны Кратосқа қалағанда пайдалану үшін берген. Ванир құдайлары жасағандықтан, Skiðblaðnir ұшу және пайдаланбағанда өзін бүктеу қабілетіне ие болған.