Кіріспе

Colugos (/k//ə/'/l//uː//ɡ//oʊ/) – Оңтүстік-Шығыс Азияға тән ағаш өмірін кешетін, жалғақтап ұшатын сүтқоректілер. Олардың ең жақын эволюциялық туыстары – приматтар. Қазіргі таңда колгустардың екі түрі ғана белгілі: Сунданың ұшатын лемуры (Galeopterus variegatus) және Филиппиннің ұшатын лемуры (Cynocephalus volans). Бұл екі түр Cynocephalidae (,/s//aɪ//n//oʊ/,/s//ɛ//f//ə/'/l//aɪ//d//i//, // /,/k//ɛ///) және Dermoptera (құлақты жәндіктер отрядымен шатастырмау керек) отбасы мен қатарын құрайды. Олардың алдыңғы және артқы аяқтары ұзын, жіңішке, орташа ұзындықтағы құйрығы және салыстырмалы түрде жеңіл дене бітімі болады. Басы кішкентай, алдыңғы жағына шоғырланған үлкен көздері бар, бұл оларға ең жақсы бинокулярлық көруді қамтамасыз етеді, сондай-ақ кішкентай, дөңгелек құлақтары да бар. Колгустардың кескіш тістері ерекше көзге түседі, әр тісінде 20-ға дейін тісқабырғалар болады. Олардың сыртқы түрі мен функциясы бойынша кескіш тістері стрепсирриннің күтімге арналған тістерімен ұқсас. Екінші жоғарғы кескіш тістерде екі түбір болады, бұл сүтқоректілер арасындағы тағы бір ерекшелік. Малайялық колгуго (Galeopterus variegatus) бір ұшуда шамамен бір жерді аралап шықты. Жалғақтап ұшатын сүтқоректілердің ішінде колгустар ұшуға ең жақсы бейімделген. Олардың жұптасқан аяқ-қолдарының арасында кең тері қабығы бар, ол оларға ағаштар арасында елеулі қашықтықтарға жалғақтап ұшуға мүмкіндік береді. Бұл жалғақтап ұшу қабығы, немесе патагиум, иық сүйектерінен алдыңғы аяқтарға, артқы саусақтардың ұшынан бақайшаның ұшына және артқы аяқтардан құйрықтың ұшына дейін созылады. Колгустардың саусақтары мен бақайшаларының арасындағы кеңістіктер торлы мембранамен байланысқан. Осының салдарынан колгустар бұрын жартарлардың жақын туыстары деп есептелген. Бүгінде генетикалық мәліметтерге сүйенсек, олар приматтармен жақын туыс екені анықталды. Колгустар шебер альпинист емес, оларда қарсыласатын бас бармақтары жоқ. Олар ағашқа баяу секіріп көтеріледі, кішкентай, өткір тырнақтарымен қабыққа жабысады. Олар күнінің көп бөлігін демалыспен өткізеді. Түнде колгустар көбінесе ағаштарда азық іздеумен айналысады, ал жалғақтап ұшу басқа азық іздейтін ағаштарды табу немесе жұптасуға болатын серіктерін іздеу және аумақты қорғау үшін қолданылады.

Әдеп-тәрбие және тамақтану

Колуго - Оңтүстік-Шығыс Азияның тропикалық ормандарында тіршілік ететін ұялшақ, түнгі, жалғызбасты жануарлар. Сондықтан олардың мінез-құлқы туралы көп нәрсе белгілі емес. Олар шөппен қоректенеді, жапырақ, жас бұтақ, гүл, шырын және жемістер жейді. Олардың асқазаны мен ұзын ішегі жақсы дамыған, жапырақтар мен басқа да талшықты материалдардан қоректік заттарды алуға қабілетті. Колуго түнде жақсы көре білу қабілетімен бірге түнгі өмір салтына бейімделген. Олар күнді ағаш қуыстарында демалып өткізеді және түнде белсенді болады, шамамен 1,7 км қашықтыққа дейін аралап жүреді. Колуголар аумақтық жануарлар болуы мүмкін.

Өмірлік цикл

Олар плаценталы сүтқоректілер болғанымен, өз балаларын бауқұйрықтарға ұқсас тәсілмен өсіреді. Жаңа туған бауқұйрықтар жетілмеген және тек салмағымен ғана ерекшеленеді. Олар өмірінің алғашқы алты айын анасының қарнына жабысып өткізеді. Ана бауқұйрық құйрығын иіп, патагиумын жылы, қауіпсіз, жартылай қалтаға жинап, баласын қорғайды және тасымалдайды. Балапандар 2-3 жылға дейін толық жетілмейді.

Мәртебе

Екі түр де тіршілік ортасының жойылуынан қорқауға ұшырап отыр, ал Филиппиннің ұшатын лемуры бір кезде IUCN ұйымымен осал түр ретінде тіркелген. 1996 жылы IUCN төменгі жапырақты орманды жою және аң аулау салдарынан бұл түрді осал деп жариялады. 2008 жылы түрдің статусы қауіпсіз деп өзгертілді, бірақ ол әлі де сол қауіптерге тап болып тұр. Жаңбырлы орманды жоюмен қатар, оны еті мен терісі үшін аң аулайды. Сонымен қатар, ол құрып кету қаупі төнген филиппин бүркітінің сүйікті жемірі болып табылады; кейбір зерттеулер көрсеткендей, бүркіттің рационының 90% колгустардан құралады.

Таксономия

Олардың Cynocephalidae туыстық атауы грек тіліндегі κύων kyōn "ит" және κεφαλή kephalē "бас" сөздерінен шыққан, себебі олардың бастары қысқа тұмсықтары бар, иттің басы сияқты кең.