Кіріспе

Шахматтың әр қимылы тор сызығын кесіп өтуі керек. Grid шахматы – 1953 жылы Уолтер Стид ойлап тапқан шахматтың түрі. Бұл ойын торлы тақтада ойналады. Бұл қалыпты 64 шаршылы шахмат тақтасы, оны үлкен шаршыларға бөлетін сызықтар желісі бар. Grid шахматын басқаратын қосымша ереже бар: қимыл заңды болу үшін, жылжытылған фигура кем дегенде бір тор сызығын кесіп өтуі тиіс. Grid шахматы шахмат мәселелерінде де қолданылады.

Сипаттама

Тордың әртүрлі орналасулары қабылданды, бірақ бастапқы және ең көп таралғаны – суретте көрсетілгені, ол тақтаны он алты 2х2 шаршыға бөледі. Мысал позицияда ақтар a3 немесе a4 ойнай алады, бірақ b піядасын жылжыта алмайды. Қаралар Bd5 ойнай алмайды, бірақ кез келген басқа піл жүрісін жасай алады – пілді d5-ке қою үшін екі жүріс керек болады (мысалы, бірінші Ba8, содан кейін Bd5). Ақ патша патшайымнан шах алмайды, бірақ патшайым Qe3-қа бір қадам артқа жылса, шах алады. Ақ патша патшайымды ала алмайды, бірақ ақ жылқы ала алады. Қара патша, керісінше, c8-дегі мұнарадан шах алады. Қара стандартты шахматтағыдай Ke7 немесе Kf7 арқылы шахтан қашып құтыла алмайды, себебі бұл жүрістер тор жолын кесіп өтпейді. Бірақ қара Kd7 және Kd8 ойнай алады, осылайша патшаны мұнарамен бір үлкен шаршыға жеткізеді.

Мәселе мысалы

Толық ойындарды Grid шахмат жағдайларында ойнауға болады, сондай-ақ Grid шахмат ережелерін пайдалана отырып, бірқатар шахмат проблемалары құрастырылды. Көрсетілген проблема бірінші Grid шахмат турнирінде бірінші орынды иеленді. Бұл Х. Тернбладтың туындысы, ол 1954 жылы Fairy Chess Review журналында жарияланды. Бұл төрт қадамдық көмекші мат (қаралар бірінші жүреді және ақтармен төрт қадам ішінде мат қоюға көмектеседі). Шешімі:

1. Ke2 Bc4+ 2. Kd3
Бұл патшаны епископпен бір үлкен шаршыға жеткізеді, соның арқасында шабуылдан құтылады. 2. Bxb5+
Епископты тор жолынан жылжыту қайтадан шабуылға алып келеді. 3. Ke4 Bc6+ 4. Kd5
Екі патша бір үлкен шаршыда болғанда ғана қатар тұра алады. 4. Bxb7

Бұл проблема патша мен епископтың қозғалыс жолдары арасындағы тартымды сәйкестікті көрсетеді. Қара патшаның d5-ке жету үшін салған зигзаг тәрізді жолын атап өткен жөн: тікелей жол Kd1–d2–d3–d4–d5 мүмкін емес, себебі екі қозғалыс тор жолын кесіп өтпейді, ал Kd1–e2–e3–d4–d5 мүмкін емес, өйткені d4-те патша ақ патшамен шабуылға ұшырайды.