Кіріспе

Кесу әдісі

Камео (Cameo) – әшекей тастарды, зергерлік бұйымдарды немесе ыдыстарды ою арқылы жасалатын өнер. Ол көбінесе көтеріңкі (оң) бейнелі рельефке ие; интальгиодан айырмасы – ол теріс бейнелі болады. Алғашқыда және тарихи жұмыстарды талқылау кезінде камео тек рельефтік суреттің фонына қарама-қарсы түстегі жұмыстарға қатысты. Бұл екі қарама-қарсы түстің кездесетін жеріндегі материалды мұқият кесу арқылы, суреттен басқа барлық алғашқы түсті алып тастап, контрастты фонды қалдыру арқылы қол жеткізілді. Камеоның бір түрі – камео инкрустациясы (немесе сульфид). Суретші, әдетте гравёр, кішкентай портрет жасайды, содан кейін оюдан қалып жасап, одан керамикалық камео шығарады. Бұл кейін шыныға, көбінесе қағаз салмағына енгізіледі. Мұндай өнімдерді жасау өте қиын, бірақ 18-шы ғасырдың соңынан 19-шы ғасырдың соңына дейін танымал болды. Богемияда пайда болған ең жақсы үлгілерді француз шыны зауыттары 19-шы ғасырдың басында және ортасында жасаған. Бүгінде бұл термин түстердің контрасты жоқ заттарға еркін қолданылуы мүмкін, сондай-ақ басқа, метафоралық терминдер де пайда болды, мысалы, камео сияқты пайда болу. Бұл басқа бір жалпыланған мағынадан туындайды, ол камео – фотосурет сияқты кез келген ортадағы сопақша кадрдағы бас бейнесі.

Техника

Көне және Ренессанс дәуіріндегі камеолар жартылай қымбат бағалы тастардан, әсіресе оникс пен агаттың түрлі-түрлі нұсқаларынан, сондай-ақ екі контрастты түс кездесетін жазық беті бар кез келген тастан жасалған; мұндайлар "қатты тас" камеолары деп аталады. Арзан, қазіргі заманғы жұмыстарда қабық және шыны жиі қолданылады. Римдіктер де әйгілі Портленд вазасы сияқты шыны ыдыстар жасаған. Заманауи камеолар мүсінделген бейне сияқты рельефті, контрастты түсті фонға орнату арқылы жасалуы мүмкін. Бұл - құрастырылған камео. Басқа жағынан, камео қабатты немесе жолақты материалдан, мысалы (жолақты) агат немесе қабатты шыныдан, әр қабаты әртүрлі түспен тікелей, бірақ әлдеқайда қиын әдіспен мүсінделеді. Кейде осы түстерді күшейте түсу үшін бояулар қолданылады.

Тарих

Сэр Уоллис Бадж камео атауының «камео» деген сөзден шыққандығын айтты, бұл сөз кабалалық жаргонда «жақсы квадратты» білдіру үшін қолданылған, яғни сиқырлы дұғалар ойылған талисманның бір түрі. Камеолар көбінесе әшекей ретінде тағылады, бірақ ежелгі заманда олар негізінен мөр сақиналары мен үлкен сырғалар үшін қолданылған, бірақ ең үлкен үлгілері мұғанына тым ірі болған және олар жай ғана өнер туындылары ретінде бағаланған. Грекияда б.з.д. 5 ғасырда жасалған керемет тас камеолар бар. Фарнезелік тостаған (кубок) – ең көне эллиндік туынды. Олар ежелгі Римде, әсіресе Августтың отбасы шеңберінде өте танымал болды. Осы кезеңдегі ең танымал тас «мемлекеттік камеолар» – Джемма Августея, император Клавдий үшін жасалған Джемма Клавдия және ежелгі заманнан белгілі ең үлкен жалпақ оюлы асыл тас – Францияның Ұлы Камеосы. Римдік камеолар 300 жылға дейінгі жылдары сирек кездесе бастады, бірақ өндіріс орта ғасырларда өте төмен деңгейде жалғасты. Бұл техника содан бері кезең-кезеңмен қайта жаңғырылып, әсіресе ерте Ренессанс дәуірінде және 18-19 ғасырларда жанданды. Неоклассикалық қайта өрлеу Францияда Наполеонның глиптика өнерін қолдауымен басталды, тіпті оның таж кию тажы да камеолармен безендірілді. Ұлыбританияда бұл қайта жаңғыру алғаш рет король Георг III билік құрған кезде болды, ал оның немересі, королева Виктория камео трендінің басты жақтаушысы болды, сондықтан олар 19 ғасырдың екінші жартысында жаппай өндірілді. Камеоның бейнелеу өнері тіпті соңғы уақыттағы кем дегенде бір жазушыны, 19 ғасырғы орыс ақыны Лев Мэйді шабыттандырып, ол «Камеи» (Cameos, 1861) деп аталатын алты өлеңнен тұратын циклды жазды, бұл Юлий Цезардан Неронға дейінгі рим билеушілерінің әрқайсысы туралы ойлардың көрінісі болды. 1852 жылы Теофиль Готье өзінің жоғары жылтыратылған, лапидарлық өлеңдерінің жинағын «Emaux et Camées» (Эмальдер мен Камеолар) деп атады.

Римдік шыны камеолар

Рим дәуірінде камео техникасы агат немесе сардоникспен жасалған заттарды ұстанып, шыны жартылай фабрикаттарда қолданылған. Камео шыны бұйымдары екі кезеңде жасалған: шамамен б.з.д. 25 жыл мен 50/60 жылдар аралығында, және кейінгі Рим империясында, шамамен үшінші ғасырдың ортасы мен төртінші ғасырдың ортасында. Рим шыны камеолары сирек кездесетін заттар, олардың шамамен екі жүзге жуық сынығы мен он алты толық данасы белгілі. Алғашқы кезеңде олар көбінесе көгілдір шыны негізінен және оның үстіне ақ қабаттан тұратын, бірақ кейінгі кезеңде жасалғандары көбінесе түссіз фонға ие және мөлдір түсті қабатпен жабылған.

Камео-тақырыптар

Дәстүрлі түрде камео тастарға оюланған суреттер грек немесе рим мифологиясынан көрінелер немесе билеушілердің немесе маңызды саяхатшылардың портреттері болған. Тарихында, агаттан жасалған портреттік камеолар көбінесе патшалар өз поддандыларына сыйлық ретінде тарту еткен. Кейбіреуі 2000 жылдан астам ғасырларға соққан бұл ежелгі камеолар қазір музейлерде көрсетіледі немесе жеке коллекцияларда сақталады.

Қазіргі заманғы камеолар

Қазіргі көптеген камеолар қабатты агаттан қашалады. Қабаттардың арасындағы түстің күшті контрастын жасау үшін олар боялады. Екі қабатты тастар үшін ең көп қолданылатын түстер – ақ түстің қараға, ақ түстің көкке және ақ түстің қызыл қоңырға қарсы қосылуы. Кейде үш қабатты тастар да жасалады. Түстер көбінесе қара-ақ-қара ретімен келеді. Қабаттар жартылай мөлдір болады, бұл суретшіге материалды алып тастау арқылы көлеңке беру эффектін жасауға мүмкіндік береді, сонда фон қабаты көрінеді. Осылайша, өте нақты, тірідей бейнелеуге қол жеткізуге болады. Мысалы, үш қабатты тастың үстіңгі қара қабатын жұқартса, оның түсі қоңыр түске өзгереді. Ақ қабаттан материалды алып тастау негіздің түсіне байланысты көк немесе сұр түстерін жасайды.

Ультрадыбыстық машинамен оюланған камеолар

Қазіргі заманғы агат камеоларының көпшілігі ультрадыбыстық диірменнің көмегімен жасалады. Бұл процесс шебер үлгінің бірнеше көшірмесін агат камео бос жалақшасына шеберлік қалыпты басып, өте жылдам өндіруге мүмкіндік береді. Алмаз ұнтағынан жасалған пленка кесуға көмектеседі және қалып тік қозғалыспен ультрадыбыстық дірілдейді. Шебер үлгіні көбінесе тәжірибелі камео суретшісі қолмен ойып жасайды. Нәтижесінде Анна Миллер "жаңадан жауған қар" (FFS) деп сипаттаған, жібектей тегіс беткейлі камео пайда болады. Бұл текстура және кез келген ойықтардың болмауы бағалаушылар үшін камео машинамен жасалғандығын анықтау үшін маңызды белгілер болып табылады.

Қолмен жасалған портрет камеялары

Бұл камеолар әдетте суреттерден қолмен қашалып жасалады. Әдетте, тек бір дана ғана жасалатындықтан, құрал-саймандарға жұмсалатын шығындар ультрадыбыстық қашау процесін тиімсіз етеді. Бұл саламен айналысатын адамдар өте аз, себебі бұл кез келген асыл тас қашаушысы үшін ең қиын міндеттердің бірі. Шынға жақын портреттер жасау үшін жоғары дамыған көркемдік қабілет, шеберлік және көп жылдық тәжірибе қажет. Бүгінгі күні портреттерден басқа тақырыптарды агаттан қолмен қашап жасау сирек кездеседі. Мифологиядан алынған классикалық көріністер немесе жас қыздың стандартты суреті сияқты дәстүрлі тақырыптар көбінесе 50-200 данадан тұратын шектеулі коллекция ретінде ультрадыбыстық қашау машинасының көмегімен жасалады.

Қабықшадағы камеолар

19 ғасырдың соңынан бері сапалы камеялар жасау үшін ең көп қолданылатын түр – Cypraecassis rufa, яғни бұқабас қабығы. Оның қабығының ұзындығы 6 дюймға дейін жетеді. Бұл түрдің үстіңгі қабық қабаты ақшыл, ал астыңғы қабық қабаты бай қызғылт қоңыр түсті. Бүгінде осы қабықтың негізгі көздері Мадагаскар және Оңтүстік Африка. Осы қабықтарды ең жақсы қолмен Италияда кеседі. Ең құнды қабық – император немесе патшайым қабығы, Cassis madagascariensis. Бұл қабықтың ақ және қою қоңыр қабаттары бар, ол сардоникс қабығы деп аталады және қабатты агат сардоникске ұқсайды. Бұл қабық Кариб теңізі суларында табылсады. Қабықтан камея кесудің әлемдік орталығы – Италиядағы Торре-дель-Греко қаласы. Қабықтарды алдымен «көлденең сызу» деп аталатын процесте бірнеше сопақ сызықтармен белгілейді, содан кейін камея шебері үшін сопақ бос жағдайларға кесіп алады. Камеяның өзі көбінесе еврей шебері Антонио Чимениеллоның ойлап тапқан булино деп аталатын металл қабысқыш құралымен кесіледі. Түрлі металл қабысқыштар қолданылады: жалпақ, дөңгелек және үшбұрышты. Өндірісті жылдамдату үшін артық материалды жылдам жою үшін абразивтік дөңгелектер пайдаланылады. Егер бөлшектері аяқталса, қабық зәйтүн майына батырылып, сабынмен және сумен жуылып, содан кейін қол щеткасымен таңдап жылтыратылады.