Гарри Поттер және Азкабан тұтқыны

Кіріспе

1999 ж. Ж.К. Роулингтің фантастикалық романы. «Гарри Поттер және Азкабан тұтқыны» – британдық автор Ж.К. Роулинг жазған фантастикалық роман және «Гарри Поттер» сериясының үшінші кітабы. Кітапта жас сиқыршы Гарри Поттердің Хогвартс Сиқыр және Сайыпқыру мектебіндегі үшінші жылы баяндалады. Достары Рональд Уизли мен Гермиона Грейнджермен бірге Гарри Азкабан түрмесінен қашқан Сириус Блэкке аңкіме салады, оның Лорд Волдеморттың бұрынғы одақтасы екеніне сендіреді. Кітап 1999 жылдың 8 шілдесінде Ұлыбританияда Bloomsbury баспасынан, ал 1999 жылдың 8 қыркүйегінде АҚШ-та Scholastic, Inc. баспасынан жарық көрді. Роулинг бұл кітапты жазу оңай болды деп есептейді, оны жаза бастағаннан кейін бір жыл өткен соң аяқтады. Кітап Ұлыбританияда шыққаннан кейін үш күн ішінде 68 000 дана сатылды және содан бері елде үш миллионнан астам дана сатылды. Кітап 1999 жылғы Whitbread балалар кітабы сыйлығын, Брам Стокер сыйлығын және 2000 жылғы ең үздік фантастикалық роман үшін Locus сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ Хьюго сыйлығы сияқты басқа да сыйлықтарға үміткер болды. Романның киноға бейімделуі 2004 жылы шықты, ол 796 миллион доллардан астам табыс әкелді және сыншылардың жоғары бағасын алды. «Гарри Поттер және Азкабан тұтқыны» желісіне негізделген видео ойындар бірнеше платформада жарық көрді және көпшілігі жағымды пікірлерге ие болды.

Сюжет

Гарри Дурслилермен бірге тұрып жатқанда Мардж әпкем келіп қалады. Мардж оны және оның ата-анасын қорлаған кезде, ашуланған Гарри оны кездейсоқ көтереді. Гарри заттарын жинап, үйден кетеді, жаздың соңғы апталарын Лондондағы "Сырқыр қазан" қонақ үйінде өткізуді таңдайды. Сол жерде Гарриге Волдемордың Сириус Блэк есімді бұрынғы шәкірті Азкабан түрмесінен қашып шыққаннан кейін оны іздеп жүргені туралы ескертіледі. Хогвартста Аскабанның күзетшілері, Дементорлар деп аталатын, мектепті Блэкті іздеп аралап жүр. Гарри олардың барлығына ерекше әсер етеді және оларды сүртіп тастау үшін жаңа Қорғаныс қараңғы өнерлерінен қорғау мұғалімі Ремус Люпиннен көмек сұрайды. Люпин Гарриге өте қиын Патрон сыйластығын үйретеді, бірақ Гарри Дементаторлармен күресу үшін толыққанды Патронды шығара алмайды. Бұл арада, Блэк Хогвортс маңындағы Хогсмид ауылында байқалғаны хабарланды. Фред пен Джордж Уизли Гарриге құпия карта береді, ол қамалдың ішіндегі және оның аумақтарындағы барлық адамдарды көрсетеді. Гарри оны Хогсмидке рұқсатсыз кіру үшін қолданады. Паб ішінде жасырынып, ол Блэктің шын мәнінде оның құдасы екенін және өзінің ең жақсы досы Питер Петтигрюді өлтіргенін, сонымен қатар Гарридің әкесі Джеймске Волдемортқа сатқындық жасағандығын білетін әңгімеге құлақ асады. Гарри, Рон және Гермиона Хагридке барады, және оның үйінде жасырынған Ронның жоғалған үй жануарлары, Скарбберлерді тауып, таңғалады. Олар Скарберлермен бірге қамалға қайтып бара жатқанда, Ронға үлкен ит шабуыл жасайды. Иттің Ронды жасырын туннельге сүйреп әкетіп, жоғалып кетеді, екінші жағынан, Хогсмидтегі Шрикинг Шактың ішінде. Иттің Анимагус түрінде Қара екені анықталады. Гарри мен Гермиона Шабаққа жетеді, соңынан Люпин келеді, ол оларды Гарридің картасында байқап алады. Люпин Гарриді қарусыздастырады, содан кейін ол Блэктің кінәсіз екеніне неге сенетінін түсіндіреді. Блэк өзіне қатысты қылмыстарды, шын мәнінде, өзін өлтіруді жасамалап, күдіктен құтылған Петигрю жасады деп мәлімдейді. Петигрю де анимаг, және осы уақыт бойы Ронның сысқыр Шарапшы ретінде жасырынып жүр. Гарри Петтигрюді дементорларға тапсыруды ұсынды. Қалдыққа қайтып бара жатқанда, кенеттен толық ай пайда болады және Люпин, жасырын түрде қасқыр, өзгеріске түседі. Қара басқаларды қорғау үшін итке айналады, ал Петигрю хаос арасында қашып кетеді. Гарри, Гермиона және Блэкті дементорлар ұстап алады, ал Блэкті тұтқынға алады. Блэк Хогвартстағы мұнарада тұтқында ұсталған кезде, Дамблдор Гарри мен Гермионаға оның шынымен де кінәсіз екенін растайды. Ол оларға Блэкті құтқаруды, уақытында артқа оралып, оны дематорларға тапсырудан бұрын босатуды тапсырады. Жыл басынан бері Гермионаның бар сабақтарына баратын уақыт түртігішпен олар бірнеше сағат бұрынға сапар шегеді. Қазіргі Гарри өзінің бұрынғы өзін және Гермиона мен Блэктің бұрынғы нұсқаларын Патронды қолдана отырып, дементорлардан құтқарады. Содан кейін ол Блэкті Снейпке тұтқындауға мүмкіндік береді, содан кейін Хагридтің гиппогрифін, Бакбикті, оны мұнарадан босатып, қашып кету үшін қолданады. Келесі күні Люпин жұмыстан кетуі керек, өйткені оның жасырын тұлғасы - қасқыр екені мектепте белгілі болды. Гарри өзінің құдасы Блэкпен көбірек уақыт өткізбегеніне ренжіді, бірақ Дамблдор оның өмірін құтқарып қалғаны үшін жұбаныш алуын сұрайды. Лондонға пойызбен қайтып бара жатқанда, Гарри Блэктен хат алады, ол Ронға үй жануарлары үшін алмастырушы құсқұйрықты жібереді.

While Harry is living with the Dursleys, Aunt Marge comes to visit. When he and his late parents are insulted by Marge, an angry Harry accidentally inflates her. Harry packs up his stuff and leaves the house, choosing to spend the last weeks of summer at the Leaky Cauldron inn in London. While there, Harry is warned that a former follower of Voldemort, named Sirius Black, is seeking him out after having escaped from the wizard prison, Azkaban. At Hogwarts, the guards of Azkaban, known as the Dementors, patrol the school looking for Black. Harry is unusually affected by their presence, and asks help from Remus Lupin, the new Defence Against the Dark Arts teacher, in learning to repel them. Lupin teaches Harry the incredibly difficult Patronus charm, but Harry isn't able to produce a full bodied Patronus to fight off the Dementors. Meanwhile, Black is reported to have been sighted in the village of Hogsmeade, close to Hogwarts. Harry is given a secret map by Fred and George Weasley, which reveals everyone inside the castle and its grounds. Harry uses it to sneak into Hogsmeade without permission. Hiding inside a pub, he overhears a conversation in which he learns that Black is actually his godfather, and that he killed his own best friend, Peter Pettigrew, while also betraying Harry's father, James, to Voldemort. Harry, Ron and Hermione visit Hagrid at his hut, and are surprised to find Ron's missing pet rat, Scabbers, hiding there. As they walk back to the castle with Scabbers, Ron is attacked by a large dog. The dog drags Ron into a secret tunnel and disappears, coming out on the other side, inside the Shrieking Shack in Hogsmeade. The dog is revealed to be Black in his Animagus form. Harry and Hermione reach the Shack, followed by Lupin, who spots them on Harry's map. Lupin disarms Harry, then explains why he believes Black to be innocent. Black claims that the crimes attributed to him were actually committed by Pettigrew, who escaped suspicion by faking his own death. Pettigrew is also an Animagus, and has been hiding as Ron's rat Scabbers this whole time. Harry suggests handing Pettigrew over to the Dementors. While walking back to the castle, the full moon suddenly emerges and Lupin, secretly a werewolf, starts transforming. Black turns into the dog to protect the others, and Pettigrew escapes amid the chaos. Harry, Hermione and Black are accosted by Dementors, and Black ends up being captured. While Black is held captive inside a tower in Hogwarts, Dumbledore confirms with Harry and Hermione that he is indeed innocent. He instructs them to save Black, by going back in time and setting him free, before he is handed over to the Dementors. Using a Time Turner, which Hermione has had since the beginning of the year to get to all her classes, they travel back a few hours. Present day Harry saves his past self, and the past versions of Hermione and Black from Dementors using a Patronus. He then allows Black to be captured by Snape, before using Hagrid's hippogriff, Buckbeak, to release him from the tower and escape. The next day, Lupin is forced to resign as his secret identity as a werewolf is now known to the school. Harry is upset at not spending more time with his godfather, Black, but Dumbledore asks him to take comfort in having saved his life. On the train journey back to London, Harry receives a letter from Black, who also sends a replacement pet owl for Ron.

Бастапқы шығарылымдар

Гарри Поттер және Азкабан тұтқыны – Гарри Поттер сериясының үшінші кітабы. Бірінші кітап, Гарри Поттер және философ тасы, 1997 жылдың 26 маусымында Bloomsbury баспасынан жарық көрді, ал екінші кітап, Гарри Поттер және құпиялар палатасы, 1998 жылдың 2 шілдесінде жарық көрді. Роулинг "Азкабан тұтқыны" кітабын "Құпиялар палатасы" кітабын аяқтағаннан кейін бір күннен соң жаза бастады. Роулинг 2004 жылы "Азкабан тұтқыны" жазу процесі "Менің өмірімдегі ең жақсы жазу тәжірибесі болды. Мен үшінші кітапты жазу үшін өте қолайлы жағдайда болдым. Ақша мәселелері бірден шешілді, ал баспасөз назары әлі артық болған жоқ" деді.

Сыни қабылдау

Кітап жалпы алғанда оң пікірлерге ие болды. The Guardian басылымы бірнеше британдық газеттердегі пікірлерге сүйене отырып, кітапқа 10 балдық шкала бойынша 9 бал бергенін хабарлады. Грегори Магуайр "Нью-Йорк Таймс" газетінде "Азкабан тұтқыны" туралы рецензия жазды: онда ол былай деді, "Қазірге дейін сюжет тұрғысынан кітаптар ештеңе жаңа жасамайды, бірақ оларды керемет орындайды, қазірге дейін жақсы". "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі рецензияда былай делінген: "'Азкабан тұтқыны' әзірге 'Гарри Поттер' кітаптарының ең жақсысы болуы мүмкін". KidsReads сайтының рецензенты: "Бұл жылдам темптегі фантастика сізді Дж.К. Роулингтің Гарри туралы жазатын төрт қосымша кітабына құштар қалдырады. Гарридің үшінші жылы – сәтті жыл. Оны қалып қоймаңыз". Kirkus Reviews жұлдызды рецензия бермеді, бірақ "шын мәнінде қызу кульминация" деді. Басты кейіпкерлер де, жалғасып келе жатқан оқиға да өте орынды дамыған, сондықтан кітап көлеміне қарағанда қысқа көрінеді: егер жанкүйер болсаңыз, күнтізбеңізді босатыңыз, болмаса – жолдан шығыңыз". Марта В. Парравано да "The Horn Book Magazine" журналы үшін оң рецензия жазып, оны "өте жақсы кітап" деп атады. Сонымен қатар, Publishers Weekly журналында: "Роулингтің өткірлігі ешқашан төмендемейді, ол сиқырлы әлемді құрастырсын немесе жылдам әзілдер айтсын, Potter сиқыры күшті болып қалады" делінген. Алайда, Whitbread сыйлығының "Азкабан тұтқынына" қарсы соткерлердің бірі болған Энтони Холден кітап туралы жағымсыз пікір білдірді, кейіпкерлердің "барлығы ақ-қара" екенін, ал "оқиға желілері болжамды, күдік минималды, әр бетте сезімталдық" деп атады. 2012 жылы School Library Journal журналы жариялаған 100 үздік балалар романының тізімінде 12-орынды иеленді.

Марапаттар

Гарри Поттер және Азкабан тұтқыны бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде 1999 жылғы «Кітап тізімі редакторларының таңдауы» сыйлығы, 1999 жылғы «Брам Стокер» сыйлығы жас оқырмандар үшін ең үздік туынды үшін, 1999 жылғы FCBG балалар кітабы сыйлығы, 1999 жылғы Whitbread Book of the Year балалар кітаптары бойынша және 2000 жылғы «Locus» сыйлығы ең үздік фантастикалық роман үшін. Сондай-ақ ол 2000 жылы ең үздік роман үшін «Хьюго» сыйлығына ұсынылды, бұл сериядағы тұңғыш номинация, бірақ «A Deepness in the Sky» романына ұтылып қалды. «Азкабан тұтқыны» 2004 жылы Indian Paintbrush Book Award және 2004 жылы Colorado Blue Spruce Young Adult Book Award сыйлықтарын жеңіп алды. Бұған қоса, ол 2000 жылы Америка кітапханалар қауымдастығының «Атақты балалар кітабы» және «Жас ересектерге арналған ең жақсы кітаптардың бірі» деп танылды. Сериядағы бұрынғы екі кітап сияқты, «Азкабан тұтқыны» 9-11 жастағы балаларға арналған Nestlé Smarties Book Prize алтын медалін жеңіп алды және New York Times бестселлер тізімінің төбесіне шықты. Екі жағдайда да бұл сериядағы соңғы кітап болды. Дегенмен, кейінгі жағдайда, 2000 жылдың шілдесінде «Гарри Поттер және от тостағаны» жарыққа шығар алдында, бастапқы тізімде орын ашу үшін балаларға арналған ең көп сатылатын кітаптардың жеке тізімі құрылды. 2003 жылы бұл роман BBC-нің «The Big Read» сауалнамасында 24-ші орынға ие болды.

Сатылымдар

"Асқабан тұтқыны" кітабы жарық көрген үш күн ішінде Ұлыбританияда 68 000-нан астам дана сатылып, сол кездегі ең жылдам сатылатын британдық кітап атанды. АҚШ-та 8 қыркүйекте, ал қағазды мұқабасы 2001 жылдың 1 қазанында жарық көрді. Bloomsbury кітабының түпнұсқа мұқабасынан өзгеше дизайнмен ересектерге арналған басылымын 2004 жылдың 10 шілдесінде қағазды, ал қазан айында қатты мұқабамен шығарды. 1999 жылдың 8 шілдесінде жасыл жиекпен және автордың қолымен жазылған арнайы қатты мұқабалы басылым жарық көрді. 2010 жылдың 1 қарашасында Клэр Меллински салған суреттерімен 10 жылдық мерейтойлық басылым, ал 2013 жылдың шілдесінде Эндрю Дэвидсон салған ересектерге арналған жаңа мұқабасы шықты. Бұл екі басылымның дизайнын Webb & Webb Design Limited жасады. 2013 жылдың 27 тамызынан бастап Scholastic АҚШ-та Гарри Поттер кітаптарының қағазды мұқабаларын серияның 15 жылдығына орай жаңаша безендірді. Мұқабаларды автор және суретші Кадзу Кибуиши жасады. "Гарри Поттер және Асқабан тұтқыны" кітабының суреттелген нұсқасы 2017 жылдың 3 қазанында жарық көрді, оны бұрынғы екі кітапты суреттеген Джим Кей салған. Кітапқа 115-тен астам жаңа сурет қосылды, ал одан кейін келесі төрт кітаптың суреттелген басылымдары шығады. Джим Кей 2022 жылдың 6 қазанында Гарри Поттердің соңғы екі кітабын суреттемейтінін және оның соңғы жұмысы "Гарри Поттер және Феникс ордені" 2022 жылдың 11 қазанында жарық көретінін хабарлады. Фильм прокатқа шыққан күні кассада бірінші орынды иеленді және екі апта бойы сол орында тұрды. Ол әлем бойынша 796,7 миллион доллар тауып, 2004 жылдың екінші ең табысты фильмі болды ("Шрек 2" фильмінен кейін). Дегенмен, Гарри Поттер франшизасының барлық сегіз фильмі арасында "Асқабан тұтқыны" ең аз табыс әкелді. Бірақ сыншылар мен жанкүйерлер арасында бұл фильм, көбінесе Куаронның ерекше стильдік шешімдерінің арқасында, франшизадағы ең жақсы фильм деп есептеледі. Empire журналының 2008 жылғы барлық уақыттардағы 500 ең ұлы фильмнің тізімінде фильм 471-ші орында тұр.

Prisoner of Azkaban sold more than 68,000 copies in the UK within three days of publication, which made it the fastest selling British book of the time. and in the US on 8 September. while the US paperback was released 1 October 2001. Bloomsbury additionally released an adult edition with a different cover design to the original, in paperback on 10 July 2004 and in hardcover in October 2004. A hardcover special edition, featuring a green border and signature, was released on 8 July 1999. On 1 November 2010, they released the 10th anniversary Signature edition illustrated by Clare Mellinsky and in July 2013 a new adult cover illustrated by Andrew Davidson, both these editions were designed by Webb & Webb Design Limited. Beginning on 27 August 2013, Scholastic will release new covers for the paperback editions of Harry Potter in the United States to celebrate 15 years of the series. The covers were designed by the author and illustrator Kazu Kibuishi. An illustrated version of Harry Potter and the Prisoner of Azkaban was released on 3 October 2017, and was illustrated by Jim Kay, who illustrates the previous two instalments. This includes over 115 new illustrations and will be followed by Illustrated editions of the following 4 novels in the future. Jim Kay announced on 6 October 2022 that he would not be illustrating the final two Harry Potter books and that his last work, Harry Potter and the Order of the Phoenix, would be released on 11 October 2022. The film débuted at number one at the box office and held that position for two weeks. It made a total of $796.7 million worldwide, which made it the second highest grossing film of 2004 behind Shrek 2. However, among all eight entries in the Harry Potter franchise, Prisoner of Azkaban grossed the lowest; yet among critics and fans, the film is often cited as the best in the franchise – in large part due to Cuarón's stylistic influence. The film ranks at number 471 in Empire magazine's 2008 list of the 500 greatest movies of all time.