Фра Диаволо: Неапольдің қаһармандық партизан жетекшісі

Кіріспе

Италиялық партизан (1771–1806)

Фра Диаволо (әдеби мағынасында – «Шақырылған Шайтан»; 7 сәуір 1771 – 11 қараша 1806) – Микеле Пеццаға берілген танымал есім, ол Неапольдің француз оккупациясына қарсы күрескен партизандық көшбасшы, және «халық көтерілісінің шабыттандырарлық шебері» ретінде танылды. Пецца халық ауыз әдебиеті мен көркем әдебиетте маңызды орын алады. Ол Александр Дюманың бірнеше шығармаларында, соның ішінде «Соңғы кавалер: Наполеон дәуіріндегі граф Сент-Эрминнің басынан өткен оқиғалары» (2007 жылға дейін жарияланбаған) және Вашингтон Ирвингтің «Терачинадағы қонақ үй» атты әңгімесінде кездеседі.

Өмірбаян

"Fra Diavolo" лақап аты ежелгі Итрания дәстүрінен пайда болды: ХХ ғасырдың басына дейін, ауыр сырқаттан жазылған Итрания ұлдары мен қыздары, Пасхадан кейінгі екінші жексенбіде, ауру балалардың қасиетті қамқоршысы – Паолалық Франциск әулиенің құрметіне шеруге монахтар киімімен шығатын. Осындай бір салтанатты шарада, бастапқыда өте жарамсыз болған Мишель, одан да тәртіпсіз мінез көрсетіп, біреудің оны "Fra Diavolo" (Шайтанның бауыры) деп атауына себеп болды, және бұл ат оған жабысты.

Ерте өмір

Пеззаның "төмен рулы ата-анадан туған" деген пікірі кең тараған, бірақ бұл дәл емес; ол француз пропагандасынан туған жауымдастық дәстүрдің бір бөлігі. Пеззалар зәйтүн ағаштарына иелік еткен және жүн саудасымен де айналысқан. Отбасының үйінде қызықты архитектуралық ерекшеліктер бар, бұл сонымен қатар белгілі бір байлықты көрсетеді, және олар Итридегі ең танымал отбасылармен, мысалы, Ялонго және Пеннахиямен туысқандық байланыста болған. Оның ерте өмірінен көп мәлімет болмаса да, Пезза оқуға және жазуға үйренген, сол кезде бұл сирек кездесетін қабілет, сонымен қатар отбасының байлығын көрсететін тағы бір дәлел. Жастығында ол Неаполь Корольдік поштасында курьер болып жұмыс істеді, жылына 50 дукаттан Террачина мен Неаполь арасында аптасына екі рет сапар шекті, бұл едәуір сома, сонымен қатар ол жергілікті жерді, қарақшылыққа әйгілі аймақты жақсы білді, бұл білім кейін оған пайдалы болды. 1797 жылы осы қызметте жүргенде, ол бір әйелдің махаббаты үшін басқа жігітпен бәсекелесті. Бір түні оның қарсыласы және тағы бір адам Пеззаға зиян келтіру ниетімен оған шабуыл жасады. "Қызу мінезді" болған Пезза өзіне шабуыл жасаған екеуін де өлтірді. Ол тауға қашып кетті, бірақ көп ұзамай ұсталды. Сотта, ол өзін-өзі қорғау үшін жасалғандықтан, адам өлтіруге кінәлі деп танылды және 1797 жылдың 25 қазанында түрмеге орналастырудың орнына әскерге қабылдануға үкім шығарылды. 1798 жылдың 20 қаңтарында Пезза Фондиде орналасқан Мессапи полкіне тіркелді, ол Итриден шамамен он екі шақырым солтүстікке орналасқан. Пезза тез өрлеп, сержант болды, мүмкін, өйткені ол сауатты және орта тапқа жататын, бұрынғы Корольдік курьер болғандықтан, оқ ату қаруын жақсы білді. 1798 жылдың қарашасында Пезза Неаполь армиясының француздықтарды Папалық мемлекеттен қууға жасаған сәтсіз әрекетіне қатысты. Француздар неаполитандықтардың шабуылына жылдам жауап беріп, оларды шегінуге мәжбүр етті, содан кейін Неаполь Корольдігіне шабуыл жасады. Суық және қатты жаңбырдан зардап шеккен неаполитандықтар Аппий жолымен кері шегінді. Мыңдаған сарбаздар дезертирлік жасады, ал көптегені тұтқынға алынды. Артқы күзетте болған Пезза француздықтардан қашуға тырысты, бірақ шаруа киімін киіп, Итридің үстіндегі төбелерге қашты. Неаполитандық Lucania полкі шегіну кезінде Итриден бірнеше шақырым солтүстік-батысқа қарай орналасқан, Арунци тауларынан Аппий жолы өтетін Сан-Андреа бекінісі ескі римдік қасиетті орынын нығайтты. 26 желтоқсанда, Пезза жедел түрде жалдаған қосымша күштермен нығайтылған полк француз "Польша легионының" бөлімдеріне тұзақ қойып, үш күндік шайқасты бастады. Жеңіл қорғалатын тар жолдан өте алмаған француз әскерлерінің бір бөлігі Террачинадан Сперлонганы басып алу үшін ежелгі Via Flacca жолымен жағалау бойымен өтті. Ауа райы нашар, суық және үнемі жаңбыр жауып, мұзға айналды. Сперлонгадан француздықтар таулар арқылы жол таба бастады, ескі виллада неаполитандықтарды қоршап алуға тырысты және 29 тамызда таңертең шабуылға дайын болды. Бірақ француз қозғалысын Пеззаның қосымша күштері анықтады, олар төбелерді қарауылдап жүрді, және олар неаполитан әскерін қоршаудан қауіпсіз шығарып, жағалаудағы Гаета бекінісіне қарай кері шегінуге мүмкіндік берді. Француздар алға жылжыды және келесі бірнеше аптада, ерекше суық және мұзды ауа райына қарамастан, Неапольдің қалған бөлігін басып алды, 1799 жылдың 22 қаңтарында қаланы басып алды және Партенопа Республикасын жариялады. Пезза үшін осы кезеңдегі ең маңызды оқиға 30 желтоқсанда француз және поляк әскерлері Итриді басып алған кезде болды. Ауыл тұрғындарының бір тобы қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ олар тез жеңіліске ұшырады. Басқыншылар тұтқындарды атып, қаланы тонады, жаңа еркіндік дәуірін жариялады, "Азаттық ағашын" орнатты және би кешін өткізді.

The notion that Pezza "was born of low parentage" has received wide circulation but is hardly accurate; it forms part of a hostile tradition derived from French propaganda. The Pezzas had some land in olives and were also engaged in the wool trade. The family home has some interesting architectural details, which also suggests some wealth, and they were related to several of the most prominent families in Itri, such as the Ialongo and the Pennachia. Although little is known with certainty of his early life, Pezza learned to read and write, hardly a common accomplishment at the time, and further indication of some wealth in the family. As a young man he secured employment as a courier for the Neapolitan Royal Mail, making the round trip between Terracina and Naples twice a week for 50 ducats a year, a considerable sum, while becoming intimately familiar with the local terrain, which had a reputation for brigandage, knowledge that would later serve him in good stead. In 1797, while so employed, he vied for the affections of a young woman with another young man. One night his rival and another man ambushed Pezza, intending to do him some harm. Pezza, who reportedly had a "fiery temper", managed to kill both of his attackers. He took to the hills, but was soon caught. Tried, he was convicted of manslaughter, since the slaying had been committed in self defense, and on 25 October 1797 he was sentenced to a tour in the army in lieu of prison. On 20 January 1798 Pezza was enrolled in the Reggimento di Messapi, stationed at Fondi, about a dozen miles north of Itri and perhaps a dozen south of the frontier with the Papal States. Pezza rose quickly, becoming a sergeant, probably because he was literate and, as a member of the middle class and a former Royal courier, already familiar with firearms. In November of late 1798 Pezza took part in the disastrous attempt of the Neapolitan Army to oust the French from the Papal States. The French responded quickly to the Neapolitan incursion, forcing them to retreat, and then undertook an invasion of the Kingdom of Naples. Plagued by cold and heavy rains, the Neapolitans fell back along the Appian Way. Thousands of troops deserted and many more were captured. Pezza, who was with the rear guard, was almost captured by the French, but escaped by donning peasant dress, and took to the hills above Itri. During the retreat, the Neapolitan Reggimento di Lucania fortified an old Roman sanctuary, the Fortino di San Andrea, located about a few miles northwest of Itri, where a pass carries the Appian Way over the Aurunci Mountains. On 26 December, reinforced by some irregulars hastily recruited by Pezza, the regiment ambushed elements of the French "Polish Legion", touching off a three day skirmish. Unable to get through the easily defended defile, some French troops passed down the coast road, along the ancient Via Flacca, from Terracina to capture Sperlonga. The weather was foul, very cold with incessant rains that turned to ice. From Sperlonga, the French began working their way overland across the mountains, to outflank the Neapolitans at the old villa, and by dawn on the 29th were in position to attack. But the French movement had been detected by Pezza's irregulars, who were patrolling the hills, and they guided the Neapolitan troops safely out of the encirclement, so that they could fall back on the great fortress of Gaeta, about 15 miles down the coast. The French pressed on, and over the next few weeks, despite unusually cold and icy weather, overran the rest of Naples, capturing the city itself on 22 January 1799 and proclaiming the Parthenopaean Republic. For Pezza, the most critical event of this period occurred on 30 December, when French and Polish troops captured Itri. A band of peasants from the vicinity attempted to resist, but were rapidly overcome. The invaders then shot their prisoners, plundered the town a bit, proclaimed a new age of freedom, erected a "Liberty Tree", and held a ball.

Француз билігіне қарсылық көрсету 17981799

Көптеген реформаторлық көзқарастағы ақсүйектер мен кейбір зиялылар қолдағанмен, Неапольдегі француз тігілмесі, Партенопая Республикасы, халықтан аз қолдау көрді. Сонымен қатар, француз және поляк әскерлері қорқынышты әрекеттер жасады; тонау мен зорлау жиі кездесті. Француздардың жасаған зұлымдықтары соншалықты айқын болды, олардың Неапольдегі қолбасшысы, генерал Жан Этьен Чемпионне, миссиядағы үкімет өкілі Гийом Шарль Файпольт тарапынан қызметтен алынып, кейін түрмеге қамалды. Басқыншылар елге енгеннен кейін дерлік ден қойған қарсылық күш басталды, ал француздық зұлымдықтар тек көтеріліске қосылу үшін тауға көбірек жастардың аттануына себеп болды. Француз әскерлеріне шабуылдар көбейді. Француздар жылдам және қатыгез жауап берді, бұл жағдайды одан да нашарлатты. Итридегі оқиға да осыған ұқсас болды. 15 қаңтарда қала маңындағы Аппий жолында күзетте жүрген екі француз сарбазы қаза тапты. Ертесі күні француз және поляк әскерлерінің біріккен күштері қалаға қатты жаза берді, тонады, зорлады және өлтірді, көшеде 60 ер адам, әйел және баланың денесі қалды; Микеле Пеццаның 67 жастағы әкесі де қаза тапқандардың арасында болды. Осы уақытта, Сицилиядағы жер аударылған Неаполь үкіметі, шын мәнінде король Фердинанд IV-нің әйелі Мария Каролинаның бақылауында болды, Фабрицио Руффоны, прогрессивті үкімет министрі және Рим католик шіркеуінің кардиналдық дәрежесіне ие болған соңғы лаиктердің бірін, қарсылық қозғалысын ұйымдастыру үшін тағайындады. 1799 жылдың 8 ақпанында британдық және неаполитандық кемелер Руффоның басшылығымен Калабрияға 5000 сарбаз бен еріктілерді тасыды. Бұл күш тез арада тәртіпсіз әскерге айналды, онда лаиктер мен дін қызметкерлері, ақсүйектер мен шаруалар, байлар мен кедейлер, ерлер, әйелдер мен балалар болды. "Қасиетті Иманның Христиандық Армиясы" деп аталған бұл топ, жаттығу мен жабдықтаудың жетіспеушілігін ынта, қатыгездік және өзіне-өзі зиян келтіруге дайындықпен толықтырды. Пецца Тера ди Лавороның солтүстік бөлігінде тұрақты емес отрядты ұйымдастырды және көп ұзамай Руффоның негізгі бағынышты қолбасшыларының бірі болды. Оның отряды ("бандасы") тез арада 4000 адамға дейін өсті, оның ішінде оның үш бауыры және Итридің бірнеше жетекші отбасыларының мүшелері, мысалы, лейтенант шенімен оның көмекшісі болған Паскуале Мария Нофи болды. Осы адамдармен бірге ол француз бекіністеріне шабуыл жасады. Бірде ол дін қызметкері кейпінде қатты күзетілген Фондиге кірді, осылайша тағы да "Фра Диаволо" атанды, француздық "Еркіндік ағашын" кесіп тастап, оның орнына әлі күнге дейін тұрған крестті орнатты. Ол тіпті Неаполь патшалығына апаратын солтүстік-батыс жолын бақылайтын үлкен бекініс, Гаетаны ұстап тұрған француз әскерлерін де мазалады, жабдықтау колонналарын (бірде 1400 қоймен қашып кеткен) және хабаршыларды тонады. Пецца Фортино ди Сан-Андреаны өзінің операциялық базасына айналдырып, кең аумақта француз жақтастарына үрей тудырды. Көп ұзамай оның басына үлкен сыйлық белгіленді. Неаполь қаласы маусым айында француздардан азат етілді, Гаета шілде айының соңында британдық флоттың көмегімен патша әскерлері мен Пеццаның адамдары қайта басып алды. Қыркүйек айының соңына қарай француздар патшалықтан көбінесе қуылды, ал неаполитандық әскер Римді азат етуге аттанды. Неаполитандық көтеріліс патшалықта 50 000-60 000 адамның өмірін құрбан етуі мүмкін. Пецца қатал және бейсақты басшы болды, ол жеңілдік көрсетпеді. Оның адамдары "ең қорқынышты қылмыстарды" жасады, жүздеген тұтқындарды, оның ішінде француз генералын азаптап өлтірді. Ол соншалықты қатыгез болғандықтан, кардинал Руффо көптеген зұлымдықтары үшін оны тұтқындады. Дегенмен, қызметтері үшін Пецца армияда полковник болды, Кассеро графы атағы берілді, оған жылына 2500 дукат зейнетақы тағайындалды, бұл оны округтегі ең бай адамдардың біріне айналдырды, тіпті патшайымның шашынан бір тоқша берілді. Ол 1799 жылдың шілдесінде, 18 жасқа толған жергілікті әдемі қыз, Фортуната Ракеле Ди Франкоға үйленді және Римді азат ету жолында Итриге жақын жерге қоныстанды. Келесі жылдары олар екі ұл тудырып, тыныш өмір сүрді.

Though many reform minded nobles and some intellectuals backed it, the French puppet regime in Naples, the Parthenopaean Republic, had little popular support. In addition, French and Polish troops acted abominably; looting and rape were common. French atrocities were so blatant that their commander in Naples, General Jean Étienne Championnet, was sacked by Guillaume Charles Faipoult, one of the government representatives on mission, and subsequently imprisoned. Irregular resistance had begun almost as soon as the invaders entered the country, and French atrocities only served to send more young men into the hills to join the insurgency. Attacks on French soldiers became common. The French retaliated swiftly and brutally, which only made matters worse. The experience of Itri was typical. On 15 January two French soldiers were killed while patrolling the Appian Way near the town. The next day a mixed force of French and Polish troops inflicted severe reprisals on the town, looting, raping, and murdering, leaving 60 men, women, and children lying dead in the streets; Michele Pezza's 67 year old father was among the dead. Meanwhile, although in exile in Sicily, the Neapolitan government, effectively controlled by Queen Maria Carolina, wife of King Ferdinand IV of Naples, appointed Fabrizio Ruffo, a progressive government minister and one of the last laymen to hold the dignity of cardinal in the Roman Catholic Church, to organize a resistance movement. On 8 February 1799, British and Neapolitan ships landed 5,000 troops and volunteers under Ruffo's command in Calabria. This force soon expanded into an unruly army of laymen and clerics, nobles and peasants, rich and poor, men, women, and children. Dubbed la Armata cristiana della Santa Fede ("the Christian Army of the Holy Faith"), this horde made up for its lack of training and equipment with enthusiasm, ferocity, and suicidal courage. Pezza had already organized a small band of irregulars in the northern part of the Terra di Lavoro, and soon became one of Ruffo's principal subordinate commanders. His massa ("band") quickly grew to some 4,000 men, including his three brothers and the scions of a number of the leading families of Itri, such as Pasquale Maria Nofi, who served as his adjutant with the rank of lieutenant. With these men, he raided French outposts far and wide. On one occasion he slipped into heavily occupied Fondi in the guise of a priest — thus becoming once again "Fra Diavolo" — to cut down the "Liberty Tree" which the French had planted there, replacing it with a cross that still stands. He even harassed French forces holding Gaeta, the great fortress dominating the northwestern route into the Kingdom of Naples, ambushing supply trains (once making off with 1,400 sheep) and couriers. Pezza made the Fortino di San Andrea his base of operations, and spread terror against French supporters over a wide area. He soon had a substantial price on his head. The city of Naples was liberated from the French in June, Gaeta was recaptured at the end of July by royal troops and Pezza's men, aided by the British fleet. By late September the French had largely been driven out of the kingdom, and a Neapolitan army had gone on to liberate Rome. The Neapolitan insurrection had probably cost the lives of 50,000 or 60,000 people in the kingdom. A hard, tough leader, Pezza gave no quarter. His men committed "most monstrous misdeeds", torturing and murdering hundreds of prisoners of war, including a French general. He was so ferocious that for a time Cardinal Ruffo placed him under arrest for his many atrocities. Nevertheless, for his services, Pezza was made a colonel in the army, ennobled as the Duke of Cassero, granted an annual pension of 2,500 ducats — making him one of the richest men in the district — and even given a lock of the queen's hair. He settled down near Itri with his wife, Fortunata Rachele Di Franco, a local beauty whom he had married in July 1799, when she was just 18, and he was en route to the liberation of Rome. For the next few years they lived quietly, while producing two sons.

Француз билігіне қарсылық 1806

1806 жылы француз императоры Наполеон өзінің ағасы Жозеф Бонапартты Неаполь тағына отырғызуды шешті. Қаңтар айында 32 000 француз әскері Неапольге басып кірді, кейін Франция маршалы болған генерал Лоран де Гувион Сент-Сирдің басшылығымен үш колоннаға бөлініп; 12 000 әскер Адриатика жағалауымен, 15 000 әскер Италияның тірегі саналатын Апеннин таулары арқылы шабуылдады, ал генерал Жан Луи Рейньер 10 000-ға жуық әскерді Аппий жолымен жетектеді. Неаполитан әскерінің бар болғаны 13 000 салдаты ғана мобильді операцияларға қабілетті болды, француздар шекаралық аймақтарды тез басып алып, алға жылжығанда олар Калабрияға шегінді. Ақпан айына қарай Рейньердің колоннасы Фондиді басып алып, Итриге қарай жол тартты. Неаполитан әскерінің бір бөлігі Пеццаның бұрынғы базасында, Фортино ди Сан-Андреада орналасқан, бірақ француздар келгенде олар оңтүстікке қарай Итриге қашты. Француздар оларды қуды. Итриде француз әскерінің алға жылжуына ешқандай кедергі келтірмеген шағын шайқас болды. Рейньер Гаетаны күшпен басып алу үшін бір полк жіберді, бірақ Гессен-Филиппшталь Ландгравы қолбасшылық еткен бекініс қатты қарсылық көрсетті. Гаета қоршауы 18 шілдеге дейін жалғасты. Француздар Неапольдің қалған бөлігін оңай олжа деп санады. 14 ақпанда астана түсті, король мен патшайым тағы да Сицилияға қашып кетті, ал француздар көп ұзамай патшалықтың қалған бөлігін басып алды. Француздар шабуылға шыққанда Пецца қайтадан әрекетке шақырылып, шабуылшыларға қарсы тұру үшін партизандық отряд ұйымдастыруға бұйрық берілді. Бірақ француздар тым жылдам қозғалғандықтан, ол қашып құтыла алмады және бауырларымен бірге Сицилияға қашты. Алайда ол көп ұзамай қайтып келді және 1806 жылдың 23 наурызында Итри маңында француздармен шайқасты. Одан кейін Пецца Сицилияға қосымша күш жинау үшін қайта шақырылды және сәуір айында британдық адмирал сэр Сидни Смит басқарған Гаетаны нығайту экспедициясына қосылды. Гессен-Филиппшталь Пеццаға Гарильяно өзенінің сағасына жақын жағалауға, Гаетадан оңтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым жерге түсірілген, тұрақты емес отрядқа қолбасшылық етуді тапсырды, оларға француз тылында партизандық қарсылықты қоздыру туралы нұсқау берілді. Пецца француз бекіністеріне қарсы бірнеше шабуылдар жасады, бірақ кейін француз күштеріне қарсы дұрыс емес шабуыл жасады. Жеңілгеннен кейін ол француз офицерін алдап, қоршау шебінен өтуге рұқсат алу үшін кейіпке еніп, Гаетаға қашты. Гессен-Филиппшталь үшін бұл сатқындыққа ұқсады, сондықтан ол Пеццаның француздармен жасырын одақтас деп шешті. 1806 жылдың мамыр айында Пецца тұтқындалып, Палермоға шынжырланған күйі жеткізілді. Сэр Сидни тез арада Пеццаның атын тазартты және бірнеше апта бойы Понзадан және Гаета шығанағындағы басқа аралдардан жағалаудағы француз бекіністеріне қарсы теңіз шабуылдарын жүргізді. 4 шілдеде британдық және сицилиялық шағын күштер Калабриядағы Майда шайқасында француздарға күшті жеңіліс тапсырды. Осы жеңіске үміттене отырып, Пецца және оның ізбасарлары 26-сы күні Калабриядағы Амантеге қонды. Пецца шабуылдан кейін пайда болған көптеген партизандық көшбасшылардың ішіндегі ең тиімдісі болып шықты және көп ұзамай жергілікті халықтың айтарлықтай қолдауын алды. Француздар көп ұзамай Козенцаға жақын орналасты. Уақыт өте келе партизандар қаланы басып алған болар еді. Бірақ Гаета 18 шілдеде, он екі күндік ауыр бомбалаудан кейін француздарға түсті, Гессен-Филиппшталь ауыр жарақат алды. Бұл оқиғадан кейін 10 000-ға жуық француз әскері босатылды, олардың көпшілігі Калабрияға жіберілді. Әртүрлі партизандық көшбасшылар Лаурияда тұруға тырысты. 8 тамызда маршал Андре Массена оларды жеңіп, олардың күштерін толығымен жойды. 14 тамызда Сэр Сиднидің кемелерінің қолдауымен Пецца Ликоза бекінісін жаудан басып алды, бірақ сол күні француздар Козенцаны босатты. Осы уақытқа дейін француз күштерінің басымдығы жоғары болғандықтан, британдықтар өздерінің экспедициясын кері қайтаруға шешім қабылдады. Бұл кері қайтару неаполитандық көтерілістің 1808 жылы Испанияда басталған Пиреней соғысы сияқты "жараға" айналуына жол бермеді. Британдықтардың кетіп қалуына қарамастан, Калабриядағы партизандық ұрыстар бір уақыт бойы күшейе түсті. Бұл қанды оқиға болды, француздар көбінесе бүкіл ауылдарды қырғынға ұшыратты, ал халық француз тұтқындарын қырғынға ұшыратты. Таңғаларлығы, Пецца 1799 жылы болғаннан әлдеқайда аз қатыгез болды. Ол тіпті француз тұтқындаларын ақша мен жабдықтарға айырбастады және бір рет өте әдепті түрде басып алған француз офицерлерінің әйелдеріне күтім жасады. Дегенмен, француздар оны өлтірген немесе ұстаған кез келген адамға 50 000 дукат сыйақы белгіледі, бұл бүгінгі күні миллиондаған долларға тең сома.

In 1806 Napoleon, Emperor of the French, decided to place his brother Joseph Bonaparte on the Neapolitan throne. Some 32,000 French troops invaded Naples in January, in three columns under General Laurent de Gouvion Saint Cyr, later a Marshal of France; about 12,000 men marched down the Adriatic coast, 15,000 more attacked down the Apennines, which form the spine of Italy, and General Jean Louis Reynier led about 10,000 troops down the Appian Way. The Neapolitan Army, with barely 13,000 men available for mobile operations, fell back on Calabria as the French quickly occupied frontier areas and pressed on. By February Reynier's column had captured Fondi and continued on towards Itri. Some Neapolitan troops were garrisoned at Pezza's old base, the Fortino di San Andrea,, but they fled south to Itri when the French turned up. The French pursued. There was a short skirmish at Itri, which hardly impeded the French advance. Reynier sent a regiment ahead to seize Gaeta by a coup de main, but the fortress, commanded by Louis, Landgrave of Hesse Philippsthal, resisted stoutly. The Siege of Gaeta lasted until 18 July. The French found the rest of Naples easier prey. The capital fell on 14 February as the king and queen once more fled to Sicily, and the French soon overran most of the rest of the kingdom. When the French invaded, Pezza was recalled to active duty, and ordered to organize a guerrilla column to resist the attackers. But the French moved so fast he was barely able to escape, and fled with his brothers to Sicily. He soon returned, however, and, on 23 March 1806, clashed with the French near Itri. Shortly afterwards, Pezza was recalled to Sicily to gather more forces, and in April joined an expedition to reinforce Gaeta that was led by the British admiral Sir Sidney Smith, one of Napoleon's most inveterate foes. Hesse Philippsthal gave Pezza command of a band of irregulars who were landed along the coast near the mouth of the Garigliano River, about 20 miles southeast of Gaeta, with instructions to stir up guerrilla resistance in the French rear. Pezza conducted several raids against French outposts, but then undertook an ill advised attack against a substantial French force. Defeated, he fled back to Gaeta, assuming a disguise so as to trick a French officer into giving him a pass through the siege lines. To Hesse Philippsthal this smacked of treachery, and he decided that Pezza was secretly in league with the French. Pezza was arrested and sent in chains to Palermo in May 1806. Sir Sidney quickly cleared Pezza's name, however, and for a few weeks he conducted seaborne raids against French outposts along the coast from Ponza and the other islands in the Gulf of Gaeta. On 4 July, a small British and Sicilian force inflicted a stunning defeat on the French in the Battle of Maida, in Calabria. Hoping to follow up this victory, Pezza and a band of followers landed at Amante, in Calabria, on the 26th. Pezza proved to be the most effective of the many guerrilla leaders who had sprung up in the aftermath of the invasion, and soon attracted considerable local support. The French were soon closely invested at Cosenza. Given time the guerrillas might have taken the city. But Gaeta had fallen to the French on 18 July, after twelve days of heavy bombardment, during which Hesse Phillipsthal had been gravely wounded. This released some 10,000 French troops, most of whom were promptly sent into Calabria. The various guerrilla leaders unwisely attempted to make a stand at Lauria. There, on 8 August, Marshal André Masséna defeated them, virtually annihilating their forces in a no quarter fight. Although on 14 August, with the support of Sir Sydney's ships, Pezza managed to capture Fort Licosa from the enemy, that very same day the French relieved Cosenza. As by this time enormously superior French forces were on the march, the British decided to withdraw their expedition; this withdrawal arguably prevented the Neapolitan insurgency from developing into an "ulcer" such as the Peninsular War in Spain beginning in 1808. Despite the withdrawal of the British, for a time the guerrilla fighting in Calabria intensified. It was a horribly bloody affair, with the French often slaughtering whole villages, and the people massacring French prisoners. Surprisingly, Pezza proved far less ferocious than he had been in 1799. He even turned French prisoners over to the British in return for money and supplies, and once proved enormously courteous to the some French officers' wives whom he had captured. Nevertheless, the French posted a 50,000 ducat reward for anyone who killed or captured him, a sum equivalent to millions of dollars today.

Тұтқындалу және өлім

1806 жылдың тамыз айының соңында сэр Сидни Пеццаны және оның 300-ге жуық партизандық отрядын теңіз арқылы Гаетаның солтүстігіндегі Сперлонга жағалауына жеткізді. Бірнеше апта бойы Пецца француздарға үлкен қиындықтар туғызды, жергілікті гарнизондарға шабуыл жасап, конвойлерге шабуыл ұйымдастырды. 5 қыркүйекте ол Итри маңындағы француздардың үлкен күштеріне шабуыл жасап, оларды талқандады. Соның салдарынан француздар 28-і күні Итриге жақын жерде оны қоршап алған "жедел топты" құрды. Қаһарлы шайқас болды, бірақ француздар оның позициясына үш бағыттан шабуылдап, Пеццаның отрядын жеңді. Олар жүзден астам адамды өлтірді, 60-қа жуық адамды тұтқынға алды, француздар олардың барлығын дереу атып тастады. Пеццаның өзі де қаза тапқан деп хабарланды, бірақ ол аман қалды. Пецца өзінің отрядының қалдықтарымен шығысқа қарай таулар арқылы қашып кетті. Көп ұзамай ол Абруццидегі Сора маңында екі мың адам және екі зеңбірекпен әрекет етті, басқа партизандық көшбасшылармен бірікті. Оның базасына әлдеқайда күшті француз күштері жиналды. Пецца уақытында шегіне алмады, ал француздар 24 қазан күні оның базалық лагеріне шабуыл жасап, жақындады. Оның көптеген адамы қаза болды немесе тұтқындалды, Пецца тағы да қайтыс болды деп есептелді, бірақ ол жараланған күйі қашып үлкерді, бірақ бұл бекер болды. 1 қарашада Авеллино маңындағы Барониссиде болған кезде, ол француз корсикалық әскерлерінің майоры Жозеф Леопольд Сигисберт Гюгоның басшылығымен дәріханада сатқындыққа ұшырап тұтқындалды. Француздар Пеццаға, егер ол оларға қосылса, үлкен пара ұсынды. Ол бас тартқан соң, оны қарақшылықпен айыптап, өлім жазасына кесті. Француздар королева Мария Каролинаның 200 француз тұтқынымен оны алмастыру туралы ұсынысын қабылдамады, ал 9 қарашада оны Неапольдегі Piazza del Mercato алаңында қарақшылық үшін дарға асты. Пеццаның соңғы сөздері: "Мені қарақшы деп айыптағаны үшін өкінемін, мен солдат болғанмын". Пеццаның өлімі француздарға қарсы көтеріліске нүкте қоймады, өйткені кең ауқымды қарсылық 1811 жылға дейін тоқтамады, ал 1815 жылға дейін эпизодтық ошақтар болды. Соғыс кезінде 33 000-нан астам күдікті партизан тұтқындалды, мыңдаған адамдар – ерлер, әйелдер және балалар – қаза тапты.

Late in August 1806, Sir Sidney transferred Pezza and about 300 of his guerrillas by sea to the coast near Sperlonga, north of Gaeta. For a couple of weeks Pezza caused considerable trouble for the French, raiding local garrisons and ambushing convoys. On 5 September he ambushed and massacred a considerable French force near Itri. As a result, the French organized a "flying column", which pinned him down near Itri on the 28th. A hot battle resulted, but the French were able to storm his position from three different directions, resulting in the defeat of Pezza's band, which lost more than one hundred killed and about 60 taken prisoner, all of whom were immediately shot by the French. Pezza himself was reported dead, but survived. With the remnants of his band, Pezza fled eastwards over the mountains. He was soon operating near Sora in the Abruzzi, with two thousand men and two cannon, having joined forces with other guerrilla leaders. A much stronger French force converged on his base. Pezza failed to retreat in time, and the French closed in on 24 October, storming his base camp. Most of his men were killed or captured, and Pezza was again initially thought to be dead, but he had escaped, though wounded; it was, however, to no avail. On 1 November, while at Baronissi, near Avellino, he was betrayed and captured in a pharmacy by French Corsican troops under the command of Major Joseph Léopold Sigisbert Hugo, father of the novelist Victor Hugo. The French offered Pezza an enormous bribe if he would join them. When he refused, they tried him on charges of banditry, and sentenced him to death. The French spurned an offer by Queen Maria Carolina to exchange 200 French prisoners for him, and on 9 November they hanged him in the Piazza del Mercato at Naples, ostensibly for banditry. Pezza's last words reportedly were "It pains me that I am condemned as a bandit and not a soldier". Pezza's death did not end the insurrection against the French, as it was not until 1811 that widespread resistance came to an end, and there were still sporadic outbreaks as late as 1815. Over 33,000 suspected guerrillas were arrested during the fighting, and thousands – men, women, and children alike – were killed.

Мұра

Жоғарыда аталған Александр Дюма мен Вашингтон Ирвингтің еңбектерінен өзге, Пецца тағы да бірнеше көркем туындыларда көзге түседі. Дэниел Аубердің «Fra Diavolo» операсы осы кейіпкерге байланысты аңыз-ертегілерге негізделген, бірақ тарихи тұрғыдан көп дәлдігі жоқ. Лорел мен Харди 1933 жылы Аубердің операсы бойынша түсірілген «Шайтанның інісі» (кейде «Fra Diavolo» деп аталады) көркем фильмінде «Станлио» және «Оллио» рөлдерін сомдады. «Fra Diavolo» туралы тағы бірнеше фильм бар, олардың толық тізімін итальяндық Уикипедия сайтынан табуға болады. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – 1942 жылы Луиджи Зампа түсірген, кейіннен өнімді сценарист болған Луиджи Бонеллидің сол аттас пьесасына негізделген «Fra Diavolo». Фильмде Пецца – француз билігіне қарсы күрескен Робин Гудтай ұқсас кейіпкер. Пецца туралы ағылшын тілінде қолжетімді жалғыз итальяндық фильм – 1964 жылы Джованни түсірген «Фра Диаволо туралы аңыз», онда итальяндық актерлер ойнаған, бірақ Тони Рассел де қатысқан, және оны АҚШ-та Globe Films International көрсеткен. Бұл фильм Бонеллидің жұмысынан гөрі шынайырақ. Пол Февал әкесі «Les Habits Noirs» кітаптар сериясында Fra Diavolo кейіпкерін пайдаланған. Онда Микеле Боццо (sic) – дерлік өлімсіз полковник Боццо Корана, халықаралық қылмыстық бауырластықтың қаупетті басшысы. «Fra diavolo» соусының аты Пеццаның есімінен шыққан деп саналады.