Кіріспе

Сицилиялық қарақшы (1922–1950)

Сальваторе Джулиано (salvaˈtoːre dʒuˈljaːno; сицилиялық: Turiddu немесе Sarvaturi Giulianu; 16 қараша 1922 – 5 шілде 1950) – 1943 жылы Сицилияға одақтастардың шабуылынан кейін туған тәртіпсіздікте көзге түскен итальяндық қарақшы. Сол жылдың қыркүйек айында Джулиано, Сицилияның азық-түлік қорының 70 пайызы қара нарықтан келіп түсетін кезде, оны қара нарықта азық-түлік контрабандасы жасағаны үшін ұстауға тырысқан полиция офицерін атқылап өлтіргеннен кейін заңнан тыс қалды. Ол өмірінің көп бөлігінде өзіне бағынышты адамдардан тұратын топты басқарды. Ол полицияны олар оны іздегендей жиі шабуылдайтын, әйгілі және жоғары беделді қылмыскер болды. Сонымен қатар, ол 1945 және 1948 жылдар аралығында Сицилия саясатындағы ықпалды тұлға болды, Сицилияның тәуелсіздігі үшін қозғалыстың номиналды полковнигі лауазымын иеленді. Ол және оның тобы Портелла-делла-Джинестрадағы қырғынға заңды түрде жауапты деп танылды, бірақ көптеген қаза болған оқиғада олардың рөліне қатысты күмәндер бар. Оған көрсетілген кең ауқымды халықаралық баспасөз назары Италия үкіметі үшін ұятқа айналды, және оның қарақшылық әрекеттеріне қарсы 2000-ға жуық полиция және әскер күштері жұмылдырылды. Ол 1950 жылдың 5 шілдесінде өлтірілді. Тарихшы Эрик Хобсбаум оны «халықтың қарақшыларының» соңғысы (Робин Гуд сияқты) және заманауи бұқаралық ақпарат құралдарымен нақты уақытта жарылған алғашқы адам деп сипаттады.

Ерте өмір

Джулиано 1922 жылдың 16 қарашасында Сицилияның батысындағы Монтелепре ауылында дүниеге келді. Оның ата-анасы – Сальваторе Джулиано және Мария Ломбардо, бұрын АҚШ-та тұрып, өздерінің егістік жерлерін сатып алуға ақша тапқан шаруалар еді. Оны әкесінен ажырату үшін Тури немесе Турриду деп атады. 10-13 жасында ауылдағы бастауыш мектепке барып оқыды. Оқуда жақсы болғанымен, 1935 жылы ағасы Джузеппе Италия армиясына шақырылғанда, отбасылық шаруашылыққа көмектесу үшін мектепті тастап кетті. Бірақ шаруалық жұмыстың ауырлығынан тез жалықты, ауылдан бір адамды жалдап, орнын бастырып, зәйтүн майы саудасымен айналыса бастады, ол отбасына қосымша кіріс әкелді. Кейін ол мектепті тастауының себебі экономикалық қажеттіліктен гөрі жастық шақтағы импульсивтілік болғанын айтты. Оккупацияланған аумақтардағы одақтас әскери үкіметі (AMGOT) бұрынғы фашистік үкіметтің қалдықтарын, әсіресе Полиция мен Карабинериді, қара нарықты басу үшін пайдаланды. Олардың жалақысы тұрақсыз болғандықтан және табысының көп бөлігі ірі қара нарық саудагерлерінен алынған пара болғандықтан, олар кішкентай саудагерлерге назар аударды. 1943 жылдың 2 қыркүйегінде Джулиано қара нарықтағы екі қап астық тасымалдап бара жатқанда Карабинерилердің бақылау бекетінде ұсталды. Астықты тапсыру шартымен босату туралы келіссөздер жүргізіп жатқанда, тағы бір қара нарық саудагері ұсталғанда Джулиано қаруын шығарды. Бір офицер қаруын көтергенде, Джулиано оны атып өлтірді. Қашып бара жатқанда артынан оқ атты. Қашып құтылып, отбасысы ұйымдастырған операциядан кейін отбасының үйінде жасырынды. 1943 жылғы Рождество қарсаңында Карабинерилер Джулианоны ұстау үшін Монтелепреге кірді. Операция жаппай тұтқындауды қамтыды. Ол қашып құтылды, бірақ тұтқындауға ашуланып, тағы бір офицерді өлтірді. Айналасындағы таулы жерлерді жақсы білгендіктен, Джулиано биліктен қашып, кейде отбасына баратын. 1944 жылдың 30 қаңтарында ол Монреале түрмесінен сегіз ауылдасын қашып шығуға көмектесті. Олардың алтауы оған қосылып, операцияларын кеңейте алатын топ құрды. Кірісі жоқ, заңсыз өмір сүрген Джулиано қарақшылыққа, кейіннен қорқытып алу мен адам ұрлауға көшті. Оның басты нысаны байлар болды, бұл кедей шаруалармен бірдейленуімен байланысты, бірақ көбінесе тиімділік үшін – байлардың ақшасы көп болды. Сицилияның омерта дәстүрінің арқасында жергілікті шаруалар құқық қорғау органдарымен ынтымақтасуға құлшынбады, ал Джулиано оларды өзінің одақтастары және тиімді серіктестері етті. Ол жергілікті тұрғындарға қажетті заттары үшін нарықтық бағадан он есеге дейін жоғары төледі. Олар оның қылмыстарының бай нысаналары туралы, сондай-ақ құқық қорғау қызметі туралы жақсы ақпарат көзі болды. Джулианоның негізгі тобы ешқашан 20 адамнан аспады, ал Монтелепре мен жақын маңдағы Джиардинеллодан келген шаруалар оған ұры ұсынған жақсы жалақы үшін уақытша тауларға қосылатын. Бұл үрдіс оның мансабының соңғы айларына дейін жалғасты. Бұл қарақшы өзінің билігін жүргізген аймақта қатал әділдік орнату арқылы халыққа адалдық танытты. Бірде ол өз атынан қылмыс жасаған қарақшыны өлтірді. Монтелепре пошта бастығын Америкадан келген посылкаларды ұрлағаны үшін атып өлтірді. Дүкен иесі Джузеппе Терранова қымбат баға мен өсімпұл үшін жазаға кесілді. Ол жергілікті габелоттомен, яғни ипотекалық басқарушымен, Монтелепреден келген шаруаларға жер жалға беру үшін араласты. Игілік жетіспесе, Джулиано хабаршыларды және жауларын аяусыз өлтірді. Мүмкіндігінше, оларға өлім алдында бір минут намаз оқыуға рұқсат етілді және басқа тыңшыларды ескерту үшін, Джулиано мен басқа бандиттер өздері жасамаған қылмыстарда айыпталмайтынына көз жеткізу үшін жауапкершілік туралы жазба қалдырылды. Ол өз адамдарымен бірге кейде полиция мен карабинерлердің күзет орындарына шабуыл жасап, заң қызметкерлерін өлтірді. Олар 1943-1949 жылдар аралығында 87 карабинери мен 33 полиция қызметкерін өлтірді. Джулиано өзінің батылдығы мен төзімділігі үшін, тіпті күштілігі үшін бағаланды, өйткені ол сицилиялық мәдениеттегі құндылықтың түпкі өлшемі, индивидуализмге және өз есептерін реттеуге басымдық берді. Ауыл тұрғындары онымен тығыз байланыста болды және қорғады. Бандиттің ең танымал іс-әрекеті 1944 жылы оның мансабының басында – Пратамено герцогинясын тонау кезінде орын алды. Ол өзінің адамдарымен байқалмай оның үйіне кірді, ал Джулиано оның салонында болғаннан кейін, ол не болып жатқанын білген жоқ. Ол герцогиняның қолын сүйіп, оның абыройына құрмет көрсетті, бірақ содан кейін оның барлық зергерлік бұйымдарын талап етті. Ол бас тартқанда, Джулиано оның балаларын ұрлап кететінін айтты. Ол ол бергеннен кейін, оның қолынан алмаз жүзік алды, оны өмірінің соңына дейін тақты және кітапханасынан Джон Стейнбектің "Күмәнді жекпе-жек" кітабын алып кетті (бір аптадан кейін құрметпен жазылған хат қоса берілді). 1945 жылдың ортасына қарай Джулианоның батылдығы, сұлу сымбаты және театрлық қимылы Сицилияда, жақын арада басқа да жерлерде талқыланды.

МИС, ЕВИС, адам ұрлау және қорқытып алу

1945 жылдың сәуірінде саясаттың үлкен аренасына қадам басқан Джулиано Сицилияның тәуелсіздігі үшін күресіп жатқан MIS қозғалысын (Сепаратизм деп те аталады) қолдайтынын жариялады. Сепаратизм аралға жасалған шабуылдан кейін күшейді, себебі орталық үкімет Сицилияны ұмытқандықтан және саяси жағдайдың күрт өзгеруіне байланысты ұзақ жылдар бойы жиналған ашу-ыза бар еді. Бірақ, саяси және стратегиялық себептермен, одақтастар, сепаратистік көшбасшыларды қолдағанмен, 1944 жылдың ақпанында Сицилияны Бадольо үкіметіне (Римде) тапсырды, бұл қозғалысқа ауыр соққы болды. Сицилияда тәуелсіздікке деген ынта күшті болғанымен, соғыстан кейінгі Италияның үш ірі саяси партиясы – Христиан-демократиялық, Коммунистік және Социалистік партиялар – Сицилияның тәуелсіздігіне қарсы болды. Үкімет тарапынан күш қолданылып, жаппай қуғын-сүргін басталғаннан кейін, MIS саяси күресін қарулы қарсылықпен күшейтуге шешім қабылдады. Олардың EVIS деп аталған шағын қарулы жасағы Сицилияның шығысындағы Катания провинциясында әрекет етті. Күштерін арттыру және назарды өз армиясынан аудару үшін MIS және EVIS басшылары Джулианоны тартты. Ол жан-жақты қаржыландыруға келісімге келгеннен кейін полковник шеніне ие болды және өз аймағында қарулы науқан жүргізуге міндеттенді. Ол 40-60 жас жігітті (өзінің тұрақты тобынан бөлек) жалдап, оларға форма, шендер және қару-жарақ берді, сондай-ақ оларды оқытты. Жалданғандардың арасында Аспану лақап атымен танылған Гаспаре Пишиотта да болды. Ол мен Тури Джулианоның өмірінің соңына дейін ажырамас дос болып қалатын, ал MIS әскери науқаны аяқталғаннан кейін Пишиотта оның оң қолына айналды, сондай-ақ әміршінің өмірінің соңына дейін. Көптеген хабарламалардың айқас болғанына қарамастан, Монтелепреде туған Джулианоның туысы немесе балалық шақтағы жақын досы емес еді. 1945 жылдың 27 желтоқсанында Джулиано көтерілісін бастады, Сан-Мауро қаласында MIS армиясы таратылғаннан екі күн бұрын Карабинерлердің бекетіне шабуыл жасады. Бұл науқан бандиттің мансабындағы ең жарқын оқиға болды және полиция мен үкіметке үлкен қиындықтар тудырды. 1946 жылдың 13 қаңтарында Монтелепре және айналасындағы аймақта әскери жағдай жарияланды, ол 126 күнге созылды, кейде әскер бөлімдері де қатысты. Джулианоның науқаны соншалықты тиімді болды, оған қарсы 500-ге жуық полиция қызметкері мен сарбаз жөнелтілді. MIS науқаны кезінде ішкі істер министрі Джузеппе Ромита Джулианоны ұстауға 800,000 лира ұсынды, ал Джулиано Ромитаны ұстағанға 2 миллион лира сыйақы ұсынды. Әмірші мен оның адамдары жағдайдың саяси тұрғыдан үмітсіз екенін түсінді, көтеріліс тарады, ал жаңадан келгендер өздерінің бұрынғы өміріне оралды. Джулиано кем дегенде екі адамының АҚШ-қа эмиграциялауына көмектесті. EVIS науқаны кеңінен жарияланды және бандитті халықаралық деңгейде танымал етті. Көтеріліс аяқталғаннан кейін MIS саяси күресін жаңартты, бірақ ол нашар ұйымдастырылды. Джулиано өкілдер арқылы МИС-тің негізгі билікке ие болған қалаларында үгіт-насихат жүргізді. 1946 жылдың 2 маусымында Гиардинелло, Монреале және Монтелепре Сепаратистерге көп дауыс берді, бірақ арал бойынша олар дауыс берудің барлығы 9% ғана алды. 1946 жылдың қалған бөлігінде және өмірінің соңына дейін Джулианоның негізгі қызметі және табысы – Антонио Терранова жасағы жүзеге асырған, көбінесе бандиттің ең қауіпті және тапқыр операторы болған, адамдарды ұрлау болды. Джулиано мен оның адамдары тұтқындарға жақсы қарады – тіпті ақылға сыймас деңгейде, оларға сүйікті тағамдарын ұсынып, оларға көңіл көтеру үшін кітап оқып, қажетті дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етті. Келіссөздер әдетте түрлі мафиозилер арқылы жүргізілді. Адамдар ұрланғандардың бірі Джулианомен өткізген уақытын жақсы есте сақтады, қиындықтарға қарамастан. Джулиано сондай-ақ бай сицилиялықтардан ақша талап ету үшін адамдарды ұрлауды қауіп ретінде пайдаланды – кейбіреулер бандиттің ешкімді екі рет ұрламауы туралы қағидасын ұстанғандықтан, ұрлауды қорқытудан артық көреді, ал қорқытулардың саны шексіз болды.

Портелла делла Джинестра

Джулианоның саясатқа кезекті қадамы апатқа ұшырады. 1947 жылғы Сицилия облыстық сайлауында МИС дауыстардың 9% ын жинады, бірақ ол ешқашан қалпына келмейтін тұрақты құлдырауды бастады. Сайлауда 30% дауыспен Халықтық блок, коммунистер мен социалистер жеңіске жетті, ал христиан-демократтардың көрсеткіші 20% төмен болды. Аралдың консерваторлары мен реакционерлері қорқынышқа ұшырап, Джулианодан көмек сұрады. Олардың басты мақсаты – шаруаларды қорқытып, жер реформасы мен қайта бөлуге қарсы тұру еді. Джулиано шаруалармен солға жақын идеологиялық көзқарастармен жер реформасы туралы прогрессивті идеяларды бөліссе де, ол АҚШ туралы ата-анасынан естіген әңгімелерге негізделген коммунизмге қатысты қатаң ұстанымды сақтады. Осы және Сицилияның билік иелерінен кешірім алуға деген ықыласы оны солшылдарға қарсы, басым оңшыл билік құрылымымен ынтымақтасуға итермеледі. Джулианоға 1947 жылдың басында американдық журналист Майкл Стернмен болған сұхбат әсер еткен болуы мүмкін. Америкалық журналист өзінің екінші дүниежүзілік соғыстағы журналист-сержантының формасын киіп, сұхбат кезінде өзіне ресми сенімділік беруге тырысты. Джулиано Стернмен, жазушы АҚШ үкіметін өкілдік ететіндей сөйлесіп, Президент Трумэнге жолданған хатты көрсетті. Бандит Стернге коммунизмге деген жеккөрушілігін білдірді, ал Стерн бандиттің АҚШ үкіметінің ресми өкілі деген қате түсінігін жоюға тырыспады. Сұхбат нәтижесінде "Life" журналында 5 беттік мақала жарық көрді. Стерннің алдауы бандитті Сицилияның оңшылдарымен ынтымақтасуға ықпал еткен болуы мүмкін. Оңшылдардың мақсаты – Портелла-делла-Джинестрадағы жыл сайынғы 1 мамыр мерекесі болды. Мерекеге бірнеше күн қалғанда Джулиано келіссөздердің нәтижесінде жазылған хат алды. Оны оқып болған соң, бандит басшысы оны өртеп жіберіп, "Біздің азаттығымыздың сағаты келді. Біз коммунистерге шабуыл жасап, 1 мамырда Портелла-делла-Джинестрада оқ атуды жоспарлап отырмыз" деді. Оның бір бандиті әйелдер мен балалар да қатысатынын айтты. Басшы тек басшылар ғана нысанаға алынады деп жауап берді. Джулианоның қарулы шабуылға дейін және кейін болған әрекеттері, егер 1 мамырда бәрі жақсы болса, оған және оның адамдарына қылмыстары үшін кешірім беріледі деп сенгенін көрсетті, бұл кешірімге кейбір көрнекті сицилиялықтар кепілдік берген. Джулианоның кейінгі мәлімдемелерінде оның басты мақсаты Сицилия коммунистік партиясының басшысы Джироламо Ли Каузиді ұстау болды, ал қалған әрекеттер Ли Каузиді ұстауға мүмкіндік беру үшін диверсиялық тактика болды. Ли Каузи сөз сөйлеуге дайындалғанмен, ол келмеді. Шараға 3000-нан 5000-ға дейін шаруалар қатысты. Ресми шаралар басталған кезде Пиццута тауының маңынан үш рет оқ атылды. Үшінші залптың оқтары көпшілікке тиді. Нәтижесінде жаппай қырғын болды, 11 адам қаза тапты (оның ішінде әйел және 3 бала), ал 2-3 дүрзінді адамдар жараланды. Джулиано және оның тобы оқиға орнынан тез және жасырын түрде кетіп қалды, қырғын туралы білмегендіктен. Ол оқиғаның мән-жайын білгеннен кейін, қаза тапқандарға қайғырып, жоспарларының бұзылуына ашуланды. Италия бойынша реакция зор болды, содан кейін қылмыскерлерді жазалау талаптары көтерілді. Алғашқы күдік мафия мен Сицилияның ірі жер иелеріне түсті. Мафиозилердің әдеттегідей, олардың алибилері өте сенімді болды, сондықтан сицилиялықтар мен олардың жолдарын білетін басқалар оларды алдын ала дайындалған деп ойлады. Олардың кейбір жергілікті басшылары 1 мамыр мерекесіне қатысушыларға ескертулер жасаған. Қырғыннан кейін көп ұзамай төрт қарулы жергілікті мафиози Портелла аймағынан кетіп бара жатқаны туралы хабарлар тарады, бірақ Джулианоның қатысы белгілі болғаннан кейін мафияны тергеу тоқтатылды, ал бандиттер тергеудің басты назарына түсті. Джулиано мен оның адамдары оқшауланды және ресми органдар үшін ыңғайлы нысана болды, ал мафия саяси жағынан жақсы байланыста болды және онымен жұмыс істеу қиын болды. Пишиотта және Джулиано тобының тағы он бір мүшесі 1952 жылы қырғын үшін сотталды. Тірі кезінде Джулиано бұл мәселе бойынша әртүрлі, бір-біріне қайшы келетін мәлімдемелер жасады, әрқашан қантөгіс қасақана жасалмағанын айтты. Ол өзінің іс-әрекеттерінің артында тұрған адамдардың аттарын ашумен қорқытты, бірақ ешқашан істеген жоқ. Қырғын ісі бойынша сот барысында Пишиотта басты заговоршыларды Палермо мафиозі және саясаткер Леоне Марчесано және Монреальдің принці Джузеппе Алиата деп атады, олардың араласшысы ретінде саясаткер Кузумано Желозо болды – Пишиотта тек Желозомен кездесті. Оның мәлімдемелерін 1969 жылы Джузеппе Монтальбаноға жеткізілген хат растады, ол Сицилияның реакциялық құрылымына қарсы ұзақ жылдар бойы күрескен солшыл оппозиционер еді. Хатының авторы, Палермоның көрнекті саясаткері Антонио Рамирес, өлімінен кейін хатты жеткізуге бұйрық берді. Онда Джоаккино Барбера, жоғары дәрежелі мафиози, Пишиоттаның Сицилия билігінің өкілдері туралы айыптауларын растағанын және Джулианоның басты заговоршылардың қырғынды қасақана жасамайтыны туралы мәлімдемесін де растағанын айтты. Барбера Рамирезге 1951 жылғы желтоқсан айындағы әңгімеде осы туралы айтқан. Билли Джейнес Чендлер Сицилияның реакциялық құрылымының қырғынның себебі болғанын, бірақ омерта мен уақыттың өтуіне байланысты мән-жайлар ешқашан ашылмайтынын қорытындылады. Портелла-делла-Джинестрадағы құрбандардың құрметіне солшылдар орнатқан тақтада "жер иелері мен мафия" деп жазылған.

"1947 жылғы 1 мамырда, осы жерде, Барбато тасының үстінде, жұмысшы табының мерекесін және 20 сәуірдегі жеңісті тойлаған Пьяна-дельи-Альбанези, Сан-Джузеппе-Ято және Сан-Чиприрелло халқы, ерлер, әйелдер және балалар мафия мен жер иелерінің аяусыз оқтарынан қаза тапты, олар шаруалардың феодализмнің құлдығынан азат болу күресін тоқтату үшін күнәсіз құрбандарды құрбан етті. Осы қырғын әлемді дүрліктірді. Жаңа шейиттердің қаны халықтың санасында жерді азат ету үшін күресті жалғастыруға деген ұзындыққа шақыруды қастерледі, бостандық пен бейбітшілік әлемінде." 1947 жылдың қалған бөлігінде Джулиано қоғамдық өмірінен жасырынды, сонымен бірге кесіп алып, құрбандық беру арқылы табыс табуын жалғастырды, мүмкіндік туғанда заң күшіндегілермен қақтығыстарға түсіп, өз аумағында үстемдік орнатуға тырысты. 1947 жылғы қазан айында қарабинер полковнигінің қазасы 1000 құқық қорғау қызметкерлерінің шабуылына және жаппай ұстауға себеп болды, бірақ Джулианоны немесе оның тобының ешбір мүшесін ұстауға мүмкіндік бермеді. 1948 жылғы қаңтарда Джулиано мен Пишиотта кешкі уақытта Карини қаласындағы танымал кафеде пайда болуға сенімді болды. Оқиға сицилиялық баспасөзде жақсы жарық көрді, олар осы қаладағы махаббат оқиғасынан кейін болғанын болжады.

Соңғы саяси науқан

Портелла делла Джинестрадағы қырғыннан кейін Джулианоның отбасы үнемі тексеріліп, көбінесе түрмеге қамалған. (Оның үйі соншалықты қадағалауда болды, ол енді бара алмайтын болды.) Олардың ауыр халдарына қозғалған және қандай да бір кешірімге мұңлы бандит 1948 жылғы сайлауда консервативті саясаткерлердің атынан жұмыс істеуге шақыруға тағы да жауап берді. 1948 жылы Италияның оң және орталық партиялары солшылдардың 1947 жылғы жеңісін жоюға бекінді, олар барлық мүмкін дауысқа қол жеткізуге тырысты. Саясаткерлер Джулиано бақылайтын дауыстарды елемеуге батыл болған жоқ. Леоне Марчесано, Партиникодағы мафия мен Либералдық партияның басшысы Санто Флерес және мафияның Кастелламаре-дель-Гольфо бекінісі болған көрнекті Христиан-демократ Бернардо Маттарелла Джулианомен тікелей сөйлесті – ол Сицилия билігінің жоғары деңгейіндегі уәделерсіз науқан жүргізбейді. Ол өзінің округінде үлкен көпшілік дауыс берсе, толық кешірімге кепілдік алды. 18 сәуірде оңшыл-орталықтың жеңісі үшін ол керемет көпшілік дауыс жинады. Бандит сайлаудан кейін бірнеше апта бойы кешірімі туралы хабар күтті, соңында ішкі істер министрі Марио Счелба, өзі де сицилиялық, оны жоққа шығарды және Джулиано мен оның адамдарына Бразилияға көшіп кетуді ұсынды, онда Принц Алиатаның кең байлықтары бар және бандиттер қорғалатын болады. Өз келісімін орындаған Джулиано ашуланып, кек алуға уәде берді. Анасы мен Марианнинаны маусым айында ауылдағы пикникте соңғы рет көргеннен кейін, бандит кешірім туралы уәде бұзылғанынан басқа, Санто Флерес мафиясы Джулианоның қимылдары туралы құқық қорғау органдарына хабарлап отырғанын білді. 1948 жылдың 17 шілдесінде Джулиано жалдаған екі жергілікті Партинико бандиті Флересті сол қаланың алаңында өлтірді. Содан кейін мафия ұйымдарының көпшілігі Джулианоға қарсы жұмыс істеді, оның болашақ тағдырын анықтады. Флерес қайтыс болғаннан кейін мафиозилердің алғашқы әрекеті ретінде Джулиано полиция мафиясының Туниске жылдам қайықпен қашуынан кейін қалуды таңдады, бұл, мүмкін, мафияның достық тобы немесе саясаткер алдын ала ескерткен болуы мүмкін. Құқық қорғау органдары да бандитке қарсы күресін күшейтті – 1948 жылдың ортасынан Джулианоның өліміне дейін Монтелепре құқық қорғау органдарының қоршауында болды, бұл тұрғындардың өмірін қиын етті. Жыл соңына қарай оның барлық отбасы түрмеге қамалған. 1948 жылдың соңында Мария Силиакус, грек кәсіпкерінен ажырасқан швед журналисі көмекке келді. Ол батылдығы мен сәттілігі арқасында Джулианоны тауларда кездесіп, сұхбат алып, суретке түсіріп, оның беделін Еуропа бойынша арттырып, Силиакусқа да танымал болды.

Беллолампо және соңғы іс-қимылдар

1949 жылдың басында Джулианоның жағдайы қиын болғанымен, оның күшті тұстары әлі де болды. Оның негізгі тобының қатары азайғанмен, айналасындағы адамдар 1949 жылдың соңғы айларына дейін оған жоғары жалақы үшін қосыла берді. Оның адамдарды ұрлау және қорқытып ақша алу әрекеттері әлі де жеткілікті кіріс әкеліп тұрды. Жылдың алғашқы сегіз айында ол өз аймағындағы заң органдарына басымдық жасады – көптеген тұсаукесерлер ұйымдастырып, кейде олардың штабтарына шабуыл жасады. Джулианоның заң мен тәртіптің үстемдігін сақтап қалуы Италияның Христиан-демократиялық үкіметінде үлкен алаңдаушылық тудырды, сол себепті тамыз айында Ішкі істер министрі Счелба Лациодағы қарабинерлердің командирі, полковник Уго Луканы Сицилиядағы тәртіп сақтау шараларын "қадағалауға" жіберді, бұл жұмысқа бұрын Сиро Вердиани жауапты болған. 58 жастағы және "Италиялық Лоренс" атымен танылған Луканың әскери өмірі жарқын болды, әсіресе барлау саласындағы жетістіктері ерекше көзге түсті, және ол Счелбаға Вердианидің орнына тағайындалуға лайықты кандидат ретінде ұсынылды. Джулиано Вердиани мен Луканың 19 тамызда Палермо мен Монтелепре арасындағы Беллолампо қарабинер бекетіне сапар жоспарлағанын білгенде, тұзақ құрды. Екі шенеунік тез арада бекетті тексеріп болғаннан кейін, Джулиано мен оның адамдары Палермоға қайтып келе жатқан конвойдың астында күшті жарылыс жасады. Сегіз адам қаза тауып, оннан астам адам жараланды. Егер Лука мен Вердиани Беллолампоға барған көлікпен оралған болса, олар ауыр жарақат алған немесе қаза тапқан болар еді. Осының салдарынан Вердиани Италияның Альпі аймағына жіберілді, ал Лука 500 қосымша қарабинермен бірге Джулианоға қарсы күресті жетектеу үшін Сицилияға аттанды.

Полковник Уго Лука

Лука Джулианоның соңғы қарсыласы болады. Оның жанында Ливия мен Эфиопиядағы партизандармен күрескен капитан Антонио Перензе болды. Екі көшбасшының даладағы алғашқы батылдықтарын көрсеткеннен кейін, Лука өзінің «оқшаулау және бейтараптандыру» стратегиясын іске қосты. Ол бандиттердің операциялық аймағын жетпіс аймаққа бөліп, әрқайсысын 20 адамнан тұратын топтап қарауылдады. Лука талап еткендей, оларға жоғары сапалы радиобайланыс құралдары берілді. Көптеген адамдар бейбіт азамат киімін киді. Олар түнде қауіпсіз бекеттерге және казармаларға қайтпай, далада қалды. Сондай-ақ, оларға халықпен жақсы қарым-қатынас орнатып, ненің қажеті болмаса, қорқытудан аулақ болуға бұйрық берілді. Лука сондай-ақ бандиттер тобына кіруге немесе олардың кейбір мүшелерін өз жағына тартуға тырысты. Басқа шенеуніктер де осы тәсілді қолданған, бірақ полковниктей тиянақты және табанды болған ешкім жоқ. Лука келгеннен кейін көп ұзамай, мафияның ірі жиналысында олардың мүшелері полковникпен бірлесіп бандиттерді жоюға міндеттелді. Мафиялықтар Луканың осындай қабілетті заң өкілінің аралда қажетсіз уақытқа қалуын қаламайды. Сицилияның батысындағы мафиялықтардың барлығы ақпаратты арнайы топқа жеткізіп, таратып берді. Джулиано оқшауланды, ал оның операциялары қазан айына дейін толығымен тоқтап қалды. Луканың басшылығымен Джулианоның карабинерлерге немесе полицияға жасаған шабуылдарының ешқайсысы сәтті аяқталған жоқ. Джулиано мен оның тобынан қаза тапқан 120 құқық қорғау қызметкерінің тек біреуі ғана Луканың басшылығымен қаза тапты. Бандиттерді жеке тұтқындау қыркүйек айының соңында басталды, ал 13 қазанда Джулианоның негізгі жасағының көп бөлігі мен оның басшысы Джузеппе Куцинелла Палермодағы атыс кезінде ұсталды. Куцинелла мен оның адамдарының орналасқан жері туралы Палермодағы мафиялықтар Лукаға хабарлады. Полковниктің науқаны бойында осы үлгіде ұсақ тұтқындаулар жалғасты. Бұрын билік еткен аймақтағы қысымға ұшыраған Джулиано (кейде Пишиотта) тәуелсіздігінің көп бөлігінен бас тартып, оңтүстік жағалауға жақын Кастельветранодағы мафия бөлімшесінің қорғауына қайтты. Бұл бөлімшеге Никола «Америкалық» Пикчионе басшылық етті, ол АҚШ-тағы сәтті мансабынан отанына оралған еді. Бандиттер Кастельветрано аймағында Грегорио де Марияның үйінде тұрды, ол Пикчионенің қолдаушысы Джузеппе «Пино» Мароттаның балалық шағынан бергі досы еді. Де Мария, білімді және усақ-түйекке көңіл бөлмейтін адвокат, Джулианомен зияткерлік ментор ретінде байланыс орнатты. Сиро Вердиани орнынан алынып, басқа жерге жіберілсе де, ол байланыстарын сақтап, Сицилиядағы жағдайға араласуын тоқтатпады. Лукаға және олардың ортақ басшыларына наразылық білдіру үшін 1949 жылдың желтоқсанында ол Oggi журналының тілшісі Жакопо Риццаны Джулиано мен Пишиоттамен Салеми маңындағы ауылда сұхбаттасуға шақырды. Апталық басылымда жарияланған сұхбат сенсация тудырып, үкіметке ұят келтірді. Вердиани одан да көп нәрсе жасады, желтоқсан айында Кастельветрано маңында Джулианомен кездесті. Ол Джулиано мен Пишиоттаға эмиграцияға көмектесуге келісті, бірақ оның басты мақсаты, әрине, бандиттерді өлтіріп, осы іске жауапкершілікті өз мойнына алу еді. Екі адам Джулианоның өмірінің соңғы күніне дейін байланыста болды, бірақ Вердианидің амалдары соңында сәтсіз аяқталды.

Карьерасының аяқталуы

1950 жылдың қаңтар айында сицилиялық карабинере Джованни Ло Бьянко Джулианоның қазынашысын Бенедетто Минасоланы бандитке сатқындық жасауға мәжбүр етті. Минасола топ мүшелерін билік өкілдері бірінен соң бірі тұтқындауға дайындады, сәуірге дейін, Джулианоның белсенді оператившілері болмаған кезде. Содан кейін Минасола Аспану Писцоттаны өзінің ең жақын досына сатқындық жасауға көндірді. Писцотта оңай нысана болды, өйткені ол ұзақ уақыт бойы Вердианидің өзін және Джулианоны елден шығару туралы жоспарынан күмәнді болды. 19 маусымда Пискотта полковник Лукамен кездесіп, Джулианоны жою үшін онымен жұмыс істеуге келісті. Луканың командасы арасында талқылаулар мен интригалардан кейін Джулианоны 5 шілде күні таңертең Кастельветранода өлтіру туралы шешім қабылданды. Пишиотта Джулианоны көшеге шығарып, капитан Перензе бастаған карабинерлер тобы бандит басшысын өлтіреді. Луканың өкінішіне орай, Вердианидің партизандарының бірі жоспарлау кездесуінде болды, ал Вердиани Джулианоға Пискоттаның сатқындығы туралы ескерту хат жіберді. 5 шілдеде түн ортасынан кейін Аспану де Марияның үйіне келгенде, Тури оны Вердианидің коммюникесімен бетпе-бет етті. Қалай-қалай, Пишиотта оны полиция қызметкерінен гөрі сенімді екеніне сендірді, бірақ олар үйден тұтқынға шығуды ұсынбады. Екі жігіт де ұйықтап жатқандай болып жатқан соң, Писцотта Джулиано ұйықтағанша күтті. Содан кейін ол оған екі рет атқан. Аспану сыртқа жүгіріп шығып, өз ісін күтіп тұрған Перензеге айтып, қаладан шығып кетті. Перензе мен оның жасағы Джулианоның мәйітін жақын маңдағы аулаға сүйреп әкеліп, бірнеше рет атып өлтірді, ал Лукамен бірге хабаршы туралы әңгіме ойлап тапты, Джулиано Маццара-дель-Валлодан ұшақпен елден қашуды жоспарлады және бандит атыс-шабыста қаза тапты. Келесі күні таңертең Лука мен Перензе оқиғаны аулада журналистерге қайталады, ал қонақтар Джулианоның денесін көруге келді. Көптеген бақылаушылар, әсіресе ресми деректерге сәйкес келмейтін хабарларды естіген жергілікті тұрғындар ресми деректерге күмәнданып қарады. Кешке қарай, мәйітті жергілікті өлкеханаға апарып тастағаннан кейін, Мария Ломбардо келді. Ол өлген баланы көргенде есінен танып, баласын танып алады. Ол оның ауласында жатқан жердегі қанды дақтарды сүйіп тұруға батылдықпен келісті. Ресми дау-дамайдың арқасында дене 19 шілдеге дейін Кастельветранода қалды (осы аралықта жүздеген жергілікті тұрғындарға оны көруге мүмкіндік берді). Сол түстен кейін Монтелепредегі жерлеу рәсімі ресми түрде жарияланбау үшін жеке түрде өтті. Ресми деректерді Миланның "L'Europeo" апталық басылымынан Томмазо Безоцци жариялады. 16 және 24 шілдедегі сандарда ол Пишиоттаны кісі өлтіруші деп атады, бірақ Минасоланы алдаушы инициалдармен алмастырды. Кейінірек Пискотта, де Мария және Перензедің Безоццидің баяндамасын растаған ресми куәліктеріне қарамастан, бұл ойлап тапқан оқиға ресми есеп ретінде сақталған. Аспану Пишицотта 5 желтоқсанға дейін қашып жүрген, ол отбасының үйіндегі жасырын орыннан шығып, тұтқындалған. Ол Джулианоның өлтірілгенінен кейін көп ұзамай, оны іздеген рақымшылықты бере алмаған карабинерилер командалығы босатып жібергеннен бері сол жерде жасырынған.

Витербодағы сот

Портелла-делла-Джинестрадағы қырғынға қатысты сот 1950 жылдың 12 маусымында Лацио облысының Витербо қаласында басталды, бірақ шағын үзілістен кейін 1951 жылы қайтадан өтті. Сот процесі Джулианоның қызмет жолына қатысты кең ауқымды тергеуге ұласты. Отыз алты айыпталушы болды, олардың барлығы адвокаттармен қамтамасыз етілді, және көптегендері консервативті үкіметтің беделін түсіру үшін сот процесінің шеңберін кеңейтуді қалады. Пишиоттадан басқа барлық айыпталушылар мамыр күні өткен оқиғаға қатысқандарын жоққа шығарды. Пишиотта бұрын айтылған көптеген есімдерді атады, сондай-ақ ішкі істер министрі Марио Счелбаның есімін де атады. Оның айтқандары көбінесе дәйекті емес, шатасқан сөздер түрінде болды – оның мінез-құлқы үлкен қорқыныш пен белгісіздікке ұшыраған адамды көрсетті. 1951 жылдың 11 мамырында ол Джулианоны өлтіргенін мойындады. Көптеген куәліктер, олардың кейбіреулері сот процесінің ең қызықты сәттері болды, Джулианоның сақтаған деп саналатын күнделігіне қатысты, онда ол өзімен ынтымақтасқан ықпалды саясаткерлердің есімдерін атаған. Пишиотта, Перензе, Лука, Маротта және әсіресе де Мария осы оқиғаның ортасында болды. Мафиози Стефано де Пери де Марияны оған естеліктерді жойғанын айтқаны үшін айыптады. Айыпталушылардың ешқайсысы Джулианоның күнделігінің не болғанын білмейтінін мойындады. 1951 жылдың соңында куәліктер аяқталды, ал 1952 жылдың мамырында он екі айыпталушы, оның ішінде Терранова мен Пишиотта, өмір бойына сотталды; төртеуіне қысқа мерзімді жаза тағайындалды, ал қалғандары ақталды. Одан кейін тағы да сот процестері болды: Джулианоның серігі 1964 жылы осы іске байланысты соңғы рет тұтқындалды, ал олардың арасындағы соңғы тұтқын 1980 жылы босатылды.

Қатысушылардың қайтыс болуы

1954 жылдың 10 ақпанында, Пьетро Скальлионемен сөйлескеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Аспану Пишиотта Палермодағы Уччиардоне түрмесіндегі камерасында әкесімен таңғы асын ісіп отырғанда уыттан қаза тапты. Дозасы – 20 сантиграмм стрихнин, ол 40 итті өлтіруге жететін мөлшерде болды. Сиро Вердиани мен Кусумано Гелосоның табиғи өмір күтімінен бұрын қайтыс болуына байланысты улану күдігі туды. Бенедетто Минасола 1960 жылы өлтірілді. Пишиоттаны улаған деген күдікпен ұсталған мафиоза 1961 жылы атып өлтірілді, ал Скальлионе 1971 жылы Палермоның бас прокуроры болып қызмет етіп жүргенде мафия тарапынан өлтірілді.

Джулианоның өліміне күмән

Жылдар бойы Джулианоның өліміне қатысты күмәндер айтылды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, Джулиано Сицилиядан Туниске қашып, кейін АҚШ-та өмір сүрген. Джулианоның құрбандарының бірінің ұлы, тарихшы Джузеппе Касарубеа, Джулиано деп жерленген дене басқа біреуге тиесілі екенін көрсету үшін материалдар жинады. 2010 жылдың 15 қазанында Палермо прокуратурасы денені эксгумациялап, оның ДНК-сын Джулианоның тірі туыстарының ДНК-сымен салыстыруға шешім қабылдады. ДНК-тестілер нәтижесінде сүйектің Джулианоға тиесілігінің ықтималдығы 90% құрады. Сүйектің және Джулианоның туыстарының ДНК-сының сәйкес келуі сицилиялық прокурорлардың 2010 жылы басталған, біреу өлтіріліп, Джулиано ретінде көрсетілген болу мүмкіндігін зерттеуді аяқтауын білдіреді.

Драмалық көріністер

Оның өмірі Морис Уэсттің "Этнаның оттары" (1953) радиоқойылымын шабыттандырды, бұл "Жұмқыр" романына негіз болды. 1961 жылы Франческо Рози оның өмірі туралы "Сальваторе Джулиано" фильмін түсірді. Романшы Марио Пузо 1984 жылы Джулианоның өмірін көркемдеп суреттеген "Сицилиялық" романын жариялады. 1987 жылы Майкл Симино режиссерлік еткен, Кристофер Ламберттің Джулиано рөлінде ойнаған осы кітаптан фильм жасалды. 1985 жылы итальян композиторы Лоренцо Ферреро "Сальваторе Джулиано" операсын жазды, ал ол 1986 жылғы 25 қаңтарда Рим опера театрында тұңғыш рет қойылды. Либреттода Сицилия тәуелсіздігі үшін күрескендер, мафия және мемлекет арасындағы интригалардың күрделі желісі қысқа, көрнекті сахналарда бейнеленеді, бұл желі бандит-батырды қоршап, соңында оны құртады.