Кіріспе

Микоян МиГ-27 (Микоян МиГ-27; НАТО коды: Flogger D/J) – бастапқыда КСРО-дағы Микоян-Гуревич конструкторлық бюросы жасаған, кейіннен Үндістанда Hindustan Aeronautics компаниясы лицензия бойынша "Бахадур" ("Valiant") деген атпен шығарған өзгермелі қанатты шабуылдық ұшақ. Ол Микоян-Гуревич МиГ-23 истребителінің негізінде жасалған, бірақ әуеден жерге шабуылдау үшін жақсартылған. МиГ-23-тен ерекшелігі, МиГ-27 КСРО-дан тыс елдерде кеңінен қолданылмады, көптеген елдер Микоян-Гуревич МиГ-23БН және Сухой Су-22 ұшақтарын таңдады. 2023 жылдың соңына қарай Ресей, Үндістан, Шри-Ланка, Украина және Қазақстанға қарасты барлық МиГ-27 ұшақтары қызметтен шығарылды, осылайша осы типтің пайдалану мерзімі аяқталды.

Жобалау және әзірлеу

МиГ-27 МиГ-23-тің негізгі фюзеляжімен бөліседі, бірақ ресейлік әскерде "Утконос" ("Платипус") немесе "Крокодил Гена" деп аталған, алғаш рет МиГ-23Б-да пайда болған өзгертілген алдыңғы бөлігіне ие. МиГ-23БН-ге қанағаттанбау негізгі фюзеляждың одан әрі дамуына әкелді, нәтижесінде күштірек шасси, қарапайым ауа түсіру тесіктері және қысқа шығару соплосы, лазерлік қашықтық өлшегіш және нысананы анық іздейтін құрылғы орнатылды. Оның сынақ пилоттары пилот кабинасынан көрініс жақсарғандықтан оны "Балкон" деп те атады. Кабинаға қосымша бронь орнатылды, сонымен қатар жаңа навигациялық-шабуыл жүйесі де енгізілді. МиГ-27 көбінесе төмен биіктікте ұшуға арналғандықтан, МиГ-23-тің өзгермелі ауа түсіру тесіктері мен соплолары салмақты азайту және техникалық қызмет көрсетуді жеңілдету үшін қарапайым, бекітілген конфигурацияға алмастырылды. Ұшақта нашар сапалы әуежайлардан ұшуды жеңілдету үшін үлкен, күшті қону шассилері де бар. МиГ-27-нің шабуыл және төмен биіктіктегі шабуыл талаптарына сәйкес, ракеталар мен дәлдікпен басқарылатын қару-жарақтарды орнату, сондай-ақ басқа совет әскери ұшақтарымен үйлесетіндей, арнайы навигациялық жүйелерді енгізу арқылы ядролық қабілеттілікті сақтау көзделген.

Пайдалану тарихы

МиГ-27 Әфғанстанда Кеңес Әуе күштерінің құрамында қызмет етті. Бірнеше батыс сарапшылары МиГ-27 кеңінен экспортталған деп есептегенімен, оны МиГ-23БН-мен шатастырды, ал ұшақ түрі тек Үндістан мен Шри-Ланкаға экспортталды, олар да МиГ-27-ні аймақтық қақтығыстарда қолданды. Кеңестік МиГ-27 ұшақтары 1990 жылға дейін Шығыс Германия, Венгрия, Польша, Чехословакия және Моңғолия сияқты бес шет елде тұрақты түрде орналастырылды. Кеңес әскерлері МиГ-27 ұшағын Ауғанстандағы қақтығыстың 1987–1989 жылдардағы соңғы кезеңдерінде пайдаланды, бұл Кеңес Одағының осы ұшақты жауынгерлік оқиғаларда қолданған жалғыз жағдайы болды. Соған шамамен бір уақытта, МиГ-27 ұшақтары ішкі жерде шабуылдық рөлде Су-24 және Су-25 сияқты жаңа ұшақтармен біртіндеп алмастырыла бастады. МиГ-27-нің басқа бөлімшелері, мысалы 642-ші GvAIP, МиГ-29 истребительдерімен қайта жарақтандырылды. Бұған қоса, 1990 және 1994 жылдар аралығында МиГ-27 ұшақтарының бір полкі (88-ші жеке истребитель-бомбардировщик полкі) Еуропадағы қарулы күштер туралы конвенция бойынша бөлімшені таратудан сақтау мақсатымен Кеңес Теңіз авиациясында қызмет етті. Кеңес Одағының ыдырауына дейін бірқатар МиГ-27 ұшақтары қолданыста қалды, олар бұрынғы Кеңес республикаларының әуе күштеріне өтті.

Ресей Федерациясы

Ресей Федерациясының Әскери-әуе күштері советтік MiG-27 ұшақтарының басым бөлігін мұра етті. Бірақ, 1993 жылдың 1 шілдесінде Әскери-әуе күштері МиГ-27 сияқты бір қозғалтқышты шабуылдық ұшақтарды қолданудан шығару туралы шешім қабылдады. Көптеген ұшақтар бұзылып немесе сақтауда тозып кетті.

Шри-Ланка

МиГ-27 ұшақтары 2000 жылы Шри-Ланка әуе күштерінің қарулануына кірді, мамыр айында «Укринмаш» компаниясынан әрқайсысы 1,75 миллион АҚШ долларынан төрт қайта жаңартылған МиГ-27 сатып алынды. Одан кейін қазан айында тағы екі ұшақ 1,6 миллион АҚШ долларына, ал МиГ-23УБ оқу-жаттығу ұшағы 900 000 АҚШ долларына тапсырылды. Бастапқыда украиндық ұшқыштар басқарды, бірақ Шри-Ланка әуе күштерінің ұшқыштары даярланғаннан кейін пайдалануға берілді және 5-ші «Джет» эскадрильясына қосылды. Шри-Ланка азамат соғысының ІІІ кезегіндегі Ілам соғысы кезінде олар нысаналарды бомбалау және жақыннан әуе көмегі көрсету бойынша көп жұмыс істеді. 2000 жылдың тамызында МиГ-27 Коломбо халықаралық әуежайының жанында құлап, украиндық ұшқышы қаза болды. 2001 жылдың шілдесінде екінші МиГ-27 қиратылды, ал тағы біреуі Тамил Иламның азат ету жолбарыстарының шабуылы кезінде зақымдалды. 2004 жылдың маусымында МиГ-27 әуежай маңында теңізге құлап кетті. 2006 жылы бейбіт келіссөздер тоқталып, жаулық әрекеттер қайта басталғанда және Ілам соғысының IV кезеңі басталғанда, МиГ-27 қайтадан жауынгерлік тапсырмаларды орындады. 2007 жылы үш МиГ-27 және МиГ-23УБ ұшақтары қызмет мерзімін ұзарту бағдарламасы аясында күрделі жөндеуден өтті. Төрт МиГ-27 ұшағы 10 миллион АҚШ долларына сатып алынды, бұл МиГ келісіміне байланысты дауға себеп болды. МиГ-27 және МиГ-23УБ жаңадан құрылған 12-ші эскадрильяға қосылды. 2012 жылдың 13 ақпанында сағат 13:35 шамасында МиГ-27 ұшағы Думмаласурия ауданына жақын жерде жаттығу ұшуы кезінде апатқа ұшырады. Ұшқыш жарақатсыз қалып, ұшақтан секіріп шықты.

Үндістан

1999 жылғы 27 мамырда Каргил соғысы барысында бір үнді МиГ-27L ұшағы 80 мм-лік ракеталарды атып келе жатып қозғалтқышының өрт сөнуіне ұшырады, бұл, мүмкін, жеңіл әуе шабуылға қарсы қорғаныс құрылғысының (MANPADS) тиюінен болған. Ұшқышы Камбампати Начикета эжекттелді және пакистандық күштерге түсіп қалды. 2010 жылдың ақпан айының ортасында Үндістан 150-ден астам ұшақтан тұратын бүкіл әуе флотын тоқтатты, себебі 2010 жылғы 16 ақпанда Батыс Бенгалияның Силигури қаласында МиГ-27 ұшағы апатқа ұшырады. Апат ұшақтың R-29 қозғалтқыштарындағы ақауларға байланысты деп саналды, бұл ақаулар Hindustan Aeronautics Limited (HAL) компаниясы ұшақты күрделі жөндеуден өткізу кезінде туындаған болуы мүмкін. Тағы бір МиГ-27 ұшағы 2015 жылғы 27 қаңтарда Бармер ауданында апатқа ұшырады. Үндістан 2019 жылғы 27 желтоқсанда соңғы МиГ-27МЛ эскадрильясын зейнеткерлікке шығарды, осымен Жодхпур әуе базасында салтанатты шара өтіп, соңғы екі МиГ-27 эскадрильясы да қызметтен босатылды.

Қазақстан

12 МиГ-27 ұшағы 2023 жылға дейін Қазақстан әуе күштерінің құрамында қызмет етті. 2023 жылдың қазан айында бұл ұшақтар қызметтен шығарылып, аукционға қойылды. 2024 жылдың сәуір айында ұшақтарды АҚШ сатып алды, және олар Украинаға қосалқы бөлшектер алу үшін немесе алдау мақсатында берілуі мүмкін деген болжам бар.