Кіріспе

1931 жылы жазылған А. Дж. Крониннің романы. "Шапқырдың қамалы" (1931) – А. Дж. Крониннің алғашқы романы. Оқиға 1879 жылы Клайд шығанағындағы Левенфорд қаласында өрбуде. Сюжетте көптеген кейіпкерлер мен қосалқы сюжеттер бар, олардың бәрі бас киімші Джеймс Бродидің өмірімен байланысты, оның өзімшілдігі мен қатыгездігі отбасын және өмірін бірте-бірте құртады. 1942 жылы Роберт Ньютон, Дебора Керр және Джеймс Мейсон қатысқан сәтті фильмге көшірілді.

Кейіпкерлер

Негізгі кейіпкерлер – Джеймс Броди (шляпник және Броди отбасының зұлым патриархы), Мэри Броди (Джеймсдің үлкен қызы, сонымен қатар романның бірінші және соңғы бөлімінде кездесетін маңызды кейіпкерлердің бірі), Мэтью Броди (Джеймсдің жалғыз ұлы және отбасының ең үлкен баласы, ол романда маңызды рөл атқарады), Несси Броди (Джеймсдің кіші қызы және сүйіктісі, оқиғаның соңына дейін көріне бермейтін кейіпкер), миссис Броди (Джеймс өзіне қызметшідей қарайтын әйелі), Әже Броди (Джеймс анасы, Броди отбасымен бірге тұрады), Денис Фойл (Мэримен қарым-қатынаста болатын жас ирландиялық), Нэнси (Джеймс сүйіктісі) және доктор Ренвик (роман соңына қарай Броди отбасының өміріне көбірек араласатын кейіпкер).

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап үш бөлімге бөлінген.

1-бөлік

Роман Бродилер отбасының тұрмысына тоқталып, Джеймс Бродидің барлығын бақылауымен басталады. Роман оқиғаларын қозғаушы негізгі оқиға – Мэри Бродидің алғашқы махаббаты Денниспен арадағы қарым-қатынасы. Оқиғаның басында Мэри Денниске кітапханада кездесіп, ол оны қалалық жәрмеңкеге шақырады. Ол отбасынан жасырып, жәрмеңкеге ғана емес, сол түні Денниске сүйісіп, тіпті онымен жақындыққа барады, кейіннен жүкті болғанын біледі. Оның қаламаған жүктілігі – романның бірінші бөлігінің негізгі сюжеттік желісі. Мэридің жүкті екенін жасаймыз, ал ол алты айлық болғанда Денниспен қашып кетуді жоспарлайды. Мэри он жеті жаста болғанымен, оның некесіне заңдық кедергі болмас еді, себебі 1970 жылға дейін Англия заңдары жиырма бір жасқа толмаған адамдардың некеге тұруына ата-анасының рұқсатын талап ететін, бірақ бұл заң Шотландияда қолданылмады. Алайда, Деннис Мэриді алып кетпес бұрын күшті дауыл болады, және Мэри босануға кіріседі. Миссис Броди Мэридің бөлмесіне кіріп, қызының жүкті екеніне дауылдайды, сосын мәселені шешу үшін Джеймсті шақырады. Әкесі бірнеше рет ішінен тепкеннен кейін, оны босану кезінде жаңбырға тастап, қауіпсіз жерге жетуге тырысады. Мэри өзенге құлай жаздап, кейін астық қоймасын табады, онда мерзімінен бұрын дүниеге келген баласы дүниеден өтеді. Мэриді құтқаруға асығысқан Деннис, пойыздың рельстен шығып, төмендегі Тей өзеніне құлауынан қаза табады, бұл 1879 жылғы Тей көпірі апатының қайта баяндалуы.

2-бөлік

Кітаптың екінші бөлігінде Джеймс Бродидің шляпашы ретіндегі бизнесі құлайды. Жанындағы бәсекелес компания оның барлық клиенттерін өзіне тартып алады. Бұған Бродидің мақтандығы себеп, өйткені клиенттер оның жоғары бағалауынан жиренеді. Оның кірісі төмендеген сайын, апталық жалақысы да кемиді, сондықтан анасы отбасына қалған аз ақшаны тиімді пайдалануға мәжбүр болады. Оның жатыр қатерлі ісігі және Джеймс Бродимен бірге өмір сүрудің тудырған үлкен стресі оның өлімін жылдамдатады. Ол қайтыс болғаннан кейін, Бродидің сүйіктісі Нэнси үйге көшіп келеді. Кейін ол Бродидің ұлы Мэттпен бірге шетелге кетеді, ал Броди кіші қызы Нессимен және қарт анасы, Броди әжесімен ғана қалады.

3-бөлік

Кітаптың үшінші бөлігінде Броди Нессиді "Латта" – құнды стипендияны жеңу үшін тыңғылықты оқуға мәжбүрлейді. Ол мұны қызының жақсы болашағын қамтамасыз ету үшін емес, көбінесе өзінің бәсекелесінің ұлынан жақсы екенін көрсету үшін қалайды. Оның қаһары мен сәтсіздікке ұшырар қорқынышынан Несси денсаулығын жоғалтып, психикалық және физикалық тұрғыдан ауырып қалды. Несси Мэриге жасырын хат жазып, оның қайта оралуын сұрайды, осылайша ол серік және құдайы болады. Үй шаруасына көмектесу сылтауымен Мэри әкесіне хат жазады, ал әкесі бастапқыда оның қайта оралуына келіспейді. Нэнси оны тастап кеткенін білгеннен кейін, ол Мэриге қайта оралуға рұқсат береді, сондықтан Мэри қайта оралады. Несси "Латта" нәтижесін әкесі көруге үлкермей жатып біледі. Бәсекелесінің жеңгенін көріп, әкесінен қорқып, Мэриді дәрі алу үшін дәріханаға жібереді, содан кейін әдемілене киініп, өз өмірін өз қолымен аяқтайды. Оқиға доктор Ренвик Мэримен кездесіп, оны алып кетіп, үйленуімен аяқталады.

Роман басқа елдерде

Орыс тілінде "Хаттердің қамалы" алғаш рет 1955 жылы "Броди қамалы" деген атпен жарық көрді және содан бері атауы өзгерген жоқ.