Кіріспе

Ағаштікендер туысы

Бұрауықтар (Jynx туысы) – шағын, бірақ ерекше ерекшеліктері бар ескі әлем ағаштікендерінің кішкентай тобы. Jynx атауы ежелгі грек тіліндегі iunx сөзінен келген, ол – еуразиялық бұрауық. Бұл құстар басын шамамен 180° бұра алатындықтан ағылшын тілінде осылай аталады. Ұясында мазасы қозғалғанда, олар жылан сияқты басын бұрып, сызылдап, қарсылық білдіреді. Сондықтан кейде оларды «жылан құсы» деп те атайды. Олардың тұмсы нағыз ағаштікендерге қарағанда қысқа және пышақ тәрізді емес, бірақ олардың негізгі қорегі – құмырсқалар және басқа да жәндіктер, оларды шіріген ағаштан немесе жартылай жалаңаш топырақтан табады. Олар өздеріне ұя жасамай, ағаштікендердің ішінде ұялайды. Жұмыртқалары көптеген ұялайтын құстар сияқты ақ түсті. Бұл екі түрдің қауырсыны құпия, күлгін және қоңыр түстердің күрделі өрнектерімен жабылған. Ересек құстар шілде мен қыркүйек аралығында жылдам қырылдайды, бірақ кейбір қырылдау қысқы уақытта да жалғасады. Дауысы – мұрынды ағаштікенге ұқсас шақыру. Оның дыбысы «кеу, кеу, кеу» дыбысының көп рет қайталануы ретінде сипатталады, бастапқыда жылдам, бірақ бірте-бірте баяулап, үнемі төмендейді. Бұл дыбыс тек Еуропадағы бірнеше апталық тұру кезінде ғана естіледі.

Қалдық деректері

Ағашқар туысы шамамен елу миллион жыл бұрын басқа Пициформдардан бөлініп шыққан болып көрінеді. Жиырма миллион жылдан астам уақыт бұрын Миоценнің басында табылған, тарсометатарс сүйегінің дистальды бөлігінен тұратын қазба, кейбір «Jynx» сияқты ерекшеліктерімен ерекшеленгенімен, ерте пікулет ретінде жіктеледі. Плиоцен дәуірінде (бес миллион жыл бұрын) ағашқарлар қазіргі ағашқарларға ұқсас болды. Еуропадағы Плейстоцен кезеңінен (2,6 миллион мен 11 700 жыл бұрын) бұра мойынды ағашқарлардың қазба қалдықтары табылған. Қызыл мойынды бұра мойынды ағашқардың таралу аймағы Сахарадан оңтүстік Африкамен шектеледі. Екі бұра мойынды ағашқардың да бірнеше географиялық түрлері бар.