Филиппин провинциясы Пампанга

Кіріспе

Филиппин провинциясы Пампанга, ресми түрде Пампанга провинциясы (; pəmPAHNGga), Филиппиннің Орталық Лусон аймағындағы провинция. Манила шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан Пампанга солтүстікте Тарлак, солтүстік-шығыста Нуэва-Эсиха, шығыста Булакан, оңтүстікте Манила шығанағы, оңтүстік-батыста Батан және батыста Замбалеспен шектеседі. Оның астанасы Сан-Фернандо қаласы. Анхелес қаласы ең ірі әкімшілік бірлік (LGU), бірақ географиялық тұрғыдан Пампанганың құрамында болғанымен, ол бірінші сыныпты, жоғары урбанизацияланған қала ретінде жіктеледі және 1964 жылы харта алғаннан бері провинциядан тәуелсіз басқарылады. «Ла Пампанга» атауын испандықтар берді, олар Пампанга өзенінің жағасында (pampáng) өмір сүрген жергілікті тұрғындармен кездесті. 1571 жылы құрылғандықтан, ол Лусон аралындағы алғашқы испан провинциясы болып табылады (Висаядағы Себу 1565 жылы испандықтар құрғандықтан көнерек). Провинциядағы Вилла-де-Баколор қаласы Ұлыбритания Манилаға Жеті жылдық соғыстың бөлігі ретінде шабуыл жасаған кезде қысқа мерзімге испан отарлық астанасы болды. 1896 жылғы Филиппин революциясы қарсаңында Пампанга Испания империясына қарсы көтеріліс үшін әскери жағдайға енгізілген сегіз провинцияның бірі болды; осы себепті ол Филиппиннің ұлттық туында күннің сегіз сәулесінің бірі ретінде бейнеленген. Пампанга Кларк халықаралық әуежайы (бұрынғы Диосдадо Макапагал халықаралық әуежайы) арқылы қызмет көрсетеді, ол провинциялық астанадан солтүстікке қарай Кларк еркін экономикалық аймағында орналасқан. Облыста екі Филиппин әуе күштерінің әуе базасы бар: Флоридабланкадағы Баса әуе базасы және Анхелестегі бұрынғы АҚШ Кларк әуе базасы. Халық санының өсуіне және дамуына байланысты Кларк Глобал Сити қазір дамып, Кларк еркін экономикалық аймағында орналасқан. 2015 жылы провинцияда 2,198,110 адам тұрды, ал 1,079,532 сайлаушы тіркелген.

Испанияның отаршылдық дәуірі

Көне Пампанганың аумақтық аймағына қазіргі Тарлак, Батан, Замбалес, Нуэва-Эсиха, Булакан және Тондо провинцияларының бөліктері кірді; яғни, Орталық Лузонның дерлік барлық бөлігін қамтыды. Испандықтар Лузонға келгенде, Пампанганың көптеген қалалармен тығыз қоныстанғандығын және Пампанганы қорғайтын үш қамал немесе бекініс бар екенін анықтады. Испандықтар 1571 жылдың 11 желтоқсанында Пампанганы провинция ретінде қайта ұйымдастырды. Ла-Пампанга провинциясы Тондодан басқа жоғарыда аталған аймақтарды, сондай-ақ қазіргі Аурора, Кесон (Поллилло аралдарын қоса алғанда) және Ризал провинцияларының бөліктерін қамтыды (Пампанга сонымен қатар Метро-Маниланың бір бөлігін қамтыды, нақтырақ айтқанда, бұрын Поло деп аталған, кейін Булакан қаласының бөлігі болған Валенсуэла). Әкімшілік және салық салуды жақсарту үшін испан билігі Пампанганы пуэблоларға бөлді, олар өз кезегінде аудандарға (баррио) және кейбір жағдайларда патшалық және жеке меншіктерге (энкомиендалар) бөлінді. Кейбір энкомендеролардың шектен тыс зұлымдықтарына байланысты, 1574 жылы Испания королі Филипп II жеке меншіктерді беруді тыйым салған, бірақ бұл жарлық 1620 жылға дейін толық орындалмады. 1591 жылдың 20 маусымындағы Филиппин энкомиендалары туралы есепте генерал-губернатор Гомес Перес Дасмаринас Таққа Ла-Пампанганың энкомиендалары Батан, Бетис-и-Лубао, Макабебе, Кандаба, Апалит, Калумпит, Малолос, Бинто, Гигуинто, Калуя, Булакан және Мекабаян екенін хабарлады. Сол кезде Ла-Пампанга энкомиендасында он сегіз мың алты жүз сексен толық сыйлық болды. Пампанга, шамамен 850 шаршы миль (2201 км²) аумақты алып, 1,5 миллионнан астам адам тұрады, 1873 жылы қазіргі шекараларын алды. Испания билігі кезінде ол Филиппиннің ең бай провинцияларының бірі болды. Манила және оның айналасындағы аймақ сол кезде негізінен капампан халқының ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және орман шаруашылығы өнімдеріне, сондай-ақ білікті жұмысшыларды жеткізуге тәуелді болды. Халық санының өсуіне байланысты Лусонның басқа провинциялары құрылғанда, Пампанганың бірнеше жақсы қалыптасқан қалалары Орталық Лузонның жаңа провинцияларына қосылды. 17 ғасырда голландтар Пампангадан жалдамалы әскерлерді, Папангерлер деп белгілі болған, Голландияның Шығыс Үнді Армиясында қызмет ететін мардикерлер қауымдастығының бір бөлігін жалдады. Олардың мұрасын Солтүстік Джакартада табуға болады, алайда Кампунг-Тугудағы шағын қауымды қоспағанда, олардың ұрпақтарының іздері аз. 1754 жылы испан генерал-губернаторы Педро Мануэль Арандия басшылығымен құрылған Батан тарихи провинциясы Пампанга провинциясынан Абукай, Баланга (қазіргі қала), Диналупихан, Ллана Гермоса, Орани, Орион, Пилар және Самал муниципалитеттерін сіңірді. Маниланы британдықтар басып алған кезде (1762–1764), Баколор уақытша испан отарлау астанасы және әскери базасы болды. 1700 жылдардың соңында Пампангада 16 604 жергілікті отбасы және 2641 испан-филиппин отбасы болды. Ескі Пампанга қалалары Алиага, Кабьяо, Гапан, Сан-Антонио және Сан-Исидро 1848 жылы испан генерал-губернаторы Нарсисо Клаверия-и-Зальдуаның өкілеттігі кезінде Нуэва-Эсиха провинциясына берілді. Сан-Мигель-де-Маюмо муниципалитеті 1848 жылы Булакан провинциясына берілді. 1860 жылы Бамбан, Капас, Консепсьон, Виктория, Тарлак, Мабалакат, Магаланг, Порак және Флоридабланка солтүстік қалалары Пампангадан бөлініп, Командансия Милитар де Тарлак деп аталатын әскери команданың құзырына берілді. Алайда 1873 жылы соңғы төрт қала Пампангаға қайтарылды, ал қалған бесеуі жаңадан құрылған Тарлак провинциясының муниципалитеттеріне айналды.

Ancient Pampanga's Territorial area included portions of the modern provinces of Tarlac, Bataan, Zambales, Nueva Ecija, Bulacan, and Tondo; i. e. covered almost the entire Central Luzon. When the Spanish arrived at Luzon, they found Pampanga to be thickly populated with several towns and that there were 3 castles or forts protecting Pampanga. Pampanga was re organized as a province by the Spaniards on December 11, 1571. La Provincia de La Pampanga included areas mentioned above except Tondo, along with parts of modern provinces of Aurora, Quezon (including Polillo Islands), and Rizal (Pampanga also included portion of Metro Manila, which is Valenzuela to be exact, which was formerly known as Polo, then a town in Bulacan). For better administration and taxation purposes, the Spanish authorities subdivided Pampanga into pueblos, which were further subdivided into districts (barrios) and in some cases into royal and private estates (encomiendas). Due to excessive abuses committed by some encomenderos, King Philip II of Spain in 1574 prohibited the further awarding of private estates, but this decree was not fully enforced until 1620. In a report of Philippine encomiendas on June 20, 1591, Governor General Gómez Pérez Dasmariñas reported to the Crown that La Pampanga's encomiendas were Bataan, Betis y Lubao, Macabebe, Candaba, Apalit, Calumpit, Malolos, Binto, Guiguinto, Caluya, Bulacan and Mecabayan. The encomiendas of La Pampanga at that time had eighteen thousand six hundred and eighty whole tributes. Pampanga, which is about 850 square miles (2,201 km2) in area and inhabited by more than 1.5 million people, had its present borders drawn in 1873. During the Spanish regime, it was one of the richest Philippine provinces. Manila and its surrounding region were then primarily dependent on Kapampangan agricultural, fishery and forestry products as well as on the supply of skilled workers. As other Luzon provinces were created due to increases in population, some well established Pampanga towns were lost to new emerging provinces in Central Luzon. During the 17th century, The Dutch recruited men from Pampanga as mercenaries who served the Royal Netherlands East Indies Army, known as Papangers part of the larger Mardijkers community. Their legacy can be found in North Jakarta, however, there are few traces of their descendants, except for a small community in Kampung Tugu. The historic province of Bataan which was founded in 1754 under the administration of Spanish Governor General Pedro Manuel Arandia, absorbed from the province of Pampanga the municipalities of Abucay, Balanga (now a city), Dinalupihan, Llana Hermosa, Orani, Orion, Pilar, and Samal. During the British occupation of Manila (1762–1764), Bacolor became the provisional Spanish colonial capital and military base. By the end of the 1700s, Pampanga had 16,604 native families and 2,641 Spanish Filipino families. The old Pampanga towns of Aliaga, Cabiao, Gapan, San Antonio and San Isidro were ceded to the province of Nueva Ecija in 1848 during the term of Spanish Governor General Narciso Claveria y Zaldua. The municipality of San Miguel de Mayumo of Pampanga was yielded to the province of Bulacan in the same provincial boundary configuration in 1848. In 1860, the northern towns of Bamban, Capas, Concepcion, Victoria, Tarlac, Mabalacat, Magalang, Porac and Floridablanca were separated from Pampanga and were placed under the jurisdiction of a military command called Comandancia Militar de Tarlac. However, in 1873, the four latter towns were returned to Pampanga and the other five became municipalities of the newly created Province of Tarlac.

Жапондықтардың басып кіру кезеңі

1941 жылдың 8 желтоқсанында жапондық ұшақтар Кларк әуе базасын бомбалады, бұл Пампангаға жасалған шабуылдың бастауы болды. 1941 және 1942 жылдар аралығында жапондық әскерлер Пампангаға ене бастады. 1942-1944 жылдардағы жапондық оккупация кезіндегі қарсы көтерілістерде капампанган партизандары мен Хукбалахап коммунистік партизандары Пампанга провинциясында бірлесіп күресті, үш жылдан астам соғыс және басқыншылық кезінде жапон императорлық күштеріне шабуыл жасап, кері шегінді. Филиппин Республикалық армиясының әскери бас штабы мен әскери лагерь базаларының құрылысы 1935 жылдан 1946 жылға дейін белсенді болды. Филиппин полициясы 1935 жылдан 1942 жылға дейін және 1944 жылдан 1946 жылға дейін Пампанга провинциясында қызмет етті. 1942-1945 жылдар аралығындағы Орталық Лузондағы жапондық әскери операцияларына қарсы әскери қақтығыстар кезінде Батан, Булакан, Солтүстік Тайабас (қазіргі Аврора), Нуэва Эсия, Пампанга, Тарлак және Замбалес провинцияларындағы жергілікті партизандық қарсылық күштер мен Хукбалахап коммунистік партизандары АҚШ әскери күштеріне жапон императорлық қарулы күштеріне қарсы күресуге көмектесті. 1945 жылы Пампанганы азат ету кезінде капампанган партизандары мен Хукбалахап коммунистік партизандары филиппин және американдық жер әскерлерінің жауынгерлік күштеріне қолдау көрсетті, екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Пампанга шайқасы кезінде жапон императорлық күштеріне шабуыл жасады. Филиппин Республикалық армиясының 2-ші, 26-шы, 3-ші, 32-ші, 33-ші, 35-ші, 36-шы және 37-ші жаяу әскер дивизиясының сарбаздары мен офицерлері және Филиппин констебюлярлық 3-ші констебюлярлық полкі Пампанга провинциясын қайтарып алып, азат етті және Пампанга шайқасында жапон императорлық күштеріне қарсы күресті.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Пампанга провинциясындағы операциялар 1946-1954 жылдары Филиппин үкімет күштері мен Хукбалахап коммунистік көтерілісшілері арасындағы көтерілістер мен қақтығыстарды басуға бағытталды. 1947 жылғы әскери базалар туралы келісім бойынша Филиппин АҚШ-қа бірнеше АҚШ базаларын, соның ішінде Кларк әуе базасын 99 жылға жалға берді. 1966 жылы жасалған түзетулер келісімнің бастапқы 99 жылдық мерзімін 25 жылға дейін қысқартты. 1979 жылы келісімді жаңарту АҚШ-қа 1991 жылдың қарашасына дейін Кларк әуе базасын пайдалануды жалғастыруға мүмкіндік берді, бірақ Филиппин Сенаты АҚШ базаларын Филиппинде жаңарту туралы заң жобасын қабылдамады. Тіпті 1970 жылы «Бірінші тоқсан дауілінің» алғашқы демонстрациялары кезінде Кларк және Филиппиндегі басқа АҚШ базалары наразылық білдірушілер үшін маңызды мәселе болды. Олар оларды АҚШ-тың отаршылдық гегемониясының жалғасы және Филиппинді суық соғысқа тартудың жолы деп қарастырды, себебі Кларк Вьетнам соғысы үшін маңызды база болып саналды. 1972 жылдың қыркүйегінде әскери жағдай жарияланғаннан кейін Сан-Фернандо қаласындағы Оливас лагері төрт провинциялық лагердің бірі ретінде тағайындалды және тұтқындарды ұстауға арналған аймақтық басқару орталығы (RECAD) болды. Ол RECAD I деп аталды және Солтүстік және Орталық Лузоннан келген тұтқындарды қабылдады. Онда Эдисио де ла Торе, Джуди Тагивало, Тина Паргас, Мари Хилао Энрикез және Бернард Адан Эбуен сияқты танымал тұтқындар қамауда болды. Джоанна мен Жозефина Кариньо, Ромуло мен Армандо Палабай ағайындыларының азапталғаны құжатталған. Кейбіреулері тұтқындалмай-ақ өлтірілді. Мысалы, Пепито Дехеран, Роландо Кастро және Лито Кабрера Анжелес қаласының Сапанг Бато ауданында Кабрераның үйінде ұйықтап жатқанда, Ниной Акиноның өлімінен кейін туған наразылық қозғалысына қатысқандары үшін Маркостың «Азаматтық үй күзеті» жасағының күштері тарапынан шабуылға ұшырап, тұтқындалып, азапталды. Дехеран оқиғадан аман қалды және ауруханаға жеткізілді, бірақ белгісіз біреулер оны аурухана төсегінде пышақтап өлтірді. Кейіннен Дженнифер Кариньо, Палабай ағайындылары, Маклинг Дулаг, Кастро, Кабрера және Дехеран Филиппиннің «Батырлар ескерткіші» (Bantayog ng mga Bayani) ескерткішінің қабырғасына жазылып, диктатураға қарсы тұрған шейіттер мен батырлар құрметтелді.

After the Second World War, operations in the main province of Pampanga was downfall insurgencies and conflicts between the Philippine Government forces and the Hukbalahap Communist rebels on 1946 to 1954 during the Hukbalahap Rebellion. Under a 1947 Military Bases Agreement, the Philippines granted the United States a 99 year lease on several U. S. bases, including Clark Air Base. A later amendment in 1966 reduced the original 99 year term of the agreement to 25 years. A renewal of the agreement in 1979 allowed the U. S. to continue operating Clark Air Base until November 1991, when the Philippine Senate rejected a bill for the renewal of U. S. bases in the Philippines. Even during the first demonstrations of the First Quarter Storm in 1970, Clark and the other US Bases in the Philippines were a major issue for protesters, who saw them as a continuation of the US' colonial hegemony, and a way of dragging the Philippines into the cold war, since Clark had become a staging point for the increasingly unpopular Vietnam War. Upon the declaration of Martial Law in September 1972, Camp Olivas in the City of San Fernando was designated as one of the four provincial camps to become a Regional Command for Detainees (RECAD). It was designated RECAD I and it housed detainees from Northern and Central Luzon. Prominent detainees imprisoned there include Edicio de la Torre, Judy Taguiwalo, Tina Pargas, Marie Hilao Enriquez, and Bernard Adan Ebuen. Prisoners who were documented to have been tortured include the sisters Joanna and Josefina Cariño, the brothers Romulo and Armando Palabay,

Others were killed without being arrested, such as close friends Pepito Deheran, Rolando Castro and Lito Cabrera were sleeping in Cabrera's propety in Sapang Bato, Angeles when they were attacked, captured, and tortured by Marcos' Civilian Home Defense Force militia forces after they participated in the protest movement that grew out of the assassination of opposition leader Ninoy Aquino. Deheran managed to escape the ordeal alive and was taken to the hospital, but was stabbed by unknown assailants in his own hospital bed. Jennifer Cariño, the Palabay brothers, Macli ing Dulag, Castro, Cabrera, and Deheran would later be honored by having their names inscribed on the wall of remembrance of the Philippines' Bantayog ng mga Bayani, which honors the martyrs and heroes who dared to resist the dictatorship.

Пинатубо тауының атылуы және Кларк әуе базасының жабылуы

Халық билігі революциясынан кейін Пампангада болған маңызды оқиғаларға Пинатубо тауының жарылуы және Филиппиннің АҚШ-пен базалық келісімінің аяқталуы жатады, бұл Кларк әуе базасының жабылуына және кейіннен Кларк еркін порты мен арнайы экономикалық аймағының құрылуына әкелді. 1991 жылғы 15 маусымда Пинатубо тауының жарылуы көптеген адамдарды қоныс аудартуға және бүкіл қалалар мен ауылдарды үлкен лахар су тасқынының астында қалдыруға себеп болды. Бұл үкіметтегі төтенше жағдайларға дайындық саласында үлкен прогреске әкелді. Сондай-ақ, бұл Филиппин Сенатының 1991 жылғы қарашадағы АҚШ-пен Филиппин базалары туралы келісімді жаңартпау туралы шешімі нәтижесінде жабылуға тиіс болған Кларк әуе базасының жабылуын жеделдетті. Президент Фидель Рамос 1993 жылғы 3 сәуірде №163 жарлық шығарды, ол Кларк арнайы экономикалық аймағын (CSEZ) құрып, аймақтың басқаруын BCDA-ға берді. Жарлыққа Кларк әуе базасы және әскери мақсаттар үшін резервтелмеген Кларк базалық жерлерінің бөліктері кірді. 1996 жылғы 14 маусымда CSEZ Сакобия аймағын қосу арқылы кеңейтілді, оған Мабалакат, Пампанга және Бамбан, Тарлак жерлері кірді, Рамостың 805 нөміріндегі жарлығы арқылы. Осыдан бері Эркін порт аймағы мен Кларк арнайы экономикалық аймағы жеке аймақтар ретінде қарастырылды, бірақ олар жиынтық түрде "Кларк Эркін порты және арнайы экономикалық аймағы" деп аталады.

Қазіргі заманғы

2010 жылы капампанган, бұрынғы президент Коразон Акиноның ұлы Бениньо Акино III президент болып сайланды. 2019 жылдың 22 сәуірінде провинция 6.1 балдық жер сілкінісінен қатты зардап шекті, оның ошағы Замбалес облысында болды. Провинция жұмсақ шөгінді және аллювиалды топыраққа орналасқандықтан, жер сілкінісінен ең көп зардап шеккен аймақ болды. Жер сілкінісі провинциядағы бірнеше құрылымға зиян келтірді, оның ішінде Порактағы 4 қабатты супермаркет, Батан-Пампанга шекаралық аркасы және Кларк халықаралық әуежайының басты терминалы, сондай-ақ Лубао және Порактағы ескі шіркеулер, олардың арасында XIX ғасырдағы Санта-Каталина-де-Алехандрия шіркеуінің тас зыңғырауы құлады.

География

Пампанга Орталық Лусон аймағының оңтүстік-орталық бөлігін алып жатқан жалпы аумақты құрайды. Географиялық мақсаттар үшін Анхелес қаласы ескерілгенде, провинцияның ауданы құрайды. Провинция солтүстікте Тарлак, солтүстік-шығыста Нуэва-Эсиха, шығыста Булакан, оңтүстікте Манила шығанағы, оңтүстік-батыста Батан және солтүстік-батыста Замбалеспен шектеседі. Оның жер бедері салыстырмалы түрде жазық, бір ерекше тауы – Араят тауы және маңызды Пампанга өзені бар. Муниципалитеттер арасында Порак ең үлкен ауданымен ерекшеленеді; Кандаба екінші орында; одан кейін Флоридабланка келеді. Санто-Томас, ауданы бар болғаны , ең кішкентай болып табылады.

Климат

Пампанга провинциясында екі ерекше климат бар: жаңбырлы және құрғақ. Жаңбырлы немесе ылғалды маусым әдетте мамыр айында басталып қазан айына дейін созылады, ал жылдың қалған бөлігі құрғақ маусымды құрайды. Жылдың ең жылы кезеңі наурыз және сәуір айлары аралығында, ал ең суық кезеңі желтоқсаннан ақпанға дейін болады. Пампанга провинциясында жаңбырлы маусым маусымнан қазанға дейін, ал құрғақ маусым қарашадан сәуірге дейін жалғасады.

Әкімшілік бөлімшелер

Пампанга 19 муниципалитет пен үш қаладан тұрады (екісі жоғары урбандалған және біреуі құрамына кіретін). Провинция үш бөлікке бөлінген. Батыс бөлігіне Мабалакат, Порак, Флоридабланка муниципалитеттері мен жоғары урбандалған Анхелес қаласы кіреді. Орталық бөлігі Магаланг, Араят, Мексика, Санта-Ана, Баколор, Санта-Рита, Гуагуа, Лубао, Сасмуан муниципалитеттерінен және жоғары урбандалған Сан-Фернандо қаласынан тұрады. Шығыс жартысы Кандаба, Сан-Луис, Санто-Томас, Сан-Симон, Миналин, Апалит, Макабебе және Масантол муниципалитеттерінен құралған.

Қала Муниципалитет Аудан Халық тығыздығы Бараңгай (Бараңгайлардың жалпы саны) Координаттары км² кв миль /км² /кв миль
Анхелес қаласы ‡ Жеке — 462,928 411,634 33
Апалит 4-ші 107,965 12
Араят 3-ші 133,492 30
Баколор 3-ші 39,460 21
Кандаба 4-ші 111,586 33
Флоридабланка 2-ші 125,163 33
Гуагуа 2-ші 117,430 31
Лубао 2-ші 160,838 44
Мабалакат ∗ 1-ші 250,799 27
Макабебе 4-ші 75,850 25
Магаланг 1-ші 113,147 27
Масантол 4-ші 57,063 26
Мексика 3-ші 154,624 43
Миналин 4-ші 47,713 15
Порак 2-ші 124,381 29
Сан-Фернандо † Жеке 306,659 35
Сан-Луис 4-ші 54,106 17
Сан-Симон 4-ші 53,198 14
Санта-Ана 3-ші 55,178 14
Санта-Рита 2-ші 40,979 10
Санто-Томас 4-ші 40,475 7
Сасмуан 2-ші 28,004 12
Барлығы 2,437,709 2,198,110 2,001.22 505

Халық саны

2020 жылғы санақта Пампанга халқының саны 2 437 709 адамды құрады. Анхелес географиялық мақсаттар үшін ескерілгенде халық саны 2 900 637 адамға жетеді. Пампанганың жергілікті тұрғындары көбінесе капампан (сондай-ақ пампангостар немесе пампангуеньостар) деп аталады. Тагалогтар Булакан, Нуэва-Эсиха және Батан облыстарымен шектесетін аймақтарда тұрады; олардың көпшілігі осы облыстардан келген қоныс аударушылардың ұрпақтары, ал қалғандары Аврорадан.

Тілдер

Пампанганың барлық халқы капампанган тілінде сөйлейді, ол самбали тілдерімен қатар Орталық Лусон тілдерінің бірі болып табылады. Тагалог тілі көбінесе Булакан, Нуэва Эсиха және Батан облыстарымен шектесетін аймақтарда қолданылады. Ағылшын және тагалог тілдері көбінесе екінші тіл ретінде сөйленеді және қолданылады. Облыста, әсіресе Замбалес шекарасына жақын жерлерде, бірнеше самбал тілінде сөйлейтін адамдар бар.

Католицизм

Пампанга провинциясы көптеген діни топтардан құралған, бірақ басым көпшілігі римдік католиктерді құрайды (88,92%).

Ислам діні

Провинцияда ислам (0.017%) діні де кездеседі, көбінесе оңтүстіктен келген көшпенділердің есебінен, сондай-ақ қытай ұрпақтарының арасында тараған буддизм де бар.

Басқалар

2010 жылғы санақ бойынша, басқа да маңызды христиандық топтарға Iglesia ni Cristo (3,84%), Евангеликтер (1,34%), Аглипаян шіркеуі (0,60%), «Иса – Раббым» шіркеуі (0,48%), Баптист шіркеуі (0,39%), Ехоба куәгерлері (0,27%), Мәсіх шіркеуі (0,23%), Филиппиннің Біріккен Мәсіх шіркеуі (0,22%), Жетінші күндік адвентистер шіркеуі (0,18%) және тағы да көптеген шіркеулер кіреді.

Экономика

Ауыл шаруашылығы мен балық аулау – екі негізгі сала. Басты өнімдерге күріш, жүгері, қант қамысы және тилапия жатады. 2015 жылы 214 210,12 тоннаға жеткен жоғары өндірісінің арқасында Пампанга – елдің тилапия астанасы. Ауыл шаруашылығы мен балық аулаудан өзге, провинцияда ағаш өңдеу, жиһаз жасау, гитаралар мен қолөнер бұйымдарына маманданған, қарқынды дамып жатқан шағын өнеркәсіптер де бар. Әр жылғы Рождество маусымында Пампанга провинциясы, әсіресе оның астанасы Сан-Фернандо, жарқыраған түстердің керемет ойынын көрсететін қолмен жасалған, жарықтандырылатын фонарьлар – «парольдер» өндірісінің орталығына айналады. Басқа салалардың ішінде Санто-Томас муниципалитетінде табындар жасау және көп мақсатты көлік құралдарын өндіру бар. Провинция өзінің жоғары деңгейдегі ас дайындау өнерімен танымал: ол Филиппиннің «тағам астанасы» деп аталады. Капампан халқы өз ас дайындау шеберлігімен мәшһүр. Танымал тағам өнімдері қарапайымнан экзотикалыққа дейін алуан түрлі. Roel's Meat Products, Pampanga's Best және Mekeni Food – бұл елдегі белгілі ет брендтері, олар Капампанның сүйікті тағамдарын, мысалы, шошқа және тауық точиносын, сиыр еті тапасын, хот-догтарды, лонгганизаны (филиппин стиліндегі шұжықтар) және чоризоны шығарады. Аймақта сиопао, пандесал, тутонг, лечон (жартылай пісірілген шошқа еті) және оның сарсасы (соусы) сияқты арнайы тағамдар да кең таралған. Капампан тойларында экзотикалық тугак (ішектері алынып тасталған бақа), камару (жер шымтезегі), адобода пісірілген, булангланг (гуава шырынында пісірілген шошқа еті), лечон кавали және бринге (паэльяға ұқсас жасыл жабысқақ күріш тағамы) жиі кездеседі. Пастилья, турон де касуй, буро сияқты жергілікті тәттілер мен дәмді тағамдар филиппиндіктердің және Капампанның нағыз тағамдарын татып көруге құштар туристердің ең көп іздейтін тағамдары болып табылады. Мексикадағы әйгілі печенье, Пампанга, Панесильо де Сан-Николас, Филиппин печеньелерінің анасы ретінде танымал, оны Лилиан Борромео жасаған. Бұл печеньелер тапиока, қант, кокос сүті және майдан жасалады және жыл сайын Сан-Николас Толентино мерекесінде католик шіркеулерінде баталанады. Печеньелердің емдік қасиеті бар және сәттілік әкеледі деп есептеледі, кейде оларды егіс алдында егістікке шашады.

Farming and fishing are the two main industries. Major products include rice, corn, sugarcane, and tilapia. Pampanga is the tilapia capital of the country because of its high production reaching 214,210.12 metric tons in 2015. In addition to farming and fishing, the province supports thriving cottage industries that specialize in wood carving, furniture making, guitars and handicrafts. Every Christmas season, the province of Pampanga, especially in the capital city of San Fernando becomes the center of a thriving industry centered on handcrafted lighted lanterns called parols that display a kaleidoscope of light and color. Other industries include its casket industry and the manufacturing of all purpose vehicles in the municipality of Santo Tomas. The province is famous for its sophisticated culinary work: it is called the "food capital" of the Philippines. Kapampangans are well known for their culinary creations. Famous food products range from the mundane to the exotic. Roel's Meat Products, Pampanga's Best and Mekeni Food are among the better known meat brands of the country producing Kapampangan favorites such as pork and chicken tocinos, beef tapa, hotdogs, longganizas (Philippine style cured sausages) and chorizos. Specialty foods such as the siopao, pandesal, tutong, lechon (roasted pig) and its sarsa (sauce) are popular specialty foods in the region. The more exotic betute tugak (stuffed frog), kamaru (mole crickets) cooked adobo, bulanglang (pork cooked in guava juice), lechon kawali and bringhe (a green sticky rice dish like paella) are a mainstay in Kapampangan feasts. Native sweets and delicacies like pastillas, turonnes de casuy, buro, are the most sought after by Filipinos including a growing number of tourists who enjoy authentic Kapampangan cuisine. The famous cookie in Mexico, Pampanga, Panecillos de San Nicolas, which is known as the mother of all Philippine cookies, is made here, famously made by Lillian Borromeo. The cookies are made with arrowroot, sugar, coconut milk and butter and are blessed in Catholic parishes every year on the feast of San Nicolas Tolentino. The cookies are believed to have a healing power and bestow good luck and are sometimes crumbled into rice fields before planting.

Телекоммуникация

Телефон қызметтерін PLDT, Digitel, Converge Telecom, Datelcom, Evangelista телефон компаниясы және Макабебе қаласындағы Pampanga Telecom компаниясы көрсетеді. Облыста 24 қоғамдық телеграф кеңсесі орналасқан, ал PT&T және RCPI нысандары Анжелес, Сан-Фернандо қаласы және Гуагуадағы бизнес орталықтарына қызмет көрсету үшін құрылды. Көптеген интернет-провайдерлер қолжетімді. Оларға Angeles Computer Network Specialist, Information Resources Network System, Inc., [Mosaic communications Inc., Net Asia Angeles, Phil World On Line және Comclark Network and Technology Corp. кіреді. United Parcel Service (UPS) және Federal Express (FedEx) халықаралық курьерлік қызметтер ұсынады. Олардың хабтары Кларк еркін экономикалық аймағында орналасқан. Облыстың байланыс және багаж тасымалдауын жүзеге асыратын төрт жергілікті курьер компаниясы оларды толықтырады. Облыстың 20 муниципалитеті мен екі қаласында үш пошта округі және 35 пошта бөлімі бар.

Спорт

Пампангада белгілі спорт қайраткерлері, оның ішінде бильярдшы Эфрен "Бата" Рейес, сондай-ақ баскетболшылар Жапет Агилар және Арвинд Сантос тұрады. Облыс сонымен қатар 2018–19 маусымда Махарлика Филиппинс баскетбол лигасы (MPBL) аясында ойнай бастаған «Пампанга Гигант Лантернс» командасының да мекенжайы болып табылады. Бұл франшиза екі лига чемпионы атанды, біреуі MPBL-де, екіншісі Филиппин Супер Лигасында. Сонымен қатар, провинция бұрынғы Метрополитен Баскетбол Ассоциациясының (MBA) «Пампанга Драгоны» командасына да қонақ болды, ол лиганың тұңғыш чемпионы болды.

Үкімет және саясат

Филиппиннің басқа провинциялары сияқты, Пампанганы да үш жылдық мерзімге сайланатын губернатор мен вице-губернатор басқарады. Губернатор – атқарушы биліктің басшысы болып табылады және провинцияның департаменттеріне заңдарды орындау және мемлекеттік қызметтерді жақсарту бойынша жетекшілік етеді. Вице-губернатор округтерден сайланған кеңесшілерден (мүшелерден) тұратын заң шығарушы кеңес (Санггуниянг Панлалавиган) төрағасы болып табылады.

Облыстық үкімет

Ұлттық үкімет сияқты, провинциялық үкімет те үш тармаққа бөлінеді: атқарушы, заң шығарушы және сот. Сот тармағын Филиппиннің Жоғарғы соты ғана басқарады. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары атқарушы және заң шығарушы тармақтарын басқарады. Атқарушы тармаққа провинция губернаторы, қалалар мен муниципалитеттердің әкімдері және барангайлардың барангай капитандары кіреді. Провинциялар үшін провинциялық жиналыс, қалалар үшін Sangguniang Panlungsod (қалалық жиналыс), муниципалитеттер үшін Sangguniang Bayan (қалалық кеңес), Sangguniang Barangay (барангай кеңесі) және жастар секторы үшін Sangguniang Kabataan кіреді. Үкімет орны губернаторға және провинциялық Капитолий ғимаратында қызмет ететін басқа да сайланған лауазым иелеріне тиесілі. Sangguniang Panlalawigan заң шығарудың орталығы болып табылады. Облыстық үкімет губернатордан – провинцияның жергілікті атқарушы басшысы, вице-губернатордан және Sangguniang Panlalawigan мүшелерінен тұрады. Губернатор – Денис "Дельта" Г. Пинеда (НПК), ал вице-губернатор – Лилия Пинеда (Kambilan). Sangguniang Panlalawigan мүшелері:

Аудандық кеңеші мүшесі | Партия | Округ
---|---|---
Кризаннел Гарбо | NPC | 1-ші
Бенджамин Джоксон | NPC | 1-ші
Майлин Пинеда Кайабяб | NPC | 2-ші
Фрицзи Дизон | NPC | 2-ші
Саджид Хан Еусоф | Kambilan | 2-ші
Алисса Микаэла Гонсалес | Kambilan | 3-ші
Лаки Динан Лабунг | Kambilan | 3-ші
Ананияс Канлас Jr. | Aksyon Demokratiko | 3-ші
Роландо Балингт | Nacionalista | 4-ші
Нелсон Калара | Kambilan | 4-ші

Лига кеңеші мүшесі | Партия
---|---
Ренато Мутук | Тәуелсіз
Черри Манало | NPC
Габриэль Моше Лаксон | Тәуелсіз

Қала әкімдері

+Қала/МүниципалитетМэрПартияСан-Фернандо қаласыВильма КалуагПДП–ЛабанМабалакат қаласыКризостомо ГарбоNPCАпалитЖун ТетангоNPCАраятМадет АлехандриноKambilanБаколорДиман ДатуKambilanКандабаРене МагланкеKambilanФлоридаБланкаДарвин МаналансанLAKASГуагуаЭнтони Джозеф ТорресKambilanЛубаоЭсмеральда ПинедаKambilanМакабебеЛеонардо ФлоресНационалистМагалангМария Лурдес ЛаксонKambilanМасантольЖозе Антонио БустосПДП–ЛабанМексикоРоденсио ГонсалесAksyon DemokratikoМиналинФилип НагуитAksyon DemokratikoПоракДжинг КапилKambilanСан-ЛуисДр. Джейсон СагумНационалистСан-СимонАбундио Пунсалан кіші.НационалистСанта-АнаРосс ГамбоаKambilanСта. РитаАрт СалалилаKambilanСто. ТомасДжон СамбоНационалистСасмуанЛина КабрераLAKAS*Анхелес СитиКармело Лазатин кіші.Kambilan

Ас үй өнерлері

Люсия Кунанан – филиппин мейрамханашысы, Филиппинде және дүние жүзіндегі филиппин диаспорасында кең танымал болған, «сисиг» деп аталатын капамбанган тағамын ойлап тапқан немесе кем дегенде жаңартқан адам. Ларри Круз – Филиппинде бірнеше мейрамхананы басқаратын LJC мейрамханалар тобының негізін қалаушы мейрамханашы. Аталған топқа «Кафе Адриатико», «Кафе Гавана», «Бистро Ремедиос» және оның әкесі, жазушы Э. Агилар Круздың құрметіне аталған «Абе» кіреді.

Журналистика және БАҚ

Амандо Г. Дейрит – соғысқа дейінгі бағанашы және журналист. Орли Пунзалан – тәжірибелі радио және теледидар хабаршысы, сондай-ақ «Интерконтинентальдық телерадиокорпорациясының» (IBC 13) бұрынғы президенті, Апалитте туып өскен. Кристин Джонсон – WCBS телеарнасының филиппин-американдық ко-жүргізушісі, Кларк әуе базасында туған. Иван Майрина – хабар таратушы, журналист, тілші және жаңалықтарды оқитын жүргізуші. Джей Сонза – блогер және бұрынғы жаңалықтар оқитын жүргізушісі және ток-шоу жүргізушісі. Кара Дэвид – журналист, жүргізуші, профессор және білім беру саласындағы әкімші. Рэнди Дэвид – әлеуметтанушы, қоғамдық қайраткер және филиппиндық ABS-CBN корпорациясы директорлар кеңесінің мүшесі.

Ғылым

Альфредо С. Сантос – Филиппиннің физикалық химия саласындағы ұлттық ғалымы, Санто-Томас, Пампангадан.