Жер асты шахталарына көлденең кіреберіс – адиттер. Олар кен өндіру, су ағызу, желдету және іздеу үшін қолданылады. Кен орындарын зерттеуге көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер асты шахтасына көлденең кіру шахтасы
Horizontal entrance shaft to an underground mine
Индонезия анимациялық сериалы
the Indonesian animated series
Адит (латынша aditus, кіру) – жер асты шахтасына көлденең немесе көлденеңге жуық өтетін жол. Кеншілер адиттерді кіру, суды тоқтату, желдету және минералдарды ең қолайлы деңгейде өндіру үшін пайдалана алады. Адиттер минерал кендерін іздеу үшін де қолданылады.
An adit (from Latin aditus, entrance)
is a horizontal or nearly horizontal passage to an underground mine. Miners can use adits for access, drainage, ventilation, and extracting minerals at the lowest convenient level. Adits are also used to explore for mineral veins.
Құрылыс
Адиттер таудың немесе оның беткейіне қазылады және көбінесе кен денесі таудың ішінде, бірақ жақын орналасқан аңғардың немесе жағажайдың төменгі жағынан жоғары орналасқан кезде қолданылады. Егер минералды тамыр жер бетіне шығып жатса, адит тамырды немесе кенді игергенге дейін оның бойымен жүруі мүмкін, мұндай жағдайда адит көбінесе түзу болмайды. Кенді өндіру үшін адиттерді пайдалануды әдетте дрейфтік кен өндіру деп атайды. Адиттерді тек жергілікті жер бедері мүмкіндік беретін кенге қана қазуға болады. Мысалы, үлкен жазық далада орналасқан кенге адит қазу мүмкін емес. Сонымен қатар, егер жер тым нашар болса, ұзақ адитті бекітуге кеткен шығын оның мүмкін болатын пайдасын басып тастауы мүмкін.
Adits are driven into the side of a hill or mountain, and are often used when an ore body is located inside the mountain but above the adjacent valley floor or coastal plain. In cases where the mineral vein outcrops at the surface, the adit may follow the lode or vein until it is worked out, in which case the adit is rarely straight. The use of adits for the extraction of ore is generally called drift mining. Adits can only be driven into a mine where the local topography permits. There will be no opportunity to drive an adit to a mine situated on a large flat plain, for instance. Also if the ground is weak, the cost of shoring up a long adit may outweigh its possible advantages.
Кіру және желдету
Шахтаға қазба арқылы кіру, шахталық қазбаларда қолданылатын тік шахталарға қарағанда көптеген артықшылықтарға ие. Шахтаға жұмысшылар мен ауыр техниканы тасымалдауға азырақ энергия жұмсалады. Сондай-ақ, кен немесе көмірді шахтадан шығару да оңайырақ. Тар жол трамвайы немесе канат жолы арқылы көлденең қозғалыс әлдеқайда қауіпсіз және тік лифттерге қарағанда көбірек адамдар мен кенді тасымалдауға мүмкіндік береді. Бұрын аттар мен шахта понилері пайдаланылған. Шахталармен бірігіп, қазбалар шахтаның желдету жүйесінде маңызды рөл атқарады: қарапайым тілмен айтқанда, салқын ауа қазба арқылы кіріп, жер астындағы жоғары температурадан жылынып, тік шахталардан табиғи түрде шығады, ал кейбір шахталар осы мақсат үшін ғана қазылған.
Access to a mine by adit has many advantages over the vertical access shafts used in shaft mining. Less energy is required to transport miners and heavy equipment into and out of the mine. It is also much easier to bring ore or coal out of the mine. Horizontal travel by means of narrow gauge tramway or cable car is also much safer and can move more people and ore than vertical elevators. In the past horses and pit ponies were used. In combination with shafts, adits form an important element in the ventilation of a mine: in simple terms, cool air will enter through an adit, be warmed by the higher temperature underground and will naturally exhaust from vertical shafts, some of which are sunk specifically for this purpose.
Су бұру
Көптеген су құйылымдары шахтадан су еркін ағып шығуы үшін кіреберісінен сәл жоғары қарай еңіспен жасалған. Су құйылымдары бар шахталар суды тек гравитация күшімен немесе гравитация күшіне көмек көрсету арқылы кем дегенде ішінара кептіруге болады. Шахтаны тек гравитация күшімен кептіру тереңдігі ең терең ашық су құйылымымен анықталады, ол "су ағызу құйылымы" деп аталады. "Шахта суару туннелі" термині де, әсіресе Америка Құрама Штаттарында жиі қолданылады. Бұл деңгейден жоғарыдағы жұмыстар ("құйылымнан жоғары") құйылым бітелмесе су баспайды. Егер суды механикалық түрде шығарып тастамаса, су ағызу құйылымының ("құйылымнан төмен") және су көзінің деңгейінен төмендегі барлық шахта жұмыстары суға толады. Бу машинасы ойлап табылғанға дейін бұл терең кен өндірісінің басты шектеуі болып келді. Су құйылымдары терең шахталарда пайдалы. Суды бетке емес, су ағызу құйылымына дейін көтеру жеткілікті. Су ағызу құйылымының қызметтік шығындарын қысқарту мүмкіндігіне байланысты, олар кейде осы мақсатта үлкен қашықтықтарға дейін салынып жатады. Мысалы, Солтүстік Уэльстегі Милвр туннелінің ұзындығы шамамен 16 шақырымды құрайды. Басқа мысалдар: Корнуоллдағы Ұлы округтік су құйылымы, бұрын бүкіл Гвеннап кен аймағын кептірген 64 шақырымдық желі, және Невада штатының Вирджиния қаласындағы Комсток лодындағы 6 шақырымдық Сатро туннелі. Мұндай кең көлемді құрылыстардың қосымша пайдасы – бұрын белгісіз кен денелерін табуға мүмкіндік туады, бұл орасан зор шығындарды қаржыландыруға көмектеседі. Су құйылымдары 1500 жылға дейін Корнуоллда қолданылған, және Корнуолл мен Девондағы қалайы және мыс кен орындарында маңызды рөл атқарды, себебі кен тасымалдайтын тамырлар дерлік тік болып келеді, сондықтан судың кіру арналары ретінде қызмет етеді.
Most adits are designed to slope slightly upwards from the entrance so that water will flow freely out of the mine. Mines that have adits can be at least partly drained of water by gravity alone or power assisted gravity. The depth to which a mine can be drained by gravity alone is defined by the deepest open adit which is known as the "drainage adit". The term mine drainage tunnel is also common, at least in the United States. Workings above this level (known as "above adit") will remain unflooded as long as the adit does not become blocked. All mine workings below both the drainage adit ("below adit") and the water table will flood unless mechanical means are used for drainage. Until the invention of the steam engine this was the main restriction on deep mining. Adits are useful for deeper mines. Water only needs to be raised to the drainage adit rather than to the surface. Because of the great reduction in ongoing costs that a drainage adit can provide, they have sometimes been driven for great distances for this purpose. One example is the Milwr tunnel in North Wales, which is about 10 mile (16 km) long. Other examples are the Great County Adit in Cornwall, a 40 mile (64 km) long network of adits that used to drain the whole Gwennap mining area, and the 3.9 mile (6 km) Sutro Tunnel at the Comstock Lode in Virginia City, Nevada. A side benefit of driving such extensive adits is that previously unknown ore bodies can be discovered, helping finance the enormous cost. Adits were used in Cornwall before 1500, and were important to the tin and copper mines in Cornwall and Devon because the ore bearing veins are nearly vertical, thus acting as ingress channels for water.
Белгілі мысалдар
Ұлы округтің адит жүйесі, 18-ші және 19-шы ғасырдың басында Корнуоллдың Гвеннап ауданында 100-ден астам шахтаны сусыздандыру үшін пайдаланылған адиттердің жүйесі. Холлингвуд жалпы каналы – бұл Дербиширдің Ставели қаласына жақын Холлингвудтағы Честерфилд каналында аяқталатын пайдаланылмайтын кеме жүретін көмір кенішінің адиті. Милвр туннелі – Солтүстік Уэльстегі 10 миль (16 км) су ағызу адиті. 1897 жылы басталған, ол әлі күнге дейін пайдаланылмаған Халкин округінің біріккен кеніштерінен күніне орташа есеппен судың белгілі бір көлемін шығарады. Австралияның Сноу-Маунтинс тауларындағы су электр станциясы және суару схемасы, оның құрылысы кезінде жасалған. Адиттер өте үлкен және гидротоннельдер салынған орталық нүктеге қол жеткізу үшін пайдаланылды. Қара алабұға адиті, Польшаның Тарновские Гори қаласында. Бұрынғы күміс кенішінің бөлігі, адит кеннен суды алу үшін пайдаланылған. Ол әлі күнге дейін суды ескі галереялардан жақын маңдағы өзенге тасымалдайды. Оның бір бөлігі туристерге ашық, олар бір шахтадан баспалдақпен төмен түсіп, қайықпен саяхаттап, екінші шахтадан баспалдақпен көтеріледі. Блю Хок кеніші, Канаданың Британдық Колумбия провинциясының Келоуна қаласына жақын. NORCAT-тің Жер асты шахта орталығы (Fecunis адиті), Онтарио, Канада, жер асты оқулары мен тау-кен технологиясын дамыту үшін пайдаланылады. Невада штатындағы Комсток тоғауын сумен тазарту және пайдалану үшін Sutro туннелі.
Great County Adit, a system of over of adits used for dewatering more than 100 mines in the Gwennap area of Cornwall in the 18th and early 19th centuries. The Hollingwood Common Canal is a disused navigable coal mine adit which terminated at the Chesterfield Canal at Hollingwood, near Staveley, Derbyshire. Milwr tunnel, a 10 mile (16 km) drainage adit in North Wales. Started in 1897, it still discharges an average of of water per day from the disused Halkyn District United Mines. The Snowy Mountains hydroelectric and irrigation scheme in the Australian Snowy Mountains, created during its construction. The adits are very large and used to access the central point from which the hydro tunnels were constructed. Black Trout Adit in Tarnowskie Góry, Poland. Part of a former silver mine, the adit was used for removing water from the mine. It still carries water from old galleries to the nearest river. A part of it is open for tourists, who go down the steps in one shaft, have a ride in a boat, and go up the stairs in another shaft. Blue Hawk Mine near Kelowna, British Columbia, Canada. NORCAT's Underground Mine Centre (Fecunis Adit), in Onaping, Ontario, Canada, used for underground training and mining technology development. Sutro Tunnel for drainage and exploitation of the Comstock Lode in Nevada.
Ұқсас терминдер
"Дрифт" – кендегі кез келген дерлік көлденең жер асты жолына арналған жалпы термин. Адиттен айырмашылығы, дрифт міндетті түрде жер бетіне шығуға тиіс емес. Дрифтпен кен шығару – кенді өндіру үшін дрифттерді пайдалану, бұл жағдайда дрифттер кен тамырын бойлай жүреді. "Жетістік" – шахтадан тармақтанып шығатын және кен өндіру бөліктеріне қол жеткізу үшін пайдаланылатын көлденең жол. Кен денелерінің тік созылымы айтарлықтай болған кендерде, бірінің астында бірі орналасқан көптеген нөмірленген жетістіктер болуы мүмкін. Олар "винздер" деп аталатын қысқа тік шахталармен байланыстырылуы мүмкін. Мысалы, төбеде немесе аңғарда жер бетіне жететін жетістік "адиттік жетістік" деп аталады. Ұлы Манчестердегі Уорсли су өткізгіш деңгейлерінде көмір қанағаттармен тасымалданды және деңгейлер қасады түрде суға толып тұрды. "Sough" термині негізінен Дербиширдегі қорғасын өндіру аймақтарында қолданылады. Соудың басты мақсаты – кеннен суды шығару.
A "drift" is a more general term for any near horizontal underground passage in a mine. Unlike an adit, a drift need not break out to the surface. Drift mining is the use of drifts to extract ore in this case the drifts follow the vein. A "level" is a horizontal passage that branches off from a shaft and is used for access to the parts of the mine where the ore is being removed. In mines where the lodes have significant vertical extent there can be many numbered levels, one below the other. They can be connected by short vertical shafts known as "winzes". A level that reaches the surface, on a hillside or in a valley, for instance, is called an "adit level". In the Worsley Navigable Levels in Greater Manchester, England, the levels were intentionally flooded and coal was transported on canal boats. "Sough" is a term mainly used in the lead mining areas of Derbyshire. The main purpose of a sough is to drain water from the mine.