Канада Премьер-министрінің орынбасары лауазымы

Кіріспе

Канадалық министрлер кабинетінің портфелі

Канаданың вице-премьер-министрі – Корольдік министрі және Канадалық министрлер кабинетінің мүшесі. Бұл лауазым премьер-министрдің қалауы бойынша беріледі және оған ведомстволық портфель тікелей байланысты емес. Канаданың вице-премьерлері Құпия кеңеске мүше болып тағайындалады және өмір бойы сақталатын «Құрметті» атағымен аталады. Кристия Фриланд – Канаданың оныншы және қазіргі вице-премьері, ол 2019 жылдың 20 қарашасында бұл қызметке кірісті. Ол сонымен бірге қаржы министрі болып та қызмет етеді, ал 2019 жылғы федералды сайлаудан кейін премьер-министр Джастин Трюдо оны вице-премьер-министр лауазымына көтергенге дейін сыртқы істер министрі болған. Бұл лауазым 2006 жылдан 2019 жылға дейін бос тұрды. Вице-премьер-министрді Құпия кеңес хатшысымен шатастырмау керек, ол тиісінше премьер-министр кеңсесінің (яғни, Құпия кеңес кеңсесінің) вице-министрі (ведомстводағы жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкер) болып табылады.

Тарих

Премьер-министрдің орынбасары лауазымын Пьер Трюдо 1977 жылы, негізінен, Аллан МакЭкшеннің ұзақ жылдар бойы қызмет еткенін мойындау үшін құрды. Христя Фриланд екінші мандатына тағайындалғанға дейін премьер-министр Джастин Трюдо да бұған сенбеді. Фриланд тағайындалғанға дейін Канаданың ең соңғы вице-премьері Анн Маклелан болды, ол 2006 жылы сондай-ақ, бірінші вице-премьер болып, Парламенттегі өкілдігінен айырылды. Харпер өзінің кабинетінің мүшелеріне билік тізбесінде ерекше мәртебе берді: 2006 жылғы 6 ақпандағы Кеңес бұйрығында – Харпер премьер-министр болып тағайындалған күні – «премьер-министр өз кеңсесінің функцияларын орындай алмаған жағдайда» Лоуренс Кэннон, содан кейін Джим Прентис, содан кейін кабинет мүшелерінің тізімі бойынша міндетін атқаруға уәкілеттік берілді. Бұл бұйрыққа тізімді жаңарту бойынша бірнеше бұйрықтар ілесіп келді; әрбір жағдайда тізімдегі ең жоғары тұрған адамға кабинеттің Басымдықтар мен жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары мәртебесі берілді. Бұрынғы премьер-министрлердің де осыған ұқсас Кеңес бұйрықтары болған, олар бойынша премьер-министрдің орынбасары, содан кейін кабинет мүшелері тізім бойынша премьер-министрдің міндетін атқаруға уәкілеттік алған. Бұқаралық ақпарат құралдарының сарапшылары бұл тізімдегі ең жоғары тұрған адамды іс жүзінде премьер-министрдің орынбасары деп есептеді. Ральф Гудейл Либералдық партияның жетекшісінің орынбасары болды және кабинеттегі «қалыптасу реті» бойынша бірінші орынға ие болды, ал Кеңес бұйрығы Трюдоның қабілетсіздігі жағдайында премьер-министрдің міндеттерін атқаруға бірінші болып тағайындады. Алайда, медиа-талдаушылар Доминик Лебланға назар аударды, ол ресми түрде төменгі орынға ие болғанымен, көптеген кабинет комитеттерінде қызмет етті және Сенатпен үкіметтің байланысшысы болды, сондықтан оны «фактикалық вице-премьер» деп санады. 2019 жылғы федералды сайлаудан кейін либералдар азшылық үкіметпен билікке оралды, бірақ Альберта және Саскачеван провинцияларында өкілдікке ие болмады. Гудейл Саскачеванның Регина-Васкана округінде жеңілді, ал Леблан Нью-Брансуик округінде Боузежурда қайта сайланды, бірақ қатерлі ісікпен емделуден кейін медициналық демалысқа шықты. Либералдар прериялық провинциялардан кабинетте өкілдіктің жоқтығына байланысты батыстың наразылығын тудыруы мүмкін деген алаңдаушылыққа жауап беруге мәжбүр болды. 2019 жылдың 20 қарашасында Трюдо Парламентте Университет-Розедейл округін (Торонто) білдіретін, бірақ Альберта штатының Бейбітшілік өзенінде туып, Альбертада өскен Кристия Фрилендті вице-премьер етіп тағайындады. Саяси талдау журналы Policy Options үшін Юджин Ланг және Грег Шмидт бұл рөлді «жұмсақ билік» ретінде сипаттайды, онда премьер-министрдің орынбасары үкімет ішінде премьер-министр рұқсат бергендей көп немесе аз билікке ие болады; билік деңгейі әдетте вице-премьер лауазымының өзімен емес, оның жанында атқаратын немесе атқармайтын басқа рөлдермен анықталады. 1993 жылы премьер-министрдің орынбасары Шила Копс, премьер-министр Жан Кретьеннің қысқа демалысында болғанда, үкімет ісін «басқарып» отырғанын мәлімдегеннен кейін дау тудырды. Саясаттан кеткеннен кейін ол вице-премьер лауазымының тек рәсімдік екенін, бірақ «көп жағдайда вице-премьердің жұмысы премьер-министрді Сұрақтар кезеңінің көшбасшыға келтіретін саяси зияннан қорғау болды» деп жазды, сондай-ақ Синклер Стивенс дастаны кезінде Эрик Нильсеннің тәжірибесін келтірді.

The position of deputy prime minister was created by Pierre Trudeau in 1977, largely to recognize the long years of service of Allan MacEachen. nor did Prime Minister Justin Trudeau until the appointment of Chrystia Freeland in his second mandate. Prior to Freeland's appointment, Canada's most recent deputy prime minister was Anne McLellan, who in 2006, was also the first deputy prime minister to lose her seat in the House of Commons. Harper gave special status in the line of authority to members of his cabinet: under an Order in Council issued on February 6, 2006—the day Harper was appointed prime minister—when "the prime minister is unable to perform the functions of his office", Lawrence Cannon, then Jim Prentice, then the balance of the Cabinet by order of precedence, were "authorized to act for the prime minister". This order was followed by a number of others updating the list; in each case, the status as the top person on that list was accorded to the vice chair of the cabinet's Priorities and Planning Committee. Previous prime ministers have had similar orders in council, under which the deputy prime minister and then the balance of the Cabinet, in order of precedence, have been authorized to act for the prime minister. Media analysts generally credited the top person on these lists as being the de facto deputy prime minister,

Similarly, no deputy prime minister was named in the first cabinet of incumbent prime minister Justin Trudeau. Ralph Goodale was deputy leader of the Liberal Party and had been ranked first in the "order of precedence" in the cabinet, and an order in council designated him as first in line to assume the prime minister's duties in the event Trudeau ever became incapacitated. However, media analysts focused on Dominic Leblanc, who despite having been lower in the official order of precedence served on numerous cabinet committees and as the government's liaison with the Senate, as being the "de facto deputy prime minister". Following the 2019 federal election, which saw the Liberals returned to power in a minority government but being shut out of the western provinces of Alberta and Saskatchewan, Goodale was defeated in the Saskatchewan riding of Regina—Wascana, while Leblanc was reelected in his New Brunswick riding of Beauséjour but on medical leave due to recovery from cancer treatment. The Liberals were pressed to respond to concerns about lack of representation in cabinet from the prairie provinces potentially driving sentiments of western alienation. On November 20, 2019, Trudeau appointed Chrystia Freeland, who represents the Toronto riding of University—Rosedale in Parliament but was born in Peace River, Alberta and grew up in Alberta, as the deputy prime minister. For the political analysis magazine Policy Options Eugene Lang and Greg Schmidt describe the role as one of "soft power", in which a deputy prime minister only carries as much or as little power within a government as the prime minister chooses to permit them; the level of power is usually communicated less by the deputy prime minister's title itself, and more by what other roles they do or don't hold alongside it. One deputy prime minister, Sheila Copps, attracted controversy in 1993 after asserting that she was "in charge" of government business while the then prime minister, Jean Chrétien, was on a brief holiday. After she left politics, she wrote that although the position of deputy prime minister is only ceremonial, "very often, the DPM's job was to protect the prime minister from the political damage that Question Period can inflict on a leader", further citing the experience of Erik Nielsen during the Sinclair Stevens scandal.

Премьер-министрдің міндетін атқарушы

Премьер-министрдің орынбасары лауазымы құрылғанға дейін премьер-министр премьер-министрдің өкілі ретінде уақытша әрекет ету үшін кабинет мүшесін тағайындайтын. Премьер-министр жұмыс сапары немесе демалыс сияқты себептермен қызметтік міндеттерінен уақытша алысқан кезде мұндай тағайындау жасалатын. Осылай тағайындалған өкілдің міндеті – премьер-министрдің болмаған уақытында үкімет пен кабинеттің күнделікті жұмысын қадағалау болды. Мысалы, премьер-министрдің міндетін атқарушы Митчелл Шарп 1970 жылдың 20 тамызында Судбери торнадосын тудырған дауыл Оттаваға қарай бет алған кезде Оттавадағы үкімет кеңселерін бір күндік алдын ала жабуға бұйрық берді. Премьер-министрдің міндетін атқарушы заң шығару немесе саяси мәселелерде премьер-министрден тәуелсіз әрекет етуге құқығы болмады, сондай-ақ ол премьер-министр қызметін атқарған деп есептелмейді. Сонымен қатар, премьер-министрдің міндетін атқарушыға тіпті осы кезеңде де «Құрметті» атағы берілмеді, бірақ премьер-министрдің міндетін атқарушы қызметін атқарған кейбір адамдар басқа себептермен бұл атаққа ие болған болуы мүмкін. Лауазымның әдеттегі және салыстырмалы түрде маңызды емеуіне байланысты, премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалғандардың толық тізімін ұсынуға қабілетті зерттеу көздері аз. Дегенмен, Джон Дифенбеккердің 1958 жылдың 19 және 20 ақпанында Элен Фейрклоуды премьер-министрдің міндетін атқарушы етіп таңдауы тарихи маңызға ие, себебі Фейрклоу осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болды.