Кіріспе

Баға белгілеу стратегиясы

Бағаны жоғарыдан бастау – бұл фирма жаңа өнім немесе қызметті алғаш рет ұсынғанда қолдана алатын баға белгілеу стратегиясы. Осы әдіс арқылы компания бастапқы шығындарын жылдам өтеуге және жаңа бәсекелестік нарыққа еніп, бағаны төмендетпес бұрын жоғары бағадан пайда табуға мүмкіндік алады. Бағаны жоғарыдан бастау кейде сұраныс қисығы бойынша түсу деп те аталады. Бағаны жоғарыдан бастау стратегиясының мақсаты – өнімнің өмірлік циклының басында инноваторлардың монополиялық жағдайын немесе бағаға төмен сезімталдығын пайдаланып, тұтынушының артық табысын қолдану болып табылады. Бағаны жоғарыдан бастау кезінде сатушы алдымен өнімді ең күшті қалауы мен қаржылық мүмкіндігі бар тұтынушыларға жоғары бағамен ұсынады, содан кейін сұраныс төмендеген сайын баға нарықтағы келесі тұтынушылар тобына дейін төмендетіледі. Бұл стратегия өз атын нарықтың жоғарғы жағынан, бағалар уақыт өте келе төмендегенде, "қаймақ" немесе тұтынушылар сегменттерін бірінен соң бірін алып отыруынан алады.

Мысалдар

Нақты әлемде бағаны жоғарыдан төменге қарай сатудың көптеген мысалдары бар, әсіресе технология нарығында. Sony консолі, Sony Playstation 3, бастапқыда 2006 жылы АҚШ-та 599 долларға сатылды. Бәсекелес консольдардың (Xbox 360, Wii) және келесі буын консольдарының (Sony Playstation 4 2013 жылы және Sony Playstation 5 2020 жылы) шығуымен Playstation 3 бағасы біртіндеп төмендеді және қазір оны 200 доллардан кем бағаға алуға болады. Егер ұзақ мерзімді сұраныс қисығы серпімді болса (қоса берілген диаграммадағыдай), нарықтық тепе-теңдік бағаның өзгеруі емес, санының өзгеруі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл жағдайда ену баға белгілеу стратегиясы тиімдірек. Кез келген фирманың баға өзгерісін басқа фирмалар да қайталайды, нәтижесінде өнеркәсіп көлемінің жылдам өсуі байқалады. Әдетте, нарықта басым үлесті төмен құнмен өндірілетін және ену стратегиясын ұстанатын өндіруші алады. Бағаны жоғарыдан төменге қарай сатушы заңға сақ болуы керек. Бағалық дискриминация (бір сатушының бірдей өнімді әртүрлі топтарға әртүрлі бағамен ұсынуы) көптеген юрисдикцияларда заңсыз, бірақ өнімді басқару заңсыз емес. Бағаны жоғарыдан төменге қарай сату, бағалық дискриминацияның немесе өнімді басқарудың бір түрі болып қарастырылуы мүмкін. Бағалық дискриминация бағаларды түзету үшін нарықтық сипаттамаларды (мысалы, баға серпімділігін) пайдаланады, ал өнімді басқару өнімнің сипаттамаларын пайдаланады. Маркетингшілер бұл құқықтық айырмашылықты ескірген деп санайды, өйткені көп жағдайда нарықтық сипаттамалар өнімнің сипаттамаларымен тығыз байланысты. Бағаны жоғарыдан төменге қарай сату стратегиясын қолданса, маркетолог заңның дұрыс жағында болу үшін өнімнің ерекшеліктері туралы сөйлеуі және ойлауы керек. Жоғарыдан төменге қарай сатылатын өнімдер үшін айналым жылдамдығы өте төмен болуы мүмкін. Бұл өндірушінің тарату тізбегінде қиындықтар тудыруы мүмкін. Бөлшек саудагерлерді өнімді ынталылықпен таратқаны үшін оларға жоғары маржа беру қажет болуы мүмкін. Бағаны жоғарыдан төменге қарай сату нарыққа бәсекелестікті күшейте алады, себебі фирмалар жоғары баға маржаларына қызығып, өз өнімдерін енгізеді, сонымен қатар сұраныс қисығының серпімділігін азайтады. Егер өндіруші бағаны тым жылдам және маңызды өнімдік өзгерістерсіз төмендетсе, ол жағымсыз жарнамаға тап болуы мүмкін. Бағаны жоғарыдан төменге қарай сату, мысалы, сәнді автомобильдер және тұтыну электроникасы нарықтарында кездеседі. Тұтыну электроникасында өндіріс шығындарының үнемі төмендеуіне және өнім сапасының жақсаруына байланысты, әдетте, бағаның дефляциясы болады. Мысалы, бүгін 200 долларға сатылатын принтер он жыл бұрын әлдеқайда жоғары бағаға сатылатын еді. Кітап нарығында бағаны жоғарыдан төменге қарай сату өнімнің нұсқаларын келесідей біріктіреді: жаңа кітап қатты мұқабамен жоғары бағамен шығарылады; егер кітап жақсы сатылса, ол кейіннен қағаз мұқабамен әлдеқайда төмен бағамен (мұқаба құнының айырмасынан әлдеқайда төмен) бағаға сезімтал клиенттерге шығарылады. Қатты мұқабалы басылым әдетте қатты мұқабалы басылымдарды ұнататын тұтынушылар мен кітапханаларға қатар сатылады.

Зерттеу

Эмпирикалық зерттеуде Мартин Спанн, Марк Фишер және Жерар Теллис цифрлық камералардың 79 бренд атауындағы 663 өнімнен тұратын өте күрделі брендтік нарықта динамикалық баға белгілеу стратегияларының таралуын және таңдалуын талдайды. Олар әдебиетте "жоғары баға белгілеу" немесе "тез ену бағасын" белгілеу туралы көптеген ұсыныстарға қарамастан, іс жүзінде нарықтық баға басым екенін анықтады. Авторлар бес үлгіні анықтады: "жоғары баға белгілеу" (20% жиілік), "тез ену" (20% жиілік) және нарықтық баға белгілеу үлгілерінің үш түрі (60% жиілік), онда жаңа өнімдер нарықтық бағамен ұсынылады. "Жоғары баға белгілеу" жаңа өнімді нарықтық бағадан 16% жоғары бағамен ұсынады, содан кейін нарықтық бағаға қатысты бағаны төмендетеді. "Тез ену" бағасы жаңа өнімді нарықтық бағадан 18% төмен бағамен ұсынады, содан кейін нарықтық бағаға қатысты бағаны көтереді. Фирмалар өз өнім портфолиоларында осы баға белгілеу жолдарының әртүрлі комбинацияларын қолданады. Баға белгілеудің нақты жолдары нарықтық, фирмалық және брендтік сипаттамалармен байланысты, мысалы бәсекелестіктің күштілігі, нарықтағы алғашқы қадам, брендтің беделі және тәжірибелік эффекттер.