Кіріспе
Баспен басқарылатын сөз тіркесі құрылымы грамматикасы (HPSG) – Карл Поллард пен Иван Саг әзірлеген, өте лексикальданған, шектеулерге негізделген грамматика. Бұл тәуелділік грамматикасына қарама-қарсы, сөз тіркесі құрылымы грамматикасының бір түрі және жалпыланған сөз тіркесі құрылымы грамматикасының тікелей жалғасы. HPSG компьютерлік ғылым (деректер түрінің теориясы және білімді бейнелеу) сияқты басқа салалардан да материал алады және Фердинанд де Соссюрдың белгі туралы ұғымын пайдаланады. Ол бірыңғай формализмді қолданады және модульдік принцип бойынша ұйымдастырылған, бұл оны табиғи тілді өңдеу үшін тартымды етеді. HPSG қағидаларды, грамматикалық ережелерді және әдетте грамматиканың құрамына жатпайтын сөздік жазбаларын қамтиды. Формализм лексикализмге негізделген. Бұл сөздік жазбалардың тізімі ғана емес, өзі де күрделі құрылымға ие дегенді білдіреді. Жеке жазбалар түрлермен белгіленеді. Түрлер иерархия құрайды. Грамматиканың алғашқы нұсқалары аздаған грамматикалық ережелерге (схемаға) ие болғандықтан өте лексикальды болды. Соңғы зерттеулер көбірек және байырақ ережелерді қосуға бағытталған, олар құрылымдық грамматикаға жақындап келеді. HPSG-нің негізгі түрі – белгі. Сөздер мен сөз тіркестері – белгінің екі түрлі түрі. Сөздің екі негізгі сипаттамасы бар: [PHON] (дыбыс, фонетикалық форма) және [SYNSEM] (синтаксикалық және семантикалық ақпарат), олардың екеуі де кіші сипаттамаларға бөлінеді. Белгілер мен ережелер типтелген ерекшеліктер құрылымы ретінде формалданады.
developed by Carl Pollard and Ivan Sag. It is a type of phrase structure grammar, as opposed to a dependency grammar, and it is the immediate successor to generalized phrase structure grammar. HPSG draws from other fields such as computer science (data type theory and knowledge representation) and uses Ferdinand de Saussure's notion of the sign. It uses a uniform formalism and is organized in a modular way which makes it attractive for natural language processing. An HPSG includes principles and grammar rules and lexicon entries which are normally not considered to belong to a grammar. The formalism is based on lexicalism. This means that the lexicon is more than just a list of entries; it is in itself richly structured. Individual entries are marked with types. Types form a hierarchy. Early versions of the grammar were very lexicalized with few grammatical rules (schema). More recent research has tended to add more and richer rules, becoming more like construction grammar. The basic type HPSG deals with is the sign. Words and phrases are two different subtypes of sign. A word has two features: [PHON] (the sound, the phonetic form) and [SYNSEM] (the syntactic and semantic information), both of which are split into subfeatures. Signs and rules are formalized as typed feature structures.
Грамматикалық үлгі
HPSG белгілерді біріктіру арқылы тізбектерді құрайды, олар типтік иерархиядағы орналасуымен және атрибут-мәндік матрицалар (AVM) арқылы бейнеленген ішкі ерекшелік құрылымымен анықталады. Ерекшеліктер өздерінің мәндері ретінде типтерді немесе типтер тізімін қабылдайды, ал бұл мәндер өз кезегінде өздерінің ерекшелік құрылымына ие болуы мүмкін. Грамматикалық ережелер көбінесе белгілердің бір-біріне қоятын шектеулері арқылы көрініс береді. Белгінің ерекшелік құрылымы оның фонологиялық, синтаксистік және семантикалық қасиеттерін сипаттайды. Көбінесе AVM-дер үлкен әріптермен жазылған ерекшеліктерді және курсивпен жазылған типтерді қамтиды. AVM-дегі нөмірленген индекстер бірдей мәндерді білдіреді. Төменде келтірілген "walks" (осы жағдайда, "жайлы демалысқа серуендеу" сияқты есімдік емес, етістік) сөзінің қарапайымдалған AVM-де, етістіктің категориялық ақпараты (CAT) оны сипаттайтын ерекшеліктерге (HEAD) және оның аргументтерін сипаттайтын ерекшеліктерге (VALENCE) бөлінеді. "Walks" – бұл сөз типіндегі белгі, басы етістік типінде. Өткішсіз етістік ретінде "walks" толықтыруды қажет етпейді, бірақ үшінші жақтағы жекеше зат есімді субъектіні талап етеді. Субъектінің семантикалық мәні (CONTENT) етістіктің жалғыз аргументімен (серуендеуді іске асыратын тұлға) бірге индекстеледі. "Ол" сөзіне арналған келесі AVM, осы талаптарды қанағаттандыра алатын SYNSEM мәніне ие белгіні көрсетеді. Сөз тіркесі типіндегі белгілер бір немесе бірнеше баламамен бірігіп, ақпаратты жоғары қарай таратады. Келесі AVM бас субъект сөз тіркесі үшін тікелей үстемдік ережесін кодтайды, ол екі баланы қажет етеді: бас балама (етістік) және етістіктің SUBJ шектеулерін орындайтын бас емес балама. Нәтижесінде, етістік басы, бос субкатегориялық ерекшеліктері және екі баламаның ретін анықтайтын фонологиялық мәні бар белгі пайда болады. HPSG грамматикасы толыққанды ерекшелік құрылымдарынан тұрса да, тіл білімінде белгілердің бірігуін көрсету үшін, эквивалентті AVM тым ауыр болған жағдайларда, көбінесе ағаштар қолданылады.
Қолданылу
HPSG формализміне негізделген әртүрлі талдағыштар жазылды және оңтайландырулар қазіргі уақытта зерттелуде. Неміс тіліндегі сөйлемдерді талдайтын жүйенің мысалын Берлин еркін университеті ұсынады. Сонымен қатар, Берлин еркін университетінің грамматика тобының CoreGram жобасы TRALE жүйесінде іске асырылған ашық кодты грамматикаларды ұсынады. Қазіргі уақытта неміс, дания, мандарин қытай, мальтия және парсы тілдері үшін ортақ ядросы бар және жалпы қолжетімді грамматикалар бар. Әртүрлі тілдердің үлкен HPSG грамматикасы HPSG бастамасымен (DELPH IN) терең лингвистикалық өңдеуде әзірленуде. Ағылшын, неміс және жапон тілдерінің кең қамтулы грамматикалары ашық код лицензиясы бойынша қолжетімді. Бұл грамматикаларды өзара үйлесімді ашық бастапқы кодты HPSG талдағыштарымен қолдануға болады: LKB, PET, Ace және agree. Бұлардың барлығы "Минималды рекурсиялық семантика" (MRS) форматында семантикалық бейнелеулерді жасайды. HPSG формализмінің декларативтік табиғаты осы есептеу грамматикаларын әдетте талдау және генерациялау (семантикалық кірістерден тілдік өрнектерді жасау) үшін пайдалануға болатынын білдіреді. DELPH IN таратып отырған дерекқоры грамматиканы әзірлеу және сынау үшін, сондай-ақ талдау кезінде ықтимал түсіндірмелерді (немесе генерациялау кезінде іске асыруларды) анықтау үшін рейтингтік модельдерді оқыту үшін қолданылады. Enju – Токио университетінің Tsujii зертханасы әзірлеген ағылшын тіліне арналған кең қамтулы ықтималдық HPSG талдағышы.