Кіріспе

Оңтүстік Замбоанга (Cebuano: Habagatang Zamboanga; Subanen: S'helatan Sembwangan/Sembwangan dapit Shelatan; Jawi: سلاتن سامبواڠن;), ресми түрде Оңтүстік Замбоанга провинциясы, Филиппиннің Минданао аймағындағы Замбоанга түбегінде орналасқан провинция. Оның астанасы Пагадиан қаласы. Статистикалық жағынан Оңтүстік Замбоанга провинциясымен топтасқан, бірақ географиялық тұрғыдан бөлек және жеке басқарылатын, жарғысы бар, жоғары дамыған Замбоанга қаласы да бар. Провинция солтүстікте Замбоанга-дель-Норте, батыста Замбоанга-Сибугай, солтүстік-шығыста Мисамис-Окзидентал және шығыста Ланао-дель-Норте провинцияларымен шектеседі. Оңтүстікке қарай Моро шығанағы жатыр.

Этимология

Замбоанга атауы – "моринг орны" деген мағына беретін синама тіліндегі samboangan (сондай-ақ sambuangan деп те жазылады; ал субанен тілінде sembwangan) сөзінің испан тілінде жазылуы. Бұл сөз samboang ("моринг бағанасы") түбірінен шыққан. "Самбоанган" – Замбоанга қаласының бастапқы атауы, осыдан түбек атауы да келген. "Самбоанган" атауы испан, француз, неміс және американдық тарихи құжаттарда 17 ғасырдан бері кездеседі. Бұл көбінесе халық этимологиясымен қайшы келеді, ол Замбоанга атауын индонезиялық jambangan сөзімен байланыстырады ("гүлдер орны" деп жорамалданады, бірақ шын мәнінде "құмыра" немесе "астау" дегенді білдіреді), сондай-ақ Замбоангадағы барлық этникалық топтар "малайлар" болған деген пікірмен байланысты. Дегенмен, бұл атау 1960 жылға дейін ешқандай тарихи құжатта расталмаған.

Тарих

Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.

Ерте тарих

Замбоанга түбегінің түпкі тұрғындары Магуинданаон және Субанен тайпалары болды, олар ішкі аймақтардағы өзендердің жағалауларына қоныстанды; сондай-ақ жағалау аймақтарында қоныстанған Сама Баджау және Якан этностық топтары да болды. XIII ғасырда Солтүстік-Шығыс Минданаодан Таусуг қоныс аударушылары да осы аймаққа көшіп келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аймаққа көшіп келушілер (көбінесе Висая аралдарынан) да қоныстанды. Осы алғашқы қоныс аударушылар түпкі тұрғындармен бірге Замбоанга-дель-Сур провинциясын қазіргідей мәдениеті дамыған және берекелі аймаққа айналдыруға үлкен үлес қосты.

Американың басып кіру дәуірі

Тарихи тұрғыдан алғанда, Замбоанга батыс Минданаодағы Моро провинциясының астанасы болған, ол Котабато, Давао, Сулу, Ланао және Замбоанга бес ауданды құрады. 1940 жылы бұл аудандар жеке-жеке провинцияларға бөлінді. Замбоанга қаласы Замбоанга провинциясының астанасы болды.

Филиппиннің тәуелсіздігі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін провинцияның орталығы Дипологқа көшірілді. Молаве 1948 жылы провинция астанасы ретінде құрылды.

Қор

1952 жылғы 6 маусымда №711 Республикалық заң арқылы Замбоанга-дель-Сур бұрынғы Замбоанга провинциясынан бөлініп шықты, ол Оңтүстік-Батыс Минданао түбегінің барлық аймағын қамтыды. Филиппиннің 52-ші провинциясы ретінде ол бастапқыда 11 қаладан тұрды, оның ішінде Замбоанга қаласы және Базилан аралы болды, кейіннен олар 42 муниципалитетке дейін кеңейтілді, ал астанасы Пагадиан қаласы болды. Бұл соғыстан кейінгі кезеңде, Минданаоның бейбіт және қарқынды дамыған тұсында болды. Этникалық шиеленістер минималды болды және Минданаода сепаратистік топтардың ізі болған жоқ. Минданаодағы шиеленістер негізінен 1970 жылдарға жақындағанда, бүкіл елге әсер еткен әлеуметтік және экономикалық мәселелердің салдарынан күшейе бастады.

Маркос дәуірі

1960 жылдардың аяғында Минданаода Лусон мен Висаядан қоныс аударушылардың келуінен және Маркос әкімшілігінің Илага сияқты жасақтарды қолдауынан туындаған жер даулары күшейді. Бұл Мұсылман Тәуелсіздік қозғалысы мен Бангсаморо азаттық ұйымынан басталып, кейін Моро Ұлттық Азаттық фронты (MNLF) және Моро Ислам Азаттық фронты (MILF) құрылуына әкелді. Осы қақтығыстарда саяси қарсыластар, студент-белсенділер, журналистер, дін қызметкерлері, шаруалар және Маркос диктатурасына қарсы күрескендер бұйрықсыз ұсталды, өлтірілді, дене, сексуалдық немесе психикалық азапқа ұшырады. Оңтүстік Замбоангада мұндай оқиғалар көбінесе әскери қолдауға ие жасақтарға, оның ішінде Илагаға және бірнеше қарулы культтарға байланысты болды. Бұл жасақтар әртүрлі қарсылық қозғалыстарына қарсы күрескенде әскери күшін арттыру үшін пайдаланылды. 1982 жыл Маркос диктатурасы тұсында Замбоанга-дель-Сур үшін ерекше қанды жыл болды, себебі сол жылы провинцияда екі жаппай қырғын орын алды. 1982 жылдың 12 ақпанында Илага мүшелері Думингагта (Замбоанга-дель-Сур) 12 адамды өлтірді, бұл олардың көшбасшысының өліміне жауап ретінде жасалған деп хабарланды, оны НПА өлтірген деген күдік болды. 1982 жылдың 25 мамырында үш адам қаза тауып, сегіз адам жарақат алды, себебі әкімшілікке қарасты ұшақтар екі күн бұрын көтерілісшілердің 23 сарбазды өлтіруіне жауап ретінде Баёгтағы (Замбоанга-дель-Сур) Дималинао ауылына бомба тастады. Бірнеше күннен кейін қауымнан тағы екі адам ұсталып, өлтірілді. Ал бірнеше айдан кейін Баёгтың иезуит шіркеуінің діни қызметкерінің үйіне шабуыл жасалды, себебі ол жергілікті Субанон халқына жасалған азаптаулар мен мазақтаулар туралы хаттар жазған еді, ал үкімет оларды коммунист жақтастары деп таныған.

Замбоанга Сибугайдың бөлінуі

2001 жылдың ақпан айындағы саяси жағдайлар Замбоанга-дель-Сур провинциясының аумақтық құзырындағы тағы бір маңызды өзгеріске әкелді. Оның тұрғындары үшінші округтен жаңа провинция құруға дауыс берді, ол Замбоанга Сибугай деп аталды.

География

Замбоанга-дель-Сур – Минданао арал батысындағы Замбоанга түбегінің оңтүстік бөлігін қамтитын жалпы аумақ. Ол 122° 30" бойлық және 7° 15" солтүстік ендікте орналасқан. Статистикалық мақсаттар үшін Замбоанга қаласы ескерілгенде, провинцияның жер аумағы құрайды. Провинция солтүстігінде Замбоанга-дель-Норте, батысында Замбоанга-Сибугай, солтүстік-шығысында Мисамис-Оксидаенталь, шығысында Ланао-дель-Норте, оңтүстік-шығысында Ильяна шығанағы және оңтүстігінде Моро шығанағымен шектеседі.

Топография

Оңтүстік-батыстағы Сибугайдан солтүстікке қарай созылып, солтүстік шекара бойымен шығыстағы Салуг аңғарына дейін провинцияның таулы аймағы орналасқан. Жағалау жазықтары оңтүстіктен батысқа қарай үздіксіз созылып, оңтүстік-шығыстағы Багания түбегінің жағалау жазықтарына жеткенде кең жазықтарға айналады. IX аймақтың ең ұзын өзені – Сибугай өзені, оның суы Замбоанга-дель-Сур тауларынан, әсіресе Байог және Лейквудтан бастау алып, қазір Замбоанга-Сибугай облысының құрамындағы Сибугей шығанағына құяды. Басқа да маңызды өзендерге Кумаларонг өзені, бастауы Тимолан тауының қорғалатын ландшафтында орналасқан Динас өзені және Молаведегі Салуг өзені жатады.

Климат

Облыстағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде жоғары. Температура жыл бойы салыстырмалы түрде жылы және тұрақты.

Әкімшілік бөлімшелер

Оңтүстік Замбоанга 26 муниципалитеттен, 1 құрамдас қаладан және 681 барангайға бөлінген 2 конгресс округіне ұйымдастырылған, сондай-ақ 1 жоғары урбанизацияланған қаладан тұрады. Әдетте Оңтүстік Замбоангамен топтастырылатын, бірақ провинциядан әкімшілік тұрғысынан тәуелсіз жоғары урбанизацияланған Замбоанга қаласы да бар.

| Қала/Муниципалитет | Округ | Халқы | Аумағы (км²) | Тығыздығы (/км²) | Барангай саны |
|---|---|---|---|---|---|
| Аврора | 1-ші | 50,755 | 44 | | |
| Байог | 2-ші | 33,591 | 28 | | |
| Диматалинг | 2-ші | 30,081 | 24 | | |
| Динас | 2-ші | 35,504 | 30 | | |
| Думалинао | 2-ші | 32,013 | 30 | | |
| Думингаг | 1-ші | 47,485 | 44 | | |
| Гипос | 2-ші | 20,729 | 17 | | |
| Жозефина | 1-ші | 11,799 | 14 | | |
| Кумаларанг | 2-ші | 28,469 | 18 | | |
| Лабанган | 1-ші | 41,790 | 25 | | |
| Лейквуд | 2-ші | 20,374 | 14 | | |
| Лапуян | 2-ші | 27,264 | 26 | | |
| Махаян | 1-ші | 46,516 | 29 | | |
| Маргосатубиг | 2-ші | 37,873 | 17 | | |
| Мидсалип | 1-ші | 32,075 | 33 | | |
| Молаве | 1-ші | 52,006 | 25 | | |
| Пагадиан қаласы † | 1-ші | 199,060 | 54 | | |
| Питого | 2-ші | 27,057 | 15 | | |
| Рамон Магсайсай | 1-ші | 26,606 | 27 | | |
| Сан Мигель | 2-ші | 19,205 | 18 | | |
| Сан Пабло | 2-ші | 26,106 | 28 | | |
| Соминот | 1-ші | 18,537 | 18 | | |
| Табина | 2-ші | 25,061 | 15 | | |
| Тамбулиг | 1-ші | 36,160 | 31 | | |
| Тигбао | 2-ші | 20,979 | 18 | | |
| Тукуран | 1-ші | 39,820 | 25 | | |
| Винсенцо А. Сагун | 2-ші | 23,759 | 14 | | |
| Замбоанга қаласы ‡ | 2 LD | 977,234 | 861,799 | 98 | |
| **Барлығы** | | **1,050,668** | **4,484.21** | | **681** |

Демография

2020 жылғы санақ бойынша Замбоанга-дель-Сур облысының халқы 1,050,668 адамды құрады, халық тығыздығы . Статистикалық мақсаттар үшін Замбоанга қаласы да ескерілгенде облыстың халқы 2,027,902 адамға жетеді, ал халық тығыздығы .

Дін

Замбоанга-дель-Сур тұрғындарының көп бөлігі рим-католиктері. Басқа христиандық топтарға баптистер, методистер, аглипайандар, Иса Массихтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі, Iglesia ni Cristo, Ехоба куәгерлері, жетінші күнгі адвентистер және басқа да евангелистік христиандар жатады. Ірі мұсылман азшылығы да бар.

Тілдер

Облыста ең көп таралған ана тілі – себуано, ал чавакано Замбоанга қаласы мен оның төңірегінде басым тіл. Филиппин және ағылшын тілдері де Филиппиннің мемлекеттік тілі (филиппин) және қосымша мемлекеттік тілі (ағылшын) ретінде кеңінен қолданылады және түсініледі, ал филиппин тілі түрлі жергілікті емес этникалық топтар мен жақында көшіп келгендердің отбасылары арасындағы қауымдық тіл ретінде қолданылады. Кішігірім тілдерге магуинданаон, субанен, таусуг, маранао және иранун тілдері жатады.

Экономика

Экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына негіделген. Өнімдеріне кокос майы, мал азырағын ұнтақтау, күріш/жүгері ұнтақтау, сондай-ақ жемістерді өңдеу, қолмен жасалған қағаз, тамырлар, ратан, бури және бамбук сияқты жергілікті материалдардан жасалған сыйлықтар мен үй жиһаздары жатады. Ағаш, ратан және бамбуктан жиһаз және жиһаз бөлшектерін өндіру, сонымен қатар теңіз және аквакультура, оның ішінде қолдау көрсету қызметтері, құрылыс қызметтері, мәрмәр, бетон және ағаштан жасалған құрылыс материалдарын өндіру де дамыған. Провинцияда, мысалы, Байог муниципалитетіндегі TVI (Канадалық тау-кен компаниясы, алтын өндіруге маманданған) және Cebu Ore Mining (Ore Copper Steel кен орындарын басқарады) сияқты тау-кен аймақтары да бар. Думингаг муниципалитетінде шағын кен орындары да кездеседі.