Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қаптаған морж (Lophodytes cucullatus) – Anatinae кіші тұқымдасына жататын балық жейтін үйрек түрі. Бұл Lophodytes туысының қазіргі кездегі жалғыз түрі. Туыс атауы грек тілінен шыққан: lophos – «шоқы», dutes – «суға батып жүзуші» деген мағына береді. Бұл құстың сыртқы түрі ерекше; екі жынысының да шоқылары бар, оларды көтеріп немесе түсіре алады, ал аталықтарының көбею маусымдық қауырсындары әдемі өрнектелген және түрлі түсті. Қаптаған моржта тікенегі бар, бірақ ол әдеттегі морждар қатарына жатпайды. Қаптаған морждар – морждардың екінші кішкентай түрі, одан кішкентайы тек Еуропа мен Азияға тән болатын ұсақ морж ғана, сонымен қатар ол Солтүстік Америкада мекендейтін жалғыз морж. Флорида штатының Веро-Бич қаласынан табылған Плейстоценнің соңғы кезеңіне жататын морждың қазба қалдықтары Querquedula floridana (қазір Anas туысына кіреді) деп сипатталған, бірақ қайта қараудан кейін ол қаптаған моржға жақын түр екені анықталды; қазір ол Lophodytes floridanus деп аталады, бірақ бұл құс пен қазіргі түрдің арасындағы нақты байланыс әлі белгісіз.
The hooded merganser (Lophodytes cucullatus) is a species of fish eating duck in the subfamily Anatinae. It is the only extant species in the genus Lophodytes. The genus name derives from the Greek language: lophos meaning 'crest', and dutes meaning 'diver'. The bird is striking in appearance; both sexes have crests that they can raise or lower, and the breeding plumage of the male is handsomely patterned and coloured. The hooded merganser has a sawbill but is not classified as a typical merganser. Hooded mergansers are the second smallest species of merganser, with only the smew of Europe and Asia being smaller, and it also is the only merganser whose native habitat is restricted to North America. A species of fossil merganser from the Late Pleistocene of Vero Beach, Florida, was described as Querquedula floridana (a genus now included in Anas), but upon reexamination turned out to be a species closely related to the hooded merganser; it is now named Lophodytes floridanus, but the exact relationship between this bird and the modern species is unknown.
Таксономия
Қаптаған мерген – Карл Линнейдің 1758 жылғы «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында алғаш сипатталған көптеген құс түрлерінің бірі болды, онда оған Mergus cucullatus есімді екі атау берілді.
The hooded merganser was one of the many bird species originally described by Carl Linnaeus in his landmark 1758 10th edition of Systema Naturae, where it was given the binomial name Mergus cucullatus.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Құпшықты мергендер қысқа қашықтыққа көшіп барады және олар қысқы температуралар көлдер мен өзендерде мұздың пайда болмауына мүмкіндік беретін АҚШ аймақтарында қыстайды. Олардың жыл бойы екі негізгі таралған аймағы бар. Бірі – АҚШ-тың шығысында, Канада-АҚШ шекарасының оңтүстігінен бастап Атлант мұхитының жағалауы арқылы Миссисипи дельтасы аймағындағы Мексика шығанағына дейін. Екінші, кішірек жыл бойы таралған аймақ Вашингтон штаты мен Оңтүстік Британдық Колумбиядан Солтүстік Айдахоға дейін созылады. Олар сонымен қатар Миссуриден Канаданың оңтүстігіне және Нова-Шотландиядан Солтүстік Дакота мен Саскачеванның шығысына дейінгі аймақтарда да көбейеді, қажет болған жағдайда қысқы жағдайлардан қашу үшін көшіп барады. 1966 жылдан 2015 жылға дейін құпшықты мергендердің саны көбею аймақтарында жыл сайын 1,5%-дан астам өсті. Құпшықты мергендер көбінесе сулы өсімдігі мол кішкентай су қоймаларында, мысалы, көлдер мен шағын сағаларда мекендейді, бірақ олар ірі ылғалды жерлерде, су жинаушы жартастарда, су басқан ормандарда және өзендерде де кездеседі. Олар тұщы суды артық жақсы көреді, бірақ кейде тұзды суларда да табылсады.
Hooded mergansers are short distance migrants, and they winter in the United States in regions where winter temperatures allow for ice free conditions on ponds, lakes and rivers. They have two major year round ranges. One is in the eastern United States from the southern Canada–US border along the Atlantic Coast to the Gulf Coast in the region of the Mississippi delta. A smaller year round range extends from Washington state and southern British Columbia to northern Idaho. They also breed to some extent in regions from Missouri to southern Canada and from Nova Scotia to eastern North Dakota and Saskatchewan, migrating when necessary to avoid winter conditions. From 1966 2015, the hooded merganser experienced a >1.5% yearly population increase throughout its breeding range. For preference the hooded merganser lives on small bodies of water such as ponds and small estuaries where there is ample emergent aquatic vegetation, but it also inhabits larger wetlands, impoundments, flooded timber, and rivers. They prefer fresh water but do occur on brackish water bodies as well.
Еуропаға жау
Бас киімді үйрек Еуропада тұтқында кең таралған түр болғанымен, табиғатта тіркелген көптеген құстар қашып кеткендер немесе жабайылап кеткендер деп саналады, бірақ шағын саны шынымен табиғатта адасқан құстар ретінде қарастырылған. Ұлыбританиядағы қазіргі алғашқы ресми тіркелген мысал 2000 жылдың қазан айында Солтүстік Уист аймағында байқалған құс. Дублинде олардың шағын саны жүйелі түрде көрінеді, бірақ олар жабайылап кеткендер деп есептеледі.
Although the hooded merganser is a common species in captivity in Europe and most specimens recorded in the wild are regarded as escapes, or feral animals, a small number of birds have been regarded as genuinely wild vagrants. Britain's current first accepted record is a bird which was seen on North Uist in October 2000. Small numbers are seen regularly in Dublin, but these are presumed to be feral.
Диета
Құйрықты еркек - су астында сүңгіп аң аулайтын хищник. Көптеген зерттеулер оның тамақтануының жағдайға қарай өзгеретінін, көбінесе балықтан (44-81%) тұратынын көрсетеді. Одан бөлек, ол су жәндіктерімен (тамағының 13-20%) және крабтар мен рак сияқты басқа су омыртқасыздарымен (тамағының 22-50%) қоректенеді.
The hooded merganser is a diving predator that largely hunts by sight while under water. Most studies report that its diet varies according to circumstances, usually being dominated by fish (44 to 81%). In addition it feeds on aquatic insects (13 to 20% of its diet) and other aquatic invertebrates such as crabs and crayfish (22 to 50%).
Көбею
Еркек және ұрғашы қапталды қаз жұптар құрайды және аналық ұя салатын қуысты таңдап, жұмыртқаларын салуын аяқтағанша бірге болады. Содан кейін аталық аналықты балапандарын күту үшін қалдырып кетеді. Аналықтар өлі ағаштардың қуыстарын немесе жасанды ұяларды – мысалы, қаздарға арналғандарды іздейді. Олар жерден 4–15 фут биіктіктегі қуыстарды жақсы көреді. Көбейту өңірге байланысты ақпан айының соңы мен маусым айының соңы аралығында кез келген уақытта жүзеге асады. Аналық 7–15 жұмыртқадан тұратын жұмыртқа салады, бірақ инкубация соңғы жұмыртқа салынғаннан кейін ғана басталады, бұл синхронды шайқалуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, барлық балапандар бірдей өлшемде болады, бұл ата-аналардың тиімді күтімін жеңілдетеді. Инкубация кезінде аналық дене салмағының 8%-дан 16%-ға дейін жоғалтуы мүмкін. Басқа көптеген су құстары сияқты, қапталды қаздың балапандары да ерте жетіледі және әдетте шайқалудан кейін 24 сағат ішінде ұядан шығады; бұл синхронды шайқалу үшін жеткілікті уақыт. Ұядан шыққаннан кейін жас балапандар суға сүңгіп, азық іздеуге қабілетті, бірақ жылу және қорғаныш үшін аналықтың жанында қалады.
Males and females of the hooded merganser form monogamous pairs and they remain together until the female has selected a nesting cavity and completed laying her clutch. After that, the male leaves the female to incubate and care for the brood. Females will actively seek out cavities in dead trees or artificial nest boxes such as those provided for nesting wood ducks. They prefer cavities 4–15 feet off the ground. Breeding occurs anytime between the end of February and the end of June, depending on the region. The female will lay a clutch of 7 15 eggs but only begins incubation when the last egg has been laid, thereby permitting synchronous hatching. All hatchlings are consequently of the same size, which facilitates efficient parental care. During incubation, the female may lose anywhere from 8% to 16% of her body weight. Like most waterfowl, hooded merganser hatchlings are precocial and usually leave the nest within 24 hours after they hatch; this is about long enough to accommodate synchronous hatching. Once they leave the nest, the young are capable of diving and foraging, but remain with the female for warmth and protection.
Басқару және сақтау
Бұрынғыда халық санының төмендеуі кең ауқымды орман жойылумен байланысты болған. Осы су құстары қуысқа ұялайтындықтан, оларға қолайлы ұялау орындары болатын ересек ағаштар қажет. Соңғы жылдары дұрыс ағаш шаруашылығы жүргізу арқылы қолайлы мекендеу ортасының артқанын көрсетеді. Қуысқа ұялайтын қаздардың ормандық мекенін басқару кезінде ең маңыздысы – жетілген ағаштардың жеткілікті санын сақтап, оларда ұялауға қолайлы қуыстардың көп болуын қамтамасыз ету. Бұған қоса, бұл қаздар мүмкіндігі болғанда қолдан жасалған ұя салындыларын да пайдаланады. Судағы азыққа жоғары тәуелді болғандықтан, қаптал мүңкілдер түрлі ластану түрлеріне өте сезімтал. Олардың кейбіреуі – тамақ тізбегіндегі жоғары тұрған жыртқыштарды улайтын, азық организмдерінде жиналатын уларлар, ал кейбіреуі олардың жемтіктерінің санын азайтады.
Population declines in the past have been linked with large scale deforestation. Because these waterfowl are cavity nesters, they require mature trees in which suitable nesting sites are likely to be found. It has been suggested that in recent years proper timber management is increasing available habitat successfully. One priority consideration when managing wooded habitat for cavity nesting ducks, is to maintain a sufficient population of mature trees in which suitable nesting cavities would be plentiful. In addition these ducks do make use of artificial nest boxes when available. Because of their high reliance on aquatic prey, hooded mergansers are very susceptible to harm from many types of pollution, some of which are poisons that accumulate in the food organisms, directly poisoning predators high in the food chain, and some of which simply reduce the populations of their prey.