Кіріспе

Мексика президенті (1851–1853)

Хосе Мариано Ариста (26 шілде 1802 – 7 тамыз 1855) – мексикалық сарбаз және саясаткер, сонымен қатар Мексика президенті болған. Ол Мексика-Америка соғысының алғашқы шайқастарында Мексика әскерлеріне қолбасшылық етті: Пало-Альто шайқасы мен Ресака-де-ла-Пальма шайқасы, бұл Мексика үшін апатты жеңіліс болды және Ариста сотқа тартылды, бірақ ақырында ақталды. Ол үкіметте маңызды рөл атқара берді және президент Хосе Хоакин Эррераның кезінде соғыс министрі болды. Ариста Эррерадан кейін президенттікке ие болды, ал оның қызметке кірісу рәсімі 1824 жылдан бері Мексикадағы биліктің алғашқы бейбіт түрде ауысуын белгіледі. Мексика-Америка соғысы аяқталғаннан кейін бірден орналасқан Эррера мен Ариста әкімшілігі тұрақтылық, орташа билік және экономикалық өсім дәуірі болды. 1920 жылы мексикалық тарихшы Франсиско Булнес Аристаны Мексика президенттерінің ең ұлысы деп бағалады. Дегенмен, Ариста бюджеттік кесімдерге байланысты кең тараған наразылықтар нәтижесінде биліктен құлатылды. Оны құлатып жіберген көтерілісшілер Санта-Аннаны қайтадан билікке әкелді, бұл оның соңғы диктатурасы болды. Ариста Санта-Аннамен жер аударылып, 1855 жылы Лиссабонда қайтыс болды.

Ерте өмір

Ариста 1802 жылғы 26 шілдеде дүниеге келді және 1813 жылы Пуэбла провинциялық полкіне кадет ретінде қабылданды. Ол Веракрус лансерлері мен Мексика драгундарының құрамында болды. Мексиканың Тәуелсіздік соғысы басталған кезде Ариста әскерге қосылды және бастапқыда роялист ретінде соғысып, өзін жақсы көрсеткендіктен 1818 жылы Мексика драгундарының офицері атанды. 1820 жылғы қыркүйекте прапорщик, ал 1821 жылғы мамырда лейтенант болды. Сол жылы ол Агустин де Итурбиденің Игуала жоспарына қосылуға шешім қабылдады және 1821 жылғы 11 маусымда Үш кепілдіктің армиясы алдына шығып, Мексика полкінің бес офицерімен және жиырма драгунымен, сондай-ақ түрлі бөлімдерден жинаған елу әскерімен келді. Ол барлық әскерімен бірге "Либертад" полкіне бекітілді. 1821 жылғы шілдеде көтерілісшілер Пуэбланы қоршаған кезде ол қатысты. Ол бірнеше драгунмен бірге барлық шабуылдарды тойтарыс берген Чолуланың күзет бекетіне дейін ілгерілеу бұйрығын орындады және Сан-Хавьердің бекінілген нысанына жақын кішкентай күштермен енді. Бригадир Педро Заразоаның басшылығымен ол түрлі экспедицияларға қатысты және Мексика қаласын соңғы қоршау кезінде бірінші дивизияның құрамында қызмет етті. Көрсеткен өте жақсы қызметі үшін, астана басып алынғаннан кейін он күн өткен соң капитан шені берілді, ал 1821 жылғы желтоқсанда подполковник шеніне көтерілді. Ол генерал Эчеварри басшылығына қосылған және 1823 жылғы ақпанда Бірінші Мексика империясына қарсы шыққан гранадиерлер полкіне жатады. Ол осы іске соншалықтай берілгендіктен, императорға қосылғысы келген сарбаздарды тоқтатты және Ариста азат етуші армиямен бірге астана басып алынғанға дейін бірге болды.

Бірінші Мексика Республикасы

Жоғарғы атқарушы биліктің ауысу үкіметі кезінде ол үкіметке қарсы көтерілген бүлікшілермен күресті. 1824 жылғы маусымда ол Апамнан шалқары қашықтықтағы Коамансинго хасиендасының жанындағы шайқаста болды, Висенте Гомес партизанына жеткен соң, түрлі партизан басшыларымен қақтығысқа түскеннен кейін оны аттырды. Осы қызметі үшін атқарушы билік оны капитан шеніне көтерді. Бес жылдан соң ол полковник-лейтенант шеніне жетті. Ол Санта-Аннамен бірге Мануэль Гомес Педрасаның сайлануына қарсы көтеріліске қатысты, Перотеде, ал генерал Анастасио Бустаманте Висенте Герреро президентке қарсы көтерілгенде, Ариста Пуэблаға қарай жол тартты және көтеріліске қосылуға шешім қабылдағандарға көмектесу үшін төрт жүз атты әскер жіберді. Ол қаланы қарсылық көрсеткен 4 мың ополченникке қарамастан басып алды. Ол президент Бустамантедің құрметіне ие болды және 1831 жылғы 12 ақпанда полковник, ал сол жылдың тамызында бригадалық генерал шеніне көтерілді, үкімет елден барлық испандықтарды қуған заңды жоюға қарсы болғанына қарамастан. Ол 1832 жылғы сәуірде генерал Инклан басшылығымен Бустаманте үкіметіне қарсы бүліктерге қатысты, Веракрус жоспарының бөлігі ретінде Лермада көтерілген күштерді жеңді. Полковник Гонзалесті Санта-Мария-дель-Монтедегі мықты бекінісінен ығыстыруға сәтті болмағаннан кейін, ол оны үкіметті қолдауға көндіріп, Толука аймағындағы жағдайды тұрақтандырды. Президент Бустаманте өзі әскерін көтерілісшілерге қарсы жетектегенде, Ариста оған Querétaro жолында қосылды. Мұнда Ариста президенттен бөлініп, Морелияға қайтып, әскерилердің негізгі күштеріне қосылды, Jornada del Gallinero шайқасына қатысты, жеңіске жеткен соң Zacatecas қаласына екі лигаға дейін жетті, содан кейін астанаға көмектесу үшін қайтты. Ол Casas Blancas шайқасында күресті, бірақ сол кезде бүлікшілер жеңіске жетті, ал Аристаға атысты тоқтатуды ұйымдастыру және Завалета келісіміне қол қою тапсырылды, 1828 жылы алғаш рет жеңіске жеткен мерзімінің соңғы айларын аяқтау үшін елден қуылған Мануэль Гомес Педрасаға билікті беру үшін. Валентин Гомес Фариас пен Санта-Анна либералдық бағдарлама бойынша тиісінше вице-президенттік пен президенттікке сайланғанда, Гомес Педраса әскери қызметте қалды, Веракрузға тасымалдау қауіпсіздігіне жауапты болды, содан кейін Мексика штатының бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1833 жылғы маусымда ол Санта-Анна басқаратын операциялық бригаданың орынбасары болып тағайындалды және Санта-Аннаны диктатор деп жариялауға тырысқан бүлікшілермен күресуге бұйрық алды, Гомес Фариасты дінге қарсы шаралары мен әскери жеңілдіктеріне қарсы шаралары үшін орнынан түсіруді үмітті. Алайда Ариста бүлікшілерге қосылды. Ариста енді Гомес Фариасқа қарсы жұмыс істеу үшін астанаға өкілдерін жіберді. Енді үкімет тарапынан жазалауға ұшыраған Ариста Гуанахуатоға қашып кетті, онда ол өмірін сақтап қалу шартымен бағынды және қуылды. Ол қараша айында Веракрустан кетіп, АҚШ-қа барып, 1834 жылы Куернавака жоспары Гомес Фариасты құлатқаннан кейін қайтып келді.

Мексика Орталық Республикасы

Бірінші Мексика Республикасы қазір Мексиканың Орталық Республикасына айналу процесінде болды. Ариста 1835 жылдың маусым айының басында Веракрусқа келді, бірақ бастапқыда тұтқындалған, кейін оған астанаға баруға рұқсат берілді. Ол Жалапада тоқтатылып, Сан-Хуан-де-Улуада бүлік шығаруға қатысқан деген күдікпен Веракрусқа қайтарылды, бірақ ақталды. Жаңа үкімет оны Жоғарғы әскери соттың мүшесі етіп тағайындады, кейіннен әскери және азаматтық кодекстің бір бөлігі болып, милиция инспекторы болып тағайындалды. Ол әр түрлі әскери лауазымдарына қатысып жүрді, 1838 жылы «Кондитерлік соғыс» басталғанда, Анастасио Бустаманте үкіметі Аристаны Веракрусты қорғауға арналған бригадаға басшылыққа алды және Мануэль Ринконның бұйрықтарына бағынды. Ринкон Аристаның бригадасына Пасо-де-Овехаста қалуға бұйырды, онда Ариста Сан-Хуан-де-Улуаның француздар басып алғаны туралы естіді және Санта-Аннадан Веракрусқа аттануға бұйрық алды. Ол портқа 4 желтоқсанда, кешкі сағат тоғызда кірді және 1833 жылдан бері көрмеген Санта-Аннамен кездесті. Келесі күні таңертең олар тұрған үйге француздар шабуыл жасады. Ариста қарсы соғысып, тұтқынға түседі. Ол 1839 жылдың 28 қаңтарына дейін француз кемесінде тұтқын болып қалды. «Кондитерлік соғыс» аяқталғаннан кейін ол елдегі түрлі көтерілістерді басуға қатысты, федералды жүйені қайта орнату мақсатымен. Ол Сан-Луистен Тампикода бекінген диссиденттерге шабуыл жасау үшін шыққан бригаданың басшысы болып тағайындалды. Ол бас қаладан тез шығып, бригаданы ұйымдастырды және бас қолбасшы Бустамантедің тікелей бұйрығымен Хосе Уреа басшылығымен Тамаулипасқа өтті. Ариста оны Сиудад-Викторияға дейін және Тампикоға дейін қуып, Уреа күштерінің берілуіне қол жеткізді. Ариста Тамаулипас генерал-командующийы болып тағайындалды, содан кейін 1839 жылдың соңында солтүстік әскерлерінің бас қолбасшысы болды. Ол Монтерейге аттанды, әскери округін қайта ұйымдастырды және көтерілісшілерге қарсы күресті, оларды Монтерейден шығарып, Санта-Рита-де-Морелос шайқасынан кейін Коахуилаға дейін қуып, көтерілісшілерді толықтай жеңді. Ол Тампикоға оралып, көтерілістің алдын алуға көмектесті, кейін Матаморосқа өтті. Елдің көтерілісшілерден тазарғанын ескеріп, ол армияны қайта ұйымдастыруға көңіл бөлді, бұл Техас көтерілісшілеріне қарсы ұлттық тұтастықты қорғауға ықпал етуді білдірді. Келесі бес жыл бойы ол жауласқан жергілікті тайпаларға және Техасқа қарсы экспедициялармен айналысты. Осы уақыт ішінде Солтүстік бас қолбасшысының лауазымын Исидро Рейес және Адриан Уолл сияқты басқа да офицерлермен алмастырды.

Мексика-американ соғысы

Бірақ Ариста АҚШ Техасты аннексиялаған кезде тағы да сол лауазымға ие болды. АҚШ пен Мексика арасындағы қарым-қатынас шиеленісі соғысқа ұласқан кезде Ариста шекараны қорғауға көп күш жұмсады және өзінің басқаруындағы дивизияны алты мың сарбазға дейін арттырды. Содан кейін ол президент Мариано Паредестің бұйрығымен қызметтен шеттеліп, Монтерейге жақын орналасқан, Аристаға тиесілі hacienda-ға көшті. Бірақ ол жерде 1846 жылғы сәуір айында қызметіне қайта оралу туралы тағы бір бұйрық алды, себебі Закари Тейлор басқаратын американдық әскерлер Матаморосқа бет алғанын естіді. Ресака-де-ла-Пальма шайқасынан кейін Мексика үкіметі Аристаны қайтарды, ол басшылық қызметінен алынған еді. Ол әскери сот отырысын сұрады және Пало-Альто мен Ресака-де-ла-Пальмадағы жеңілістері үшін кінәсінен ақталды. Ариста соғыстың қалған бөлігін кеңседе өткізіп, аз ғана шайқасқа қатысты.

Төрағалық

1851 жылғы президенттік сайлау үгіті 1850 жылдың екінші жартысында басталды. Эррера басшылығында маңызды рөл атқарғанымен белгілі соғыс министрі Ариста, Мануэль Гомес Педраса, Валентин Гомес Фариас, Николас Браво және Санта Анна сияқты бұрынғы президенттермен бірге жетекші кандидаттардың бірі болды. Оппозиция Аристаны Мексика қаласының әкімшілігінің сайлау рәсіміне араласқандығы үшін сынады, бірақ нәтижесінде штаттар шешкен президенттік сайлауда Ариста жеңіске жетті. Ол барлық он тоғыз дауыстың он үшін бірін алды. Ең жақын қарсыласы – бұрынғы соғыс министрі Хуан Алмонте, ол үш дауысқа ие болды. Ариста 1851 жылдың 15 қаңтарында қызметке кірісіп, Ұлттық сарайға келушілер үшін ұсақ ережелерді енгізу арқылы сықаққа ұшырады. Ол Эррераның көптеген саясатын қабылдауға шешім берді, олардың қабылдануына өзі де үлкен үлес қосып, бірақ кабинетте өзгерістер жасады: Мариано Яньес Сыртқы істер министрі болды, Жозе Мария Агирре Әділет министрі, генерал Мануэль Роблес Пезуэла Соғыс министрі тағайындалды. Эррераның Қаржы министрі Пейно лауазымын сақтап қалды.

Қаржылық мәселелер

Мексиканың созылмалы қаржылық мәселелері Ариста әкімшілігі үшін үлкен проблема болып қала берді. Мемлекеттік кірістер 8 миллион песоны, ал шығындар 26 миллион песоны құрады. Шығындарды 10 миллион песоға дейін төмендету жоспарланды. Ұлттық қаржыны жақсарту мақсатында Ариста мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын күрт қысқарды, кейбір жағдайларда жетпіс бес пайызға дейін, бірақ бұл қысқартулар біркелкі болған жоқ және көптеген қажетсіз шығындар сақталды. Қаржы министрі Мануэль Пайно дефицитті азайту мәселесіндегі келіспеушіліктерге байланысты отставкаға кетті. Пайноның төрт ізбасары да шамамен бір ай ішінде, 1851 жылдың мамыр айында қаржы министрі лауазымына тағайындалғанға дейін отставкаға кетті. Ол дефицитті жабу үшін жеңіл салық жүйесін ұсынды, бірақ штаттардан қарсылық көтерілді және конгресс бұл мәселені қараудан бас тартты. Тамыз айында Ариста жақсырақ шешімдер табу үшін губернаторлар кеңесін шақырды. Губернаторлардың жауабы – әкімшіліктің басқарудағы нашарлығын сынау және ешқандай дефицит жоқ екенін көрсеткен ұлттық қаржының жаңа есебін ұсыну болды. Бұл 1849 жылдың қараша айындағы жарлыққа негізделген, ол ай сайынғы шығындарды жарты миллион песомен шектеген. Губернаторлар мемлекеттік үлесті 700 мың песодан 1 миллион песоға дейін арттыруды ұсынды, бірақ бұл дефицитті бақылауға елеулі үлес қоспады. Үкімет жаңа есеп бойынша әрекет ету үшін жау конгресстен қосымша өкілеттіктер сұрады, оның күшіне енуі үшін қосымша бюджеттік қысқартулар қажет болды. Министрлік отставкаға кетті және Фернандо Рамирес Сыртқы істер министрі, мысалы, Әділет министрі, Маркос Эспарса Қаржы министрі, генерал Мануэль Роблес Песуэла Соғыс министрі болып қалған жаңа кабинет құрылды. Үкімет конгресстен кейбір шағын жеңілдіктер алды, бірақ заң шығарушы орган көбінесе жұмыс істемейтін және баспасөзден айыптаулар алды. Кейбір газеттер үкіметті конгрессті таратуға шақырып, тұтқындалу қаупіне тап болды. Федералды үкімет пен штаттар арасында қаржылық мәселелер бойынша шиеленіс болды. Штаттар қаржы тапшылығымен күресіп жатқанда, конгресс өз мүшелері мен қазынашылық қызметкерлеріне 8 пайыздық салық салу туралы жарлық шығарды. Штаттар да федералдық міндеттемелерді орындау кезінде еркіндікке ие болды және өз үлесін төлеуді ұмытты. Министр Рамирес контрабанда мен тарифтік бұзушылықтарға шағымданып, шетелдік және отандық кредиторлармен төлемдер туралы келісімге келді. Ішкі кредиторлар барлық кедендік посттарда кеңес алу құқығын талап ететін бірлестік құрды. Ол "Junta de Credito Público" деп аталды және кедендік посттардағы іс-қимылды бақылау үшін өкіл тағайындау құқығына ие болды. 1852 жылдың 19 мамырындағы жарлық бойынша 1850 жылдың қарашасындағы ішкі қарызды консолидациялау және реттеу ережелерін жүзеге асыруға тырысты, бірақ үкімет бөлген қаражат пайыздың үштен екісін жабуға жеткіліксіз болды. Осы арада, үкіметтің бюджеттік қысқартулары патрульдік қызметтердің азаюы және жалақысы төмен қызметкерлердің жемқорлығы салдарынан қылмыстың өсуіне әкелді. Солтүстік-шығыс шекарасында үкімет салған жоғары баждарға байланысты контрабанда кеңінен таралды. Федералды үкіметтің аймақтарды қорғауға ешқандай көмек көрсетпеген, пайдасыз деп саналатын әскерлермен ауыртпалық келтірген саясатына наразылық болды.

Түрлі бүлік

Мексикада осы дәуірде жиі кездесетін үкіметке қарсы көтерілістер Ариста сайланғаннан кейін дерлік бірден басталды, бірақ үкімет 1851 жылға дейін Сан-Луис-Потоси, Веракрус, Тлаксала және Жалисконың кейбір аймақтарында болған көтерілістерді басуға қол жеткізді. Солтүстік-шығыс провинцияларында Жозе Мария Хесус Карбахал жоғары тарифтерге наразылық білдіруді желеу етіп, Техаста 500 жалдамалы әскер жинап, 18 қыркүйекте Мексика шекарасын кесіп өтті, оған тағы 200 сарбаз қосылды. Олар Камаргоны басып алып, Матаморосқа бет алды, сол жердегі жергілікті префект Авалос баждарды төмендетуге және тыйымдарды алып тастауға келісті, бірақ бұл мексикалық өндіріс бәсекелесе алмайтын американдық тауарлардың Мексикаға шарықтауына әкелді. Үкімет Карбаджалға қарсы күш жіберді, ол жасалған жеңілдіктерге қарамастан Матаморосты қоршауды жалғастырды. Жергілікті гарнизон оған қарсы тұрды, ал үкімет күштерінің жақындап келе жатқаны туралы хабар Карбаджалды 30 қазан күні қашуға және шекарадан пана табуға мәжбүр етті. 1852 жылдың ақпан айында Карбахал тағы бір шабуыл жасады, бірақ үкімет күткендей, бұл жолы тойтарыс берді, сонымен қатар үкімет бұрынғы тарифтерді қайта орнатты. Ұдайы көтерілістер мен төңкеріс туралы қауесеттер үкіметті сақтандырып, бірнеше тұтқынға алуға және, ақырында, баспасөзді үкіметті сынаудан тыйым салуға итерді, бұл шектеу 1852 жылдың 21 қыркүйегінде жарияланды, ал кейіннен 13 қазанда Жоғарғы Сот конституцияға қайшы деп жариялады. 1852 жылдың ортасына қарай Хуан Климако Ребольдо Вера-Круста қаржы саясатына қарсы көтерілді, ал оның көзқарастары Ариста үкіметіне мемлекеттік органдарға онымен келіссөздер жүргізуді тапсыруға жеткілікті мұқтаж деп есептелді, бірақ ол бас тартты. Масатлан қаласында штатты бөлу мәселесі бойынша көтеріліс болды, ал Мичоаканда губернатор Мелхор Окампо қабылдаған дін қызметкерлеріне қарсы және басқа да шараларға қарсы көтеріліс болды.

Халисконың жоспары

Халиско штатында губернатор өзін халыққа жақтырмайтын етті, тым бақылаушы саясат жүргізіп, федералдық үкіметтің құралы ғана екенін көрсетті. Ол Жозе Мария Бланкарта есімді шляпа шеберінің тұтқындалуына себепкер болды, ол полицейге шабуыл жасады деген айыппен қамалды және полковник шеніне сайланғанмен қарамастан, штаттық милициядан қуылды. 26 шілдеде осыған жауап ретінде, сондай-ақ кең таралған наразылықты пайдаланып, Бланкарт өздігінен құрылған кеңес төңкерісінің басында губернатор сарайын басып алды. Кеңес Грегорио Давиланы жаңа губернатор деп жариялады және оған заң шығарушы орган шақыруға, штат конституциясын қайта қарауға және Бланкарт бас әскери қолбасшылықты сақтай отырып, реформалар енгізуге шақырды. Портильо бірнеше адал әскерімен Лагосқа шегінді, онда ол федералдық үкіметтен көмек сұрады, бірақ олар тек қарусыз келіссөзшілерді ғана жіберді, ал Бланкарт қозғалысы осы уақыт аралығында күшейді. Осы кезде Санта-Аннаның жақтастары, "Сантанистер" деп аталғандар Бланкартқа хабарласып, оны көтерілістің ауқымын кеңейтуге көндірді. 13 қыркүйекте Бланкарт Аристаны құлату және Санта-Аннаны үкіметті қайта ұйымдастыру үшін шақыру қажеттігін жариялады. Осы уақытқа дейін қозғалыстың саяси басшысы болған Давила төңкеріске қатысудан гөрі қызметтен кетті, ал Сантанистер оны өздерінің адамымен – генерал Янезбен ауыстырды. Бір аптадан кейін жоспардың өңделген нұсқасы әскери генералдардың бірі Жозе Л. Ураганың басшылығымен қабылданды. Ол конгресті әр штаттан екі өкілден тұратын жиналыспен алмастыруға шақырылды, олар президент сайлауға, конституцияны федералдық негізде қайта қарауға, қаржы және сайлау жүйелерін реформалауға, армияны қайта ұйымдастыруға және шекарадағы қорғанысты үнді шабуылдарынан қорғауға міндетті болды. Урага басшы болып тағайындалғанын естіген үкімет оны Гвадалахарадан ауыстыруға тырысты, бірақ Урага отставкаға келіп, революционерлерге қосылды. 1852 жылдың соңында тағы бір министрлік отставка толқыны Мариано Янестің Сыртқы істер министрі болып тағайындалуына әкелді. А. Агирре Әділет министрі, Гильермо Прието Қаржы министрі, бұрынғы президент Педро Мария Аная Соғыс министрі болды. Бланкарт көтерілісі күшейген сайын, конгрестің қосымша сессиясы үш миллион песо көлемінде, қосымша салықтар мен атқарушы билікке арнайы өкілеттіктер беру үшін жаңа көмек туралы өтінішті қарастыру үшін шақырылды. Көтеріліске қарсы әскерді ұстап тұру үшін шағын қаржылай көмек бөлінді, ал конгрес алаңдады, өйткені губернаторлардың жартысы ғана федералдық үкіметке жарым-жартылай адал екенін көрсетті. 1852 жылдың 16 желтоқсанында министр Прието төменгі палата алдында құмарлықпен сөйледі. Федералдық үкімет елдің көп бөлігінің қолдауын жоғалтты. Солтүстік-шығыста Карбахал тағы бір шабуылға шықты, ал Сонорада француз авантюрисі граф Раусс де Бульбон өзінің шабуылын бастады. Желтоқсан айында Тампико және Вера-Круз штаттары стратегиялық порттарымен Жалиско жоспарына қолдау көрсетті. 15 желтоқсанда Гвадалахарада үкіметтік күштер жеңіліске ұшырағаннан кейін Ариста жаңа жылға жиналған палаталарға сөз сөйлеп, 5 қаңтарда отставкаға кетті. Сол түні, түн ортасында Хуан Баутиста Себальос Ұлттық сарайға шақырылып, атқарушы биліктің енді оған берілгенін білді. Бұрынғы президент Ариста таңғы сағат жартысында сарайдан шығып, өзінің отставкасын Сыртқы істер министрі Аройоға конгреске тапсыру үшін берді. Оның каретасын бесінші бригадаға қарасты елу драгун сүйемелдеді, ол өзінің меншігі Нанакампильпа хасиендасына бет алды. Ол: "[Президенттік] лауазым мен оның жауапкершілігі оларға тиісті билік пен құрмет болмаса, ауыр жүк және пайдасыз атақ болып табылады", - деді.

Кейінгі өмірі

Санта-Анна билікке оралғанда Ариста елден қуылды. Денсаулығы нашар болғандықтан, ол Еуропаның көптеген қалаларын аралап, ақырында Севильяға қоныстанды, бірақ жағдайы одан да нашарлады. Ол Мексикаға қайтуды қалап, соңында Лиссабонға аттанатын кемеге мінді, алайда денсаулығы нашарлағандықтан медициналық көмек алу үшін Парижге баруға тырысты. Ол 1855 жылдың 7 тамызында кешкі сағат он жарымда "Тагус" пароходында көз жұмды. Ол Лиссабондағы Сан-Хуан зиратына жерленді, оның жерлеу рәсіміне Англия, АҚШ және Мексика елдерінің өкілдері бар Лиссабонның дипломатиялық корпусының мүшелері қатысты. Либералды президент Игнасио Комонфорт билікке келген соң Аристаға құрмет көрсетіп, оның күлін Мексикаға әкеліп, басқа президенттермен бірге жерлеу туралы жарлық шығарды.