Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англиядағы ортағасырлық билеуші топтар туралы мақалалар, осыған қатысты тақырыптар.
Medieval ruling class in England
articles on related topics
Англо-нормандар (,) – Нормандық жаулап алудан кейін Англиядағы ортағасырлық билеуші топтар. Олар негізінен нормандар, француздар, фламандтар және бриттердің араласуынан құралған, сондай-ақ жергілікті англосаксондықтармен және кельт бриттерімен некелесіп, біріккен. Норманның шағын тобы Англияның болашақ англосаксон королі Эдуард Исповедникпен оның анасының туған жері – Францияның солтүстігіндегі Нормандиядағы сүйгін кезінде танысқан. Ол Англияға оралғанда, олардың бір бөлігі онымен бірге келді, сондықтан жаулап алудан бұрын Англияда нормандар қоныстанған. Эдуардтың мұрагері Гарольд Годвинсон Нормандияның Жеңімпазы герцогы Вильгельммен Гастингс шайқасында жеңіліп, Вильгельм Англия тағына отырды. Жеңімпаз нормандар Англияда билеуші топты құрды, ол жергілікті англосаксондықтар мен кельт халқынан ерекшеленді (бірақ олармен араласты). Уақыт өте келе олардың тілі континенттік Ескі Норман тілінен ерекше Англо-Норман тіліне айналды. Англо-нормандар Англияның барлық аймақтарына, сондай-ақ Уэльстің бір бөлігіне (Уэльс нормандары) тез арада билік орнатты. 1130 жылдан кейін Шотландияның оңтүстік және шығыс бөліктері Англо-нормандардың (Шотландия нормандары) билігіне көшті, бұл олардың Давид I-нің жаулап алуын қолдағандығының нәтижесі болды. 1169 жылы Ирландияны нормандар басып алған кезде, Англо-нормандар мен Уэльс нормандары Ирландияның кең аумақтарына қоныстанды, олар Ирландия нормандары атанды. Нормандия мен Англияны біріктіретін Англо-норман мемлекеті үшін «regno Norman Anglorum» деген құрама сөз тек Хайд жылнамасында ғана кездеседі.
The Anglo Normans (, ) were the medieval ruling class in England following the Norman Conquest, and were primarily a combination of Normans, Frenchmen, Flemings, and Bretons who intermarried with the indigenous Anglo Saxons and Celtic Britons. A small number of Normans had earlier befriended future Anglo Saxon king of England, Edward the Confessor, during his exile in his mother's homeland of Normandy in northern France. When he returned to England, some of them went with him; as such, there were Normans already settled in England prior to the conquest. Edward's successor, Harold Godwinson, was defeated by Duke William the Conqueror of Normandy at the Battle of Hastings, leading to William's accession to the English throne. The victorious Normans formed a ruling class in England, distinct from (although inter marrying with) the native Anglo Saxon and Celtic populations. Over time, their language evolved from the continental Old Norman to the distinct Anglo Norman language. Anglo Normans quickly established control over all of England, as well as parts of Wales (the Welsh Normans). After 1130, parts of southern and eastern Scotland came under Anglo Norman rule (the Scots Normans), in return for their support of David I's conquest. The Norman conquest of Ireland in 1169 saw Anglo Normans and Welsh Normans settle vast swaths of Ireland, becoming the Irish Normans. The composite expression regno Norman Anglorum for the Anglo Norman kingdom that comprises Normandy and England appears contemporaneously only in the Hyde Chronicle.
Нормандықтар жаулап алуы
1066 жылғы нормандық жаулап алудан кейін көптеген англосаксондық дворяндар жерлері мен лауазымдарынан айырылды; кіші тегндер мен басқалары жерлерінен және лауазымдарынан қуылды. Көптеген еркін гебурлардың құқықтары мен сотқа қатынасу мүмкіндігі шектелді, олар еркін емес шаруаларға айналды, тіпті бұл мәртебе Нормандияда болған жоқ (басқа "француз" аймақтарымен салыстырғанда). Сонымен қатар, көптеген жаңа нормандық және Солтүстік Францияның ірі жер иелеріне король ағылшын дворяндарынан тартылып алынған жерлер берілді. Олардың кейбіреулері Франциядан шыққан есімдерін "де" префиксімен қолданды, яғни олар Франциядағы ежелгі феодтардың иелері болды, ал кейбіреулері бастапқы есімдерін тастап, жаңа ағылшын иеліктерінен есімдерін алды. Нормандықтардың Англияны жаулап алуы Британия мен Ирландияны Еуропа құрлығының ықпалына енгізді, әсіресе римдік мәдениет пен тілінің қалдықтарына. Жаулап алудан кейін пайда болған Англия роман тілдері мен ежелгі Рим мәдениетіне қарыз болды. Ол пайда болған феодалдық жүйе арқылы тарады. Бұл мұра тілде, француз тілін және римдік өткенді қамтиды, сондай-ақ пайда болған романдық (нормандық) сәулетте көрінеді.
After the Norman Conquest of 1066, many of the Anglo Saxon nobles lost lands and titles; the lesser thegns and others found themselves dispossessed of lands and titles. A number of free geburs had their rights and court access much decreased, becoming unfree villeins, despite the fact that this status did not exist in Normandy itself (compared to other "French" regions). At the same time, many of the new Norman and Northern France magnates were distributed lands by the King that had been taken from the English nobles. Some of these magnates used their original French derived names, with the prefix 'de,' meaning they were lords of the old fiefs in France, and some instead dropped their original names and took their names from new English holdings. The Norman conquest of England brought Britain and Ireland into the orbit of the European continent, especially what remained of Roman influenced language and culture. The England emerging from the Conquest owed a debt to the Romance languages and the culture of ancient Rome. It transmitted itself in the emerging feudal world that took its place. That heritage can be discerned in language, incorporating the French language and the Roman past, and in the emerging Romanesque (Norman) architecture.
Әскери ықпал
Норманның Англияны жаулап алуы әскери стильдер мен әдістерде революция жасады. Ескі англосаксондық әскери элита көшіп кетуді бастады, әсіресе Хастингсте жеңілгеннен кейінгі жас ұрпақ, жеңімпаздар бақылап отырған елде болашағы болмады. Уильям (және оның ұлы Уильям Руф) оларды қауіпсіздік шарасы ретінде кетуге ынталандырды. Бірінші болып кеткендер көбінесе Данияға кетті, олардың көптегені Константинопольдегі варяг гвардиясына қосылды. Бірақ англосаксондықтар тұтастай алғанда, практикалық себептермен қарусызданбады. Оның орнына Вильгельм саксондық жаяу әскерін нормандық атты әскерінен қарсы әрекет ету тактикасын үйренуге мүмкіндік жасады. Бұл тез арада нормандық ақсүйек атты әскерінен, саксондық жаяу әскерінен (көбінесе сондай-ақ ақсүйектерден), қарапайым ағылшын еркіндік иелерінен және континенттің басқа бөліктерінен келген шетелдік жалдамалылар мен авантюристтерден тұратын англо-норман әскерінің құрылуына әкелді. Жас норман аристократиясы ағылшындануға бейімделіп, саксондық стильдегі ұзын шаштар мен мұрттарды қабылдады, бұл ескі буынды ренжітті. (Англосаксондық *cniht* сөзі орта ағылшын тілінің соңғы кезеңінен бұрын французша *chevalier* сөзінің мағынасын алған жоқ. Джон Уиклиф (1380 жылдары) *knyytis* терминін қарулы адамдарды білдіру үшін жалпылай қолданды, ал тек 15 ғасырда ғана бұл сөз *chevalier* мағынасына сәйкес келетін ақсүйек атты әскерінің мәнін алды). 12 ғасырдағы англо-норман жаулап алуы Норманның әдет-ғұрыптары мен мәдениетін Ирландияға әкелді.
The Norman conquest of England also signalled a revolution in military styles and methods. The old Anglo Saxon military elite began to emigrate, especially the generation next younger to that defeated at Hastings, who had no particular future in a country controlled by the conquerors. William (and his son, William Rufus), encouraged them to leave, as a security measure. The first to leave went mostly to Denmark and many of these moved on to join the Varangian Guard in Constantinople. The Anglo Saxons as a whole, for practical reason, however were not demilitarised. Instead, William arranged for the Saxon infantry to be trained up by Norman cavalry in anti cavalry tactics. This led quickly to the establishment of an Anglo Norman army made up of Norman horsemen of noble blood, Saxon infantrymen often of equally noble blood, assimilated English freemen as rank and file, and foreign mercenaries and adventurers from other parts of the Continent. The younger Norman aristocracy showed a tendency towards Anglicisation, adopting such Saxon styles as long hair and moustaches, upsetting the older generation. (The Anglo Saxon cniht did not take the sense of the French chevalier before the latest period of Middle English. John Wycliffe (1380s) uses the term knyytis generically for men at arms, and only in the 15th century did the word acquire the overtones of a noble cavalryman corresponding to the meaning of chevalier). The Anglo Norman conquest in the 12th century brought Norman customs and culture to Ireland.
Норман-саксондық қақтығыс
Норман-саксон қақтығысының (әлеуметтік сәйкестіктердің қақтығысы ретінде) қаншалықты болғаны тарихшылар арасында даулы мәселе болып табылады. 19-ғасырдағы көзқарас, Робин Гуд туралы халық аңыздарында және сэр Уолтер Скотттың "Иванхо" романында көрініс тапқан, өзара терең наразылыққа байланысты болды. Заманауи тарихшы Ордерик Виталис, 1125 жылғы "Ecclesiastical Historii" еңбегінде "Уильям Бастардқа" (Англияның I Вильями) қарсы тұрған туған ағылшындарды мақтап жазғандықтан, қалған керісіп қалу сезімі де болған болуы мүмкін. Сонымен қатар, Даниялықтар Канут билігінде ағылшын құқығына енгізілген "murdrum" деп аталатын айыппұл қайта қолданылды. Бұл айыппұл, норманды жасырын өлтіргені үшін (немесе кім екені белгісіз адамды, егер дәлелденбесе, murdrum заңдары бойынша норман деп есептелетін) ауылдарға жоғары (46 марка / ~ £31) сома төлеуді мілдеттендірді. I Вильям, жаулау кезінде нормандықтардың адалдығын қамтамасыз ету үшін, өзінің адал қолдаушыларын ағылшын жерлерімен сыйлады және оларды рыцарьларына, шенеуніктеріне және норман аристократиясына қайта бөліп берді. Ағылшындар оны жек көріп, патша бүлік пен наразылықты басу үшін әскери күшін аяусыз қолданды. Майк Эшли бұл туралы: "Ол [I Вильям] оларды [ағылшындарды] жеңген болса да, ешқашан билемеген" деп жазды. Барлық англосаксондықтар оны бірден заңды патша деп мойындаған жоқ. Даудың деңгейі қандай болмасын, уақыт өте келе екі халық араласып, бірікті. Бұл жаулаудан кейін көп ұзамай басталды. Жаулаудан кейін ағылшын әйелдеріне үйленген басқа да иеленушілердің арасында Жоффри де ла Герш, Дунайлық Уолтер және Роберт д'Ойли болды. Жаулаудан кейін ағылшын әйелдерімен бірге болған басқа норман аристократтарына Уильям Пес, Ричард Ювенис және норман рыцары Одо кірді. Ақырында, осы айырмашылықтың өзі жүз жылдық соғыс (1337–1453) барысында жоғалып, 14-ғасырға қарай нормандықтар өзін ағылшын деп санады, толығымен жаңа ағылшын халқына сіңірілді.
The degree of subsequent Norman Saxon conflict (as a matter of conflicting social identities) is a question disputed by historians. The 19th century view was of intense mutual resentment, reflected in the popular legends of Robin Hood and the novel Ivanhoe by Sir Walter Scott. Some residual ill feeling is suggested by contemporary historian Orderic Vitalis, who in Ecclesiastical Historii (1125) wrote in praise of native English resistance to "William the Bastard" (William I of England). In addition, a fine called the "murdrum", originally introduced to English law by the Danes under Canute, was revived, imposing on villages a high (46 mark/~£31) fine for the secret killing of a Norman (or an unknown person who was, under the murdrum laws, presumed to be Norman unless proven otherwise). In order to secure Norman loyalty during his conquest, William I rewarded his loyal followers by taking English land and redistributing it to his knights, officials, and the Norman aristocracy. In turn, the English hated him, but the king retaliated ruthlessly with his military force to subdue the rebellions and discontentment. Mike Ashley writes on this subject; "he [William I] may have conquered them [the English], but he never ruled them". Not all of the Anglo Saxons immediately accepted him as their legitimate king. Whatever the level of dispute, over time, the two populations intermarried and merged. This began soon after the conquest. Tenants in chief following the conquest who married English women included Geofrey de la Guerche, Walter of Dounai and Robert d'Oilly. Other Norman aristocrats with English wives following the conquest include William Pece, Richard Juvenis and Odo, a Norman knight. Eventually, even this distinction largely disappeared in the course of the Hundred Years War (1337–1453), and by the 14th century Normans identified themselves as English, having been fully assimilated into the emerging English population.
Уэльс
Нормандар Англиядан Уэльске жорықтар жасады және бірнеше бекіністер салды, себебі Уильямның уэльстіктерді де, ағылшындарды да бағындыру ниеттерінің бірі болды, алайда ол толығымен сәттілікке жете алмады. Бірақ кейіннен Марш деп аталатын шекаралық аймақ құрылды және нормандардың ықпалы бірте-бірте артты. Бұл шабуылға батыл болған цистерциандық орден сияқты монахтар (көбінесе Франциядан немесе Нормандиядан) Уэльс өңірінде монастырларды ашты. 15 ғасырға қарай, Оуэйн Глиндүрді қоса алғанда, көптеген уэльстік ақсүйектердің нормандық тегі болды. Ирландияға жорық жасаған рыцарлардың көп бөлігі де Уэльстен шыққан немесе Уэльсте орналасқан (төменде қараңыз).
The Normans also led excursions into Wales from England and built multiple fortifications as it was one of William's ambitions to subdue the Welsh as well as the English, however, he was not entirely successful. Afterward, however, the border area known as the Marches was set up and Norman influence increased steadily. Encouraged by the invasion, monks (usually from France or Normandy) such as the Cistercian Order also set up monasteries throughout Wales. By the 15th century a large number of Welsh gentry, including Owain Glyndŵr, had some Norman ancestry. The majority of knights who invaded Ireland were also from or based in Wales (see below).
Ирландия
Англо-норманды барондар да 12 ғасырдан бастап Ирландияға қоныс аударды, бастапқыда Ирландияның аймақтық патшаларын қолдау үшін, мысалы Диармуид Мак Мурчада, оның есімі қазіргі ағылшын тілінде Дермот МакМурроу деп белгілі. Ричард де Клэр, Пемброктың 2-графы, "Стронгбоу" деп аталған, МакМурроудың Англияның Генрих II-нен Ленстердің королі ретінде қайта орналасуына көмектесуін сұраған англо-нормандық рыцарлардың басшысы болды. Стронгбоу Ирландияға шабуыл жасағаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, бірақ ол өзімен бірге келген адамдары Англияның Генрих II-сі мен оның ұлы Джонды Ирландияның лорды ретінде қолдады. Ертедегі англо-нормандық қоныс аударушылардың арасында Теобальд Уолтер (Батлер тегі) ең бастысы болды, ол 1177 жылы король Генрих II-нің бұйрығымен Ирландияның мұрагерлік Батлері болып тағайындалды және ең көне британдық мәртебелердің бірін құрды. Бұл нормандардың көпшілігі Англиядан емес, Уэльстен келді, сондықтан Сиан Даффи сияқты көрнекті ортағасырлық ғалымдар оларды "Камбро-нормандар" деп сипаттайды. Олар аралас некелер арқылы жергілікті кельт аристократиясымен бірігіп, Дублин маңындағы Паледен тыс аймақтарда кельт мәдениетінің кейбір элементтерін қабылдады. Оларды "Ескі англиялықтар" деп атайды, бірақ бұл термин оларды сипаттау үшін тек 1580 жылы, яғни алғашқы нормандар Ирландияға келгеннен кейін төрт ғасырдан астам уақыт өткен соң қолданыла бастады. Кароль – бұл нормандардың танымал биі, онда жетекші ән салады және оны бишілер тобы қоршап тұрып, сол әнмен жауап береді. Бұл нормандық би жаулап алынған ирланд қалаларында орындалған.
Anglo Norman barons also settled in Ireland from the 12th century, initially to support Irish regional kings such as Diarmuid Mac Murchadha whose name has arrived in modern English as Dermot MacMurrough. Richard de Clare, 2nd Earl of Pembroke, known as "Strongbow", was the leader of the Anglo Norman Knights whom MacMurrough had requested of Henry II of England to help him to re establish himself as King of Leinster. Strongbow died a very short time after invading Ireland but the men he brought with him remained to support Henry II of England and his son John as Lord of Ireland. Chief among the early Anglo Norman settlers was Theobald Walter (surname Butler) appointed hereditary chief Butler of Ireland in 1177 by King Henry II and founder of one of the oldest remaining British dignities. Most of these Normans came from Wales, not England, and thus the epithet 'Cambro Normans' is used to describe them by leading late medievalists such as Seán Duffy. They increasingly integrated with the local Celtic nobility through intermarriage and some accepted aspects of Celtic culture, especially outside the Pale around Dublin. They are known as Old English, but this term came into use to describe them only in 1580, i. e., over four centuries after the first Normans arrived in Ireland. The Carol was a popular Norman dance in which the leader sang and was surrounded by a circle of dancers who replied with the same song. This Norman dance was performed in conquered Irish towns.
Шотландия
Өмірінің көп бөлігін ағылшын бароны ретінде өткізген Давид I 1124 жылы Шотландияның патшасы болды. Оның билігінде "Давидтік революция" деп сипатталатын өзгерістер болды, оның нәтижесінде жергілікті институттар мен кадрлар ағылшын және француз үлгілерімен алмастырылды. Англо-нормандық аристократия шотланд аристократиясында орын алды, ол феодалдық жер иелену жүйесін енгізді, осының арқасында рыцарьдық міндеттемелер, қамалдар және жақсы жабдықталған атты әскер құрылды. Ол англо-нормандық үлгідегі сот жүйесін құрды, әділеттілікті бақылау үшін justiciar лауазымын, ал жергілікті жерлерді басқару үшін шерифтер кеңсесін енгізді. Ол Шотландиядағы алғашқы патшалық қалаларын (burghs) құрды, белгілі бір елді мекендерге арнайы құқықтар берді, бұл алғашқы нағыз шотланд қалаларының дамуына және экономикалық өркендеуге, сондай-ақ алғашқы шотланд монетасының пайда болуына ықпал етті. Ол анасы мен ағалары бастаған, Клюни үлгісіндегі реформаланған монастырьлардың негізін қалауға көмектесу ісін жалғастырды. Сондай-ақ ол Батыс Еуропаның басқа бөліктеріндегідей епархияларды ұйымдастыруға қатысты. Бұл реформалар оның ұлдары мен немерелері, Шотландияның Малкольм IV және Уильям I патшалары тұсында да жалғасты, мұрагерлік енді тұңғыш балаға беріліп, нәтижесінде билікке келмейтін патшалардың алғашқы кезеңі басталды.
David I, who had spent most of his life as an English baron, became king of Scotland in 1124. His reign saw what has been characterised as a "Davidian Revolution", by which native institutions and personnel were replaced by English and French ones. Members of the Anglo Norman nobility took up places in the Scottish aristocracy and he introduced a system of feudal land tenure, which produced knight service, castles and an available body of heavily armed cavalry. He created an Anglo Norman style of court, introduced the office of justiciar to oversee justice, and local offices of sheriffs to administer localities. He established the first royal burghs in Scotland, granting rights to particular settlements, which led to the development of the first true Scottish towns and helped facilitate economic development as did the introduction of the first recorded Scottish coinage. He continued a process begun by his mother and brothers, of helping to establish foundations that brought the reformed monasticism based on that at Cluny. He also played a part in the organisation of diocese on lines closer to those in the rest of Western Europe. These reforms were pursued under his successors and grandchildren Malcolm IV of Scotland and William I, with the crown now passing down the main line of descent through primogeniture, leading to the first of a series of minorities.