Кіріспе

Махабхараттағы кейіпкер. Махабхараттағы Бхиманың ұлы. Оның аты басы шашы жоқ (уткача) және гхатам немесе құмыра сияқты болғандықтан берілген. Гатоткача Пандава Бхима мен Хидимби дженнің ұлы болғандықтан, жартылай адам, жартылай джен гибриді еді. Ол Анжанпарва, Барбарика және Мегхаварнаның әкесі. 1 акшаухини армиясының басшысы ретінде ол Курукшетра соғысында Пандавалар тарапынан маңызды жауынгер болды және Каурава армиясына зор қиындықтар тудырды. Гатоткача Аламбуша, Алайуда және көптеген алып Асуралар сияқты көптеген джендерді өлтірді. Ол Карнаны оның Васави Шакти қаруын пайдалануға мәжбүрлеген және Ұлы соғыста қаһармандық өлімге ұшыраған жауынгер ретінде танылды.

Туу және аңыздар

"Лакшагриха" өртеліп, Пандавалар туннель арқылы құтылып, орманға жетеді. Олар ұйықтап жатқанда, орманның басты жын-перісі Хидимба ағаштың үстінен Пандаваларды көреді және оларды өзіне азық ретінде әкелу үшін қарындасы Хидимбиді жібереді. Хидимби әдемі әйел кейпінде Пандаваларға барады. Ол Бхимаға қызығушылық танытады және оның махаббатына қол жеткізу үшін дұға етеді. Ол Пандаваларды ағасының талаптары туралы ескертеді, олардан орманды тастап кетуді өтінеді; бірақ Бхима бас тартады. Кешігіп қалғандықтан ашуланған Хидимба Пандаваларға қарай шабады, бірақ Бхима оны өлтіреді. Содан кейін Хидимби Кунтиге келіп, Бхимаға үйленуге рұқсат сұрайды. Пандавалар Хидимбиден бала туғаннан кейін саяхаттарын жалғастыру шартымен ұсынысқа келіседі. Кейін Хидимби мен Бхимадан Гхатоткача дүниеге келеді. Индра Гхатоткачаға Қарнаға лайықты қарсыласу үшін жеткілікті күш сыйлайды. Гхатоткача Хидимбинің күтімінде өседі. Әкесі сияқты, Гхатоткачаның сүйікті қаруы – гада. Халық ертегілерінде Гхатоткача Ахилаватиге үйленеді және олардың ұлдары Барбарика, Анджанапарва және Мегхаварна болады.

Хидимбидің құрбандыққа шалу туралы өтініші

Көп жылдар өткен соң, Хидимби Гхатоткачадан Калиге құрбандық шалу үшін адам әкеліп беруді сұрайды. Ол осы міндетті орындауға бара жатқанда, бір брахман мен оның әйелі, үш баласымен бірге жолдарына кездеседі. Гхатоткача оларға жақындап, біреуін өзімен бірге алып келіп, анасының құдайға арнап құрбандық етуіне келісуін сұрайды. Брахман өзін-өзі құрбандыққа беруге ұсынып, бірақ оның әйелі өзі баруға талап етеді. Ақырында, екінші ұлы Гхатоткачамен бірге баруға келіседі, бірақ бұрын Ганг өзенінде тазалануға рұқсат сұрайды. Ағаларымен бірге орманға жер аударылған Бхима осы көрініске куә болады. Алдағы құрбандықты білген соң, ол баланың орнына өзі келуге асығады. Гхатоткача Бхимамен бірге анасына оралады, бірақ Хидимби оның Бхиманың ұлы екенін айтқанда қатты таңғалады. Бхиманың айыбын естіген Гхатоткача мен Хидимби адамдарды құрбан ету салтын тоқтатуға келіседі.

Бхимамен қарым-қатынас

Орманға қуылғанда Пандавалар шаршап, әрі қарай жүре алмады. Сосын Бхима Гатоткачаны еске түсірді, ол дереу Пандавалардың алдына келді және Бхиманың бұйрығымен көптеген ракшастарды жоқ қылды. Гатоткача Панчалиді иығына мінгізіп, ал ракшастар Пандава бауырларын иықтарына көтеріп, әуе арқылы Бадрикашрамаға, Наранарайана медитация жасап отырған жерге ұшып барды, оларды сол жерге қондырды, сосын ол (Гатоткача және оның серіктері) Пандавалармен қоштасты.

Құрукшетра соғысы

Құрукшетра соғысында Гхатоткачаны Бхима Пандавалар жағында шайқасуға шақырады. Бірінші күнгі шайқаста ол Аламбуша, Дюрьодана және Бхагадаттамен күресті. Кауравалар шайқастың қорқынышты барысынан сескеніп, сол күнді қасақана кейінге шегерді. 8-ші күнгі шайқаста Гхатоткача Аламбушамен ұзаққа созылған қақтығысқа түседі, ол екінші жынды қатты жарақаттаса да, оның шегінуіне кедергі келтіре алмайды. 14-ші күнгі шайқаста Гхатоткача маңызды рөл атқарады. Таңертеңгі шайқаста оның батыр ұлы Анжанпарваны Ашваттама өлтіргеніне ашуланып, құдайлық күштерін қолданып, Каурава әскеріне зор қиындық тудырады, тіпті Дрона, Дурйодхана, Карна және Душасана сияқты батырларды қорқытып жібереді. Ашваттама қашқан сарбаздарды қайта жинап, Гхатоткачаның алдауын жойып, жынды есінен айырытады. Есіне келген соң, Гхатоткача Ашваттамамен ұзақ дуэльге шығады. Олар күрескенде, екеуі де құдайлық күштерін және қаруларын қолданады, бірақ Ашваттама өз орнын сақтап, Гхатоткачаны кері шегінуге мәжбүр етеді. 14-ші күні Жаядратаның қазасынан кейін, шайқас күн батқаннан соң да жалғасып, Гхатоткачаның күші ең жоғары деңгейге жетеді, себебі жын-шайтандардың қабілеттері түнде артады. Гхатоткача әскерімен бірге Алайудха мен Аламбушаны өлтіріп, соңғысының басын шолақтап тастайды. Гхатоткачаның ашуымен, Ашваттама мен Гхатоткача арасында тағы бір шайқас өтеді. Ашваттама Гхатоткачаны бірнеше рет жеңіп алады, бірақ күшті жын өзінің алдаулары арқасында қашып құтылады. Карна да бірнеше қиын шайқастардан кейін Гхатоткачаны екі рет жеңеді, бірақ оның Каурава әскеріне келтірген қиратуын тоқтатуға күші жетпейді. Армия оның төңірегінде шашырап, тіпті Дурйодхана да туын жырып қашып кетеді, Карна соңғы шара ретінде Васави Шактині қолданып, күшті жынды өлтіреді. Бұл қаруны Индра сыйлаған, оны бір рет қана қолдануға болады, Карна оны Арджунаға қарсы қолдану үшін сақтап келген. Васави Шакти қаруынан жараланған Гхатоткача аспанға көтеріліп, денесін ұлғайтып, Каурава әскерінің бір акшаухиниін құртады. Пандавалар Гхатоткачаның қазасына қайғырып, көңілдері құлдырайды. Бірақ Кришна Гхатоткачаның Арджунаны Карнадан құтқарғанын білгендіктен, күлімсірейді.

Индонезия нұсқасы

Курукшетра соғысы жава және бали тілдерінде әдетте Бхаратаюддха деп аталады. Бұл оқиға Кедири патшалығы (қазіргі Шығыс Ява, Индонезия) кезінде 1157 жылы жазылған Какавин Бхаратаюддха сценарийінен бейімделген және дамытылған. Ваянг қуыршақтар нұсқасында Гатоткача (жергіліктіше "Гатоткака") Арджунаның ұлы Абиманиюға өте жақын. Абиманию өзінің бойжеткендігін мәлімдегеннен кейін Вирата патшалығының қызы Уттараға үйленді. Шындығында Абиманию Кришнаның қызы Ситисундариға үйленген еді. Гатоткача сарайындағы Ситисундари күйеуінің қайтадан үйленгенін естіді. Гатоткачаның інісі Калабендана Абиманиюға оны үйіне алып кету үшін келді (Калабендана – Аримбидің кіші інісі, алып есімді, бірақ қарапайым және асыл жүректі). Бұл Уттараны қызғанышқа толы етті, ал Абиманию егер ол Уттарадан басқа әйел алса, жауларының қолынан қаза табатынына ант берді. Калабендана Гатоткачамен кездесіп, Абиманиюдың мінез-құлқы туралы баяндады. Гатоткача Калабендананың туысының отбасылық ісіне араласып жатқанына наразы болды. Ашуға еріксіз беріліп, Гатоткача Калабендананың басына соқты, бірақ бұл оқиға кездейсоқ болғанымен, Калабендана сол жерде қайтыс болды. Бхаратаюддха соғысы басталғанда, Абиманию 13-ші күні Кауравалардың қолынан қаза тапты. 14-ші күні Арджуна ұлының өлімі үшін Жаядратаның басын кесіп кек алды. Дүрйодхана өзінің інісі Жаядратаның өліміне қатты қайғырды. Ол Карнаны сол түні Пандава лагеріне шабуыл жасауға мәжбүр етті. Карна соғыс ережелерін бұзғанымен, оған бағынды. Кауравалар түнгі шабуыл жасағанын білген Пандавалар Гатоткачаны қарсыласуға жіберді. Гатоткачаның таңдалу себебі – оның киген Котанг Антракусума қаруы Каурава әскерін жарқыратып көрсететін жарық шығаратын еді. Гатоткача Лембуса есімді Каурава одақтасын сәтті өлтірді. Осы уақытта оның екі інісі, Браджаламадан мен Бражавикалпа, Лембусура және Лембусана есімді жауларының қолынан қаза тапты. Гатоткача Контавиджая қаруын ұстаған Карнамен кездесті. Ол Карнаны шатастыру үшін мыңдаған өзінің көшірмелерін жасады. Әкесі Сурьяның бұйрығымен Карна нағыз Гатоткачаны таба алды. Содан кейін ол Гатоткачаға қарай Конта қаруын жіберді. Гатоткача қашып құтылуға тырысты, бірақ Калабендананың рухы кенеттен пайда болып, Контавиджаяны ұстап алды және Гатоткачаның сол түні қаза болатынын хабарлады. Гатоткача тағдырына мойынсұнып, оның денесін Каурава әскерін өлтіру үшін пайдалануын сұрады. Калабендана келісім берді, содан кейін Конта қаруын қолданып Гатоткачаның кіндігін тесіп жіберді. Қару өз қабығына қайта кірді, яғни Мастаба ағашы Гатоткачаның ішегінде сақталды. Гатоткача қайтыс болды, ал Калабендананың рухы оның денесін Карнаға лақтырды, ол өлімнен құтылу үшін секіріп кетті. Гатоткачаның денесі Карнаның күймесін қиратты, күйменің сынықтары барлық бағытта ұшып, оның маңындағы Каурава сарбаздарын өлтірді.

Ұрпағы

Гатоткачаның Барбарика, Анджанпарва және Мегаварна деген үш ұлы болды. Барбариканың болуы күмәнді, себебі ол Сканда Пурананың кейінгі қосымшаларында ғана еске алынады, ал Махабхаратаның түпнұсқа нұсқаларында жоқ. Дегенмен, Гатоткачаның әулеті одан да ұзаққа созылған деп саналады. Димаса Корольдығының патшалық әулеті Гатоткачадан таратынын мәлімдеді.

Ғибадатханалар

Утрахандтың Чампават қаласында оның Махабхарат шайқасында Карнадан өлтірілгеннен кейін басы түскен жерде ғибадатхана салынған делінеді. Хидимба Деви ғибадатханасының жанындағы Маналиде Гхатоткачаға арналған ғибадатхана бар. Орталық Явадағы Диенг ғибадатханалар кешеніндегі VII ғасырға жататын ежелгі индуисттік ғибадатхана құрылысы Махабхарат кейіпкерінің құрметіне "Гхатоткача ғибадатханасы" деп аталған.