Кіріспе

Тегеялық эллиндік ақын Анните (Ἀνύτη; ) - Аркадиядағы Тегея қаласынан шыққан эллиндік ақын. Оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ грек антологиясында оған жатқызылған жиырма төрт эпиграмма сақталған, ал біреуін Юлий Полюкс келтіреді; олардың он тоғызын шынайы деп мойындау қабылданған. Ол поэзия жанрына ауылдық тақырыптарды енгізді, бұл эллиндік эпиграммалардағы стандартты тақырыпқа айналды. Антипатр Фессалоникалық Палатин антологиясындағы тоғыз көрнекті ежелгі әйел ақындардың бірі ретінде тізілген. Оның пасторальдық поэзиясы Теокритқа әсер еткен болуы мүмкін, ал оның туындылары кейінірек Овидий сияқты бірнеше ақындар тарапынан бейімделді.

Өмір

Аниттің өмірі туралы сенімді ақпарат сақталмаған, сондықтан оның жұмысының стиліне сүйене отырып оны шамамен датировать етуге болады. Осыған және б.з.б. III ғасырдың екінші жартысындағы оның шығармаларының болуы мүмкін еліктеулеріне сүйене отырып, ол шамамен б.з.б. 300 жылында өмір сүрген деп есептеледі. Б.з. II ғасырында жазған Юлий Полюксқа сәйкес, Анит Аркадиядағы Тегея қаласынан шыққан. Грек антологиясындағы басқа бір дерек Аниттің Лесбос аралындағы Митиленнен екенін айтады. Аниттің дорий диалектін қолдануы және өлеңдерінде Тегея мен Аркадия құдайы Панды атауы, оның Тегеядан шыққандығы ықтимал екенін көрсетеді, бірақ Полюкс бұл тұжырымды Аниттің Тегея туралы айтуына байланысты жасаған болуы мүмкін. Лесбияндық тегі туралы әңгіме, әлдебір уақытта Анитті Сапфомен байланыстыру үшін ойлап табылған болуы мүмкін. Аниттің өмірінен тек бір ғана оқиға жеткен. Паузанияс Асклепий құдайының Анит ұйықтағанда оған келгенін және Наупакт қаласына барып, сондағы соқыр адамды көруді бұйырғанын айтады. Ол осылай істегеннен кейін, соқыр адамның көзі ашылып, Асклепийге ғибадатхана салдырған. Аниттің өмірі туралы көп мәлімет болмаса да, Сапфодан басқа, оның поэзиясы ежелгі грек әйелдерінің арасында ең көп сақталған.

Поэзия

Ежелгі дәуірде Анитке жатқызылған жиырма бес эпиграмма сақталған, олардың біреуі Юлий Полюкс еңбегінде, ал қалғаны Палатин немесе Плануд антологияларында келтірілген. Олардың он тоғызы Аниттің туындылары екендігінде ғалымдардың арасында келісім бар. Қалған алты эпиграмманың төртеуі Палатин немесе Плануд антологияларында Анитке де, тағы бір авторға да жатқызылған, ал екі эпиграмма Палатин антологиясында Анитке есімдерімен берілген, бірақ Плануд антологиясында автор аты көрсетілмеген. Осы алты күмәнді өлеңнің екеуі (AP 7.190 және 7.232) Аниттің туындылары болуы мүмкін деп саналады, ал қалғандарына қатысты күмәндар бар. Анит өзінің эпиграммаларынан өлеңдер жинағын жасаған болуы мүмкін – мұндайды жасаған алғашқы ақын ол болған деуге болады. Грек антологиясында ол екі рет «лирикалық ақын» деп аталады, ал Паузаний оның эпикалық поэзиясы туралы айтады, бірақ Аниттің лирикалық және эпикалық поэзиясының үлгілері бізге жеткен жоқ. Аниттің поэзиясы аралас тілде жазылған, онда дорийлік және эпикалық тілдің элементтерімен қатар, аттикалық тілдің де ерекшеліктері бар; бұл эллинистік ақындардың тілді әдейі араластыруының қалыпты құбылысы еді. Оның өлеңдері көбінесе әйелдер мен балаларға арналған, ал Кэтрин Гутцвиллер оның дәстүрлі эпиграммаларға қарсы, әдейі түрде жазылғанын айтады, олар авторсыз және еркек, қалалық көзқараспен жазылған. Осыған сәйкес, Аниттің сақталған бес эпитафиясының тек біреуі ғана жас жігіттің қазасын көрсетеді, бұл жанрдағы дәстүрлі үрдіс еді, ал қалған төртеуі жас жаста қайтыс болған әйелдерге арналған. Ол жануарларға арналған эпитафияларымен және идиллиялық пейзаждарды бейнелейтін пасторальдық эпиграммаларымен ең танымал. Аниттің екі арнау эпиграммасы да бізге жеткен. Аниттің поэзиясы, оның замандастарының поэзиясы сияқты, өте көп мағыналы, әсіресе Гомерге сілтемелер жиі кездеседі. Ол Гомер поэзиясының құрылымын және синтаксисін үлгі етіп алып, жеке және тұрмыстық тақырыптарды жазу үшін Гомердің сөздік қорын пайдаланған. Мысалы, Аниттің 6-шы эпиграммасы, тұрмысқа шықпаған Антибияға арналған эпитафиясы, «Илиада» мен «Одиссеядан» бірнеше сөз тіркестерін қайталайды. Ол Гомерді жиі қолданатын күрделі сөздерді де пайдаланады, мысалы, 10-шы эпиграммадағы «көп түсті мойынды» poikilodeiros жыланының сипаттамасында. Оның туындыларында Гесиод, архаикалық грек лирикасы және аттикалық драмаға сілтемелер бар, сонымен қатар ол Симонид Кеостың және Анакреонның эпиграммаларымен таныс болғаны байқалады. Оның бірнеше эпиграммалары эллинистік кезеңнің әйел ақыны Эриннаның шығармаларына сілтеме жасайды.

Қабылдау

Аниттің мал бағып жырлаған өлеңдері мен үй жануарларына арналған эпитафиялары маңызды жаңалықтар болды, және екі жанр да эллиндік поэзияның стандарттарына айналды. Оның пасторлық шығармалары Теокритке әсер еткен болуы мүмкін, ал Овидий мен Маркус Аргентариус оның өлеңдерін бейімдеген; эпиграммашы Мнасальц Аниттің үлгісімен эпиграммалар жинағын жазды. Позидипптің жас әйелдің қазасы туралы эпиграммасында Аниттің бір өлеңіне, сондай-ақ Сапфо мен Эриннаға сілтеме жасалған. Салоникалық Антипатр оны тоғыз әйел ақынының тізіміне енгізді. Татианның сөзіне сүйенсек, Аниттің мүсіндерін Кефисодот пен Евтикрат жасаған. ХХ ғасырдың басында Аниттің поэзиясы имиджист ақындар тарапынан жоғары бағаланды, Ричард Олдингтон грек және латын поэзиясын аударғанда оны «әйел Гомер» деп сипаттады. Қазіргі заманғы ғалымдар Аниттің туындыларын көбірек сынға алып, оның тақырыптарын жеңілтек деп санайды. Дегенмен, Жозефин Балмер оның өлеңдерін «керемет» деп сипаттап, оның білімділігі мен техникалық шеберлігін көрсеткенін айтады. Х.Д. Аниттің эпиграммаларының бірін «Жолдар Гермесі» өлеңінде пайдаланды; ол Джуди Чикагоның «Мұра» еденіндегі әйелдердің бірі және Меркурийдегі кратер оның құрметіне аталған.