Америкалық ақын Джон Эшбери: өмір және шығармашылық жолы
John Ashbery
Жон Л. Эшбери – американдық ақын, өлеңдер мен өнер сыншысы. 20 ғ-дың ең ықпалды ақыны, тілдік байлығымен ерекшеленеді. Биографиясы мен шығармашылығы туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ақын
American poet
Джон Лоуренс Эшбери (28 шілде 1927 жыл - 3 қыркүйек 2017 жыл) – американдық ақын және өнер сыншысы. Эшбери өз заманының ең ықпалды американдық ақыны саналады. Оксфорд университетінің әдебиет сыншысы Джон Бейли Эшберидің «өлеңдерінде осы дәуірдің стандартты үні естіледі» деп жазған. Йель университетінің ағылшын тілі кафедрасының меңгерушісі Лэнгдон Хаммер 2008 жылы: «Соңғы 50 жылда американдық поэзияда Джон Эшберидей зор тұлға болған емес» және «Уитмен мен Паундтан асып түсетіндей үлкен, алуан түрлі сөздік қоры бірде-бір американдық ақынның болған жоқ» деген пікір білдірген. Ағылшын тілінен сабақ беретін Гарвард университетінің профессоры, ақын Стефани Берт Эшбериді Т.С. Элиотпен салыстырып, оны «жартылай ағылшын тіліндегі ақындардың ұлы үлгі деп есептеген, ал қалған жартысы түсініксіз деп тапқан соңғы тұлға» деп атады. Эшбери 20-дан астам өлең жинағын жариялаған және поэзия саласындағы барлық маңызды американдық сыйлықтарды жеңіп алған, соның ішінде 1976 жылы «Дөңгелек айнадағы автопортрет» жинағы үшін Пулитцер сыйлығына ие болған. Постмодернистік күрделілігімен және түсініксіздігімен танымал оның шығармалары әлі де дау тудыруда. Эшбери өзінің туындыларын жеке өзімен ғана емес, мүмкіндігінше көп адаммен бөлісуді қалағанын айтқан. Сонымен қатар, ол бірде кейбір сыншылар оны әлі де «сюрреализмнің ережелері мен логикасын бұзатын, ақылсыз, үйден шыққан сюрреалист» деп есептейтінін әзілдеген.
John Lawrence Ashbery (July 28, 1927 – September 3, 2017) was an American poet and art critic. Ashbery is considered the most influential American poet of his time. Oxford University literary critic John Bayley wrote that Ashbery "sounded, in poetry, the standard tones of the age." Langdon Hammer, chair of the English Department at Yale University, wrote in 2008, "No figure looms so large in American poetry over the past 50 years as John Ashbery" and "No American poet has had a larger, more diverse vocabulary, not Whitman, not Pound." Stephanie Burt, a poet and Harvard professor of English, has compared Ashbery to T. S. Eliot, calling Ashbery "the last figure whom half the English language poets alive thought a great model, and the other half thought incomprehensible". Ashbery published more than 20 volumes of poetry and won nearly every major American award for poetry, including a Pulitzer Prize in 1976 for his collection Self Portrait in a Convex Mirror. Renowned for its postmodern complexity and opacity, his work still proves controversial. Ashbery said he wished his work to be accessible to as many people as possible, not a private dialogue with himself. At the same time, he once joked that some critics still view him as "a harebrained, homegrown surrealist whose poetry defies even the rules and logic of Surrealism."
Өмір
Эшбери Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында Хеленнің (қыз есімі Лоренс) – биология пәнінің мұғалімі, және фермер Честер Фредерик Эшберидің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Онтарио көлінің жанындағы фермада өсті; бала кезінде оның ағасы қайтыс болды. Эшбери барлық ұлдар оқитын Дирфилд академиясында білім алды, онда В. Х. Ауден және Дилан Томас сияқты ақындарды оқып, өлеңдер жаза бастады. Оның екі өлеңін сыныптасы, Эшберидің білместен және рұқсатынсыз, өзінің атынан «Poetry» журналына жариялаған. Эшбери сондай-ақ мектеп газеті «Дирфилд Скрулл»-да қысқа әңгіме мен бірнеше өлеңдерін, оның ішінде бір сыныптасына деген махаббатының оянбағанын көрсететін сонетті жариялады. Оның алғашқы арманы суретші болу еді: 11 жасынан 15 жасқа дейін Эшбери Рочестердегі өнер мұражайында апта сайын сабақтарға қатысты. Эшбери 1949 жылы Гарвард колледжін «cum laude» белгісімен бітірді, ол Гарвард Адвокатының, университет әдеби журналының және Signet Society-нің мүшесі болды. Ол жоғары оқу орнындағы дипломдық жұмысын В. Х. Ауденнің поэзиясы тақырыбында жазды. Гарвардта ол Кеннет Кох, Барбара Эпштейн, В. Р. Ланг, Фрэнк О’Хара және Эдвард Гори сияқты жазушылармен дос болып, Роберт Крили, Роберт Блай және Питер Дэвисонмен бірге оқыды. 1951 жылы Колумбия университетінен магистратураны бітіруге дейін Эшбери қысқа уақыт Нью-Йорк университетінде оқыды. 1951-1955 жылдары Нью-Йоркте копирайтер болып жұмыс істегеннен кейін, 1950 жылдардың ортасынан бастап, Фулбрайт стипендиясын алғаннан кейін 1965 жылға дейін Эшбери Францияда тұрды. Ол «Өнер және әдебиет» журналының 12 санының (1964–67) және Гарри Мэтьюстің «Locus Solus» журналының «Жаңа поэзия» санының редакторы болды (#3/4; 1962). Көңілін көтеру үшін француз детективтерін аударды, «New York Herald Tribune» газетінің еуропалық басылымының көркем редакторы болды, сондай-ақ 1960–65 жылдары «Art International» журналының өнер сыншысы және 1963–66 жылдары «ARTnews» журналының Париж тілшісі болды (Томас Гесс редактор болып тағайындалған кезде). Осы кезеңде ол француз ақыны Пьер Марторимен бірге тұрды, оның «Әр сұрақ, бірақ біреуі жоқ» (1990), «Есіктің артындағы пейзаж» (1994) және «Ландшафт суретшісі» (2008) кітаптарын, сондай-ақ Артур Рембоның («Illuminations»), Макс Джейкобтың («The Dice Cup»), Пьер Ревердидің («Haunted House») және Раймонд Руссельдің көптеген туындыларын аударды. АҚШ-қа оралғаннан кейін ол «New York» және «Newsweek» журналдарында өнер сыншысы ретінде мансабын жалғастырды, сонымен қатар 1972 жылға дейін «ARTnews» журналының редакциялық кеңесінде жұмыс істеді. Бірнеше жылдан кейін ол 1976 жылдан 1980 жылға дейін редактор болып қызмет еткен «Partisan Review» журналында жұмыс істеді. 1963 жылдың күзінде Эшбери Нью-Йорктегі Әдеби театрдың поэзия оқуында Энди Уорхолмен танысты. Ол бұрын Уорхолдың өнері туралы жағымды пікірлер жазған болатын. Сол жылы ол Париждегі Галерея Илеана Соннабендте Уорхолдың «Гүлдер» көрмесін қарап шығып, Уорхолдың Парижге сапарын «Оскар Уайльд 90-шы жылдары Буффалоға мәдениет әкелгеннен бергі ең үлкен трансатлантикалық шу» деп сипаттады. 1965 жылдың соңында Нью-Йоркке оралған Эшбери Фабрикада үлкен кешпен қарсы алынды. Ол Уорхолдың көмекшісі, ақын Жерард Малангамен жақын дос болып, оған ақын ретінде маңызды ықпал етті. 1967 жылы оның «Еуропа» өлеңі Эрик Салцманның «Түлкілер мен бөренелер» атты шығармасының негізгі мәтіні ретінде Дэннис Рассел Дэвис жүргізген Хантер колледжіндегі «Саудың жаңа бейнесі» сериясының бір бөлігі ретінде пайдаланылды. 1968 жылы ақын Салцманға үш мадригал жібергенде, композитор оларды 1989 жылы Nonesuch Records шығарған «Nude Paper Sermon» жинағына енгізді. 1970 жылдардың басында Эшбери Бруклин колледжінде сабақ бере бастады, оның студенттерінің арасында ақын Джон Яу да болды. 1983 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және көп жылдар бойы Америка ақындары академиясының канцлері болып қызмет етті. Ол «Conjunctions» әдеби журналының редакциялық кеңесінде де жұмыс істеді. 2008 жылы Эшбери MTV-нің АҚШ колледждерінің кампустарына таратылатын MtvU-ның алғашқы ақыны атанды, оның өлеңдерінен үзінділер 18 жарнамалық роликте және толық шығармалары телеарнаның веб-сайтында жарияланды. Эшбери 2010 жылы Веслиан университетінде Миллет жазу науқасы болды және Веслианның көрнекті жазушылар сериясына қатысты. Ол Микель Барсело, Жоан Бофил Амаргас, Мишель Бутор, Тор Халворсен және Гермес Сальседамен бірге «Реймонд Руссель қоғамының» құрылтайшы мүшесі болды. Эшбери күйеуі Дэвид Керманимен Нью-Йорк қаласында және Хадсон қаласында тұрды. 2017 жылдың 3 қыркүйегінде Хадсондағы үйінде 90 жасында табиғи себептерден қайтыс болды.
Ashbery was born in Rochester, New York, the son of Helen (née Lawrence), a biology teacher, and Chester Frederick Ashbery, a farmer. He was raised on a farm near Lake Ontario; his brother died when they were children. Ashbery was educated at Deerfield Academy, an all boys school, where he read such poets as W. H. Auden and Dylan Thomas and began writing poetry. Two of his poems were published in Poetry magazine by a classmate who had submitted them under his own name, without Ashbery's knowledge or permission. Ashbery also published a piece of short fiction and a handful of poems—including a sonnet about his frustrated love for a fellow student—in the school newspaper, the Deerfield Scroll. His first ambition was to be a painter: from the age of 11 until he was 15, Ashbery took weekly classes at the art museum in Rochester. Ashbery graduated in 1949 with an A. B., cum laude, from Harvard College, where he was a member of the Harvard Advocate, the university's literary magazine, and the Signet Society. He wrote his senior thesis on the poetry of W. H. Auden. At Harvard he befriended fellow writers Kenneth Koch, Barbara Epstein, V. R. Lang, Frank O'Hara and Edward Gorey, and was a classmate of Robert Creeley, Robert Bly and Peter Davison. Ashbery went on to study briefly at New York University before receiving an M. A. from Columbia University in 1951. After working as a copywriter in New York from 1951 to 1955, from the mid 1950s, when he received a Fulbright Fellowship, through 1965, Ashbery lived in France. He was an editor of the 12 issues of Art and Literature (1964–67) and the New Poetry issue of Harry Mathews' Locus Solus (# 3/4; 1962). To make ends meet he translated French murder mysteries, served as the art editor for the European edition of the New York Herald Tribune and was an art critic for Art International (1960–65) and a Paris correspondent for ARTnews (1963–66), when Thomas Hess took over as editor. During this period he lived with the French poet Pierre Martory, whose books Every Question but One (1990), The Landscape is behind the Door (1994) and The Landscapist he translated (2008), as he did Arthur Rimbaud (Illuminations), Max Jacob (The Dice Cup), Pierre Reverdy (Haunted House), and many titles by Raymond Roussel. After returning to the United States, he continued his career as an art critic for New York and Newsweek magazines while also serving on the editorial board of ARTnews until 1972. Several years later, he began a stint as an editor at Partisan Review, serving from 1976 to 1980. During the fall of 1963, Ashbery became acquainted with Andy Warhol at a scheduled poetry reading at the Literary Theatre in New York. He had previously written favorable reviews of Warhol's art. That same year he reviewed Warhol's Flowers exhibition at Galerie Ileana Sonnabend in Paris, describing Warhol's visit to Paris as "the biggest transatlantic fuss since Oscar Wilde brought culture to Buffalo in the nineties". Ashbery returned to New York near the end of 1965 and was welcomed with a large party at the Factory. He became close friends with poet Gerard Malanga, Warhol's assistant, on whom he had an important influence as a poet. In 1967 his poem Europe was used as the central text in Eric Salzman's Foxes and Hedgehogs as part of the New Image of Sound series at Hunter College, conducted by Dennis Russell Davies. When the poet sent Salzman Three Madrigals in 1968, the composer featured them in the seminal Nude Paper Sermon, released by Nonesuch Records in 1989. In the early 1970s, Ashbery began teaching at Brooklyn College, where his students included poet John Yau. He was elected a Fellow of the American Academy of Arts and Sciences in 1983. and also served for many years as a chancellor of the Academy of American Poets. He served on the contributing editorial board of the literary journal Conjunctions. In 2008 Ashbery was named the first poet laureate of MtvU, a division of MTV broadcast to U. S. college campuses, with excerpts from his poems featured in 18 promotional spots and the works in their entirety on the broadcaster's website. Ashbery was a Millet Writing Fellow at Wesleyan University in 2010, and participated in Wesleyan's Distinguished Writers Series. He was a founding member of The Raymond Roussel Society, with Miquel Barceló, Joan Bofill Amargós, Michel Butor, Thor Halvorssen and Hermes Salceda. Ashbery lived in New York City and Hudson, New York, with his husband, David Kermani. He died of natural causes on September 3, 2017, at his home in Hudson, at the age of 90.
Жұмыс
Ашберидің марапаттарының көптеген тізімі 1956 жылы Йельдің жас ақындар сыйлығымен басталды. В.Х. Оденнің Ашберидің алғашқы жинағы «Кейбір ағаштарды» таңдауы кейіннен қырқыс пікірталас тудырды. Бұл жинақ байқаудың бастапқы кезеңдерінде іріктеуден өтпеген, бірақ Оден сыйлықты беруден бас тартқаннан кейін Честер Каллман оны Оденге тапсырды, себебі алған өлеңдердің сапасы нашар болған. Ашберидің ерте туындыларында Оденмен қатар Уоллес Стивенс, Борис Пастернак және француз сюрреалистерінің (оның француз әдебиетінен жасаған аудармалары көп) ықпалы байқалады, алайда 1956 жылғы хатында ол «Реймонд Руссельден басқа барлық заманауи француз поэзиясын жек көретінімді» және «кейбір 20 ғасырлық өлеңдердің өте дұрыс емес аудармаларымды, бірақ түпнұсқаларын емес» ұнататынын айтқан. 1950 жылдардың соңында Тибор де Нагги галереясының тең иесі Джон Бернард Майерс Ашберидің авангардтық поэзиясын, сондай-ақ Кеннет Кох, Франк О’Хара, Джеймс Шкайлер, Барбара Гест, Кенвард Элмсли және басқалардың поэзиясын, стильдерінің өте әртүрлі болуына қарамастан, «Нью-Йорк мектебі» деп атады. 1953 жылы Майерс «Semi Colon» журналын жариялады, онда Нью-Йорк мектебінің ақындары Ауден, Джеймс Инграм Мерилл және Сол Беллоу сияқты авторлардың алуан түрлі қосылысымен бірге жарияланды. Ашбери 1960 жылдардың басында авангардтық «Nomad» журналында бірнеше жұмыстарын жариялады. Содан кейін Францияда жүргенде екі жинақ жазды: өте даулы «Теннис кортының анты» (1962) және «Өзендер мен таулар» (1966), содан кейін Нью-Йоркқа оралып «Көктемнің қос арманы» (1970) атты туындысын жазды. 1970 жылдары сыншылар тарапынан танылуы артып, Ашбери абстрактілі авангардтық экспериментатордан Американың ең маңызды ақындарының біріне айналды (дегенмен ол әлі де ең даулы ақындардың бірі болып саналды). «Үш өлең» (1973) жарық көргеннен кейін «Конвексті айнадағы автопортрет» жарық көрді, ол үшін ол үш ірі американдық поэзия сыйлығын алды: Пулитцер сыйлығы, Ұлттық кітап сыйлығы және Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығы. Жиналманың атау өлеңі 20 ғасырдың соңындағы американдық поэзиялық әдебиетінің шедеврлерінің бірі деп есептеледі. Оның келесі жинағы, қиын «Қайық үйі күндері» (1977) Ашберидің беделін нығайтты, ал 1979 жылғы «Білетініміздей» жинағында «Литания» атты ұзын, екі бағанды өлең бар. 1988 жылы оның «Көпір поэмасы» металл әріптермен Миннеаполистегі 375 фут енді Айрин Хиксон Уитни көпіріне орнатылды; ақынды көпірдің архитекторы, суретші Сиа Армаджани таңдап алды және тапсырыс Уолкер өнер орталығынан түсті. 1980 және 1990 жылдары Ашбери американдық және кеңінен ағылшын тіліндегі поэзияның орталық тұлғасына айналды, оның көптеген еліктеушілерінің саны оны растады. Ашберидің туындылары еркін ағып, көбінесе ажыратылатын синтаксиспен, кең ауқымды тілдік ойынмен (көбінесе айтарлықтай юмормен) және прозалық, кейде таң қалдыратын тегіс немесе пародиалық үнмен сипатталады. Адам ақылының ойындары оның көптеген өлеңдерінің тақырыбы болып табылады. Бірде ол өзінің мақсаты «сарапшы тіпті сөйлей алмайтын өлең жазу» екенін айтқан. Формальды тұрғыдан алғанда, ең алғашқы өлеңдер дәстүрлі поэтикалық практиканың ықпалын көрсетеді, бірақ «Теннис кортының анты» арқылы формамен әлдеқайда революциялық қарым-қатынас пайда болады. Ашбери «Көктемнің қос арманы» жинағындағы көптеген өлеңдерімен дәстүр мен инновация арасындағы татулыққа жақындады, бірақ оның «Үш өлеңі» ұзын прозалық блоктарда жазылған. Ол «Теннис кортының анты» өлеңдерінің немесе «Скейтшілер» және «Түн батып бара жатқан ауаға» өзінің «Өзендер мен таулар» жинағынан радикалды эксперименттерге ешқашан жақындамаса да, синтаксистік және семантикалық эксперименттер, тілдік экспрессивтілік, шеберлік, көбінесе тіркелімнің күрт ауысуы және табанды ақыл-ойы оның жұмысының тұрақты элементтері болып қалды. Ашберидің өнер сыншылдығы 1989 жылы ақын Дэвид Бергман редакциялаған «Көрінгендер туралы есептер, 1957–1987 жылдардағы өнер шежіресі» томында жинақталған. Ол әріптесі Джеймс Шейлермен бірге «Ниннилердің ұясы» атты романын жазды, ал 20-30 жылдары бірнеше пьеса жазды, олардың үшеуі «Үш пьеса» (1978) жинағында топталған. Ашберидің Гарвард университетіндегі Чарльз Элиот Нортон лекциялары 2000 жылы «Басқа дәстүрлер» деп жарияланды. 2005 жылы оның прозалық жазбаларының үлкен жинағы «Таңдамал проза» жарық көрді.
Ashbery's long list of awards began with the Yale Younger Poets Prize in 1956. The selection, by W. H. Auden, of Ashbery's first collection, Some Trees, later caused some controversy. The volume was screened out in the contest's early stages and was given to Auden by Chester Kallman after Auden had decided not to award the prize that year because of the poor quality of the volumes he received. Ashbery's early work shows the influence of Auden, along with Wallace Stevens, Boris Pasternak, and many of the French surrealists (his translations from French literature are numerous), though he claimed in a 1956 letter to "hate all modern French poetry, except for Raymond Roussel" and to like his own "wildly inaccurate translations of some of the 20th century ones, but not the originals". In the late 1950s, John Bernard Myers, co owner of the Tibor de Nagy Gallery, categorized Ashbery's avant garde poetry and that of Kenneth Koch, Frank O'Hara, James Schuyler, Barbara Guest, Kenward Elmslie and others as a "New York School", despite their very different styles. In 1953 Myers launched the magazine Semi Colon, in which New York School poets appeared amid an eclectic mix of authors, such as Auden, James Ingram Merill and Saul Bellow. Ashbery published some work in the avant garde little magazine Nomad at the beginning of the 1960s. He then wrote two collections while in France, the highly controversial The Tennis Court Oath (1962) and Rivers and Mountains (1966), before returning to New York to write The Double Dream of Spring, published in 1970. Increasing critical recognition in the 1970s transformed Ashbery from an obscure avant garde experimentalist into one of America's most important poets (though still one of its most controversial). After the publication of Three Poems (1973) came Self portrait in a Convex Mirror, for which he was awarded the three major American poetry awards: the Pulitzer Prize, the National Book Award, and the National Book Critics Circle Award. The collection's title poem is considered one of the masterpieces of late 20th century American poetic literature. His subsequent collection, the more difficult Houseboat Days (1977), reinforced Ashbery's reputation, as did 1979's As We Know, which contains the long, double columned poem "Litany". In 1988, his "Bridge Poem" was installed, using metal letters, on the 375 foot wide Irene Hixon Whitney Bridge in Minneapolis; the poet was selected by the bridge's architect, artist Siah Armajani, and commissioned by the Walker Art Center. By the 1980s and 1990s, Ashbery had become a central figure in American and more broadly English language poetry, as his number of imitators attested. Ashbery's works are characterized by a free flowing, often disjunctive syntax; extensive linguistic play, often infused with considerable humor; and a prosaic, sometimes disarmingly flat or parodic tone. The play of the human mind is the subject of a great many of his poems. He once said that his goal was "to produce a poem that the critic cannot even talk about". Formally, the earliest poems show the influence of conventional poetic practice, yet by The Tennis Court Oath a much more revolutionary engagement with form appears. Ashbery returned to something approaching a reconciliation between tradition and innovation with many of the poems in The Double Dream of Spring, though his Three Poems are written in long blocks of prose. Although he never again approached the radical experimentation of The Tennis Court Oath poems or "The Skaters" and "Into the Dusk Charged Air" from his collection Rivers and Mountains, syntactic and semantic experimentation, linguistic expressiveness, deft, often abrupt shifts of register, and insistent wit remained consistent elements of his work. Ashbery's art criticism has been collected in the 1989 volume Reported Sightings, Art Chronicles 1957–1987, edited by the poet David Bergman. He wrote one novel, A Nest of Ninnies, with fellow poet James Schuyler, and in his 20s and 30s penned several plays, three of which have been collected in Three Plays (1978). Ashbery's Charles Eliot Norton Lectures at Harvard University were published as Other Traditions in 2000. A larger collection of his prose writings, Selected Prose, appeared in 2005.