Джон Родериго Дос Пассос: Американдық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Американдық романист (1896–1970)

Джон Родериго Дос Пассос (/dɒsˈpæsəs/, // //sɒs/; 14 қаңтар 1896 – 28 қыркүйек 1970) – американдық романист, ең белгілі туындысы – U.S.A. трилогиясы. Чикагода дүниеге келген Дос Пассос 1916 жылы Гарвард колледжін бітірген. Жастық шағында Еуропа мен Оңтүстік-Батыс Азияны аралап, әдебиет, өнер және архитектураны зерттеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Париж мен Италияда американдық еріктілердің моторлы жедел жәрдем корпусында жүргізуші болып қызмет етті, кейін АҚШ Әскери медициналық корпусына қатарлы сарбаз болып қосылды. 1920 жылы оның «Бір адамның бастауы: 1917» атты тұңғыш романы жарық көрді, ал 1925 жылы «Манхэттендік ауысу» романы коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Оның «АҚШ» трилогиясы – «42-ші параллель» (1930), «1919» (1932) және «Үлкен ақша» (1936) романдарынан тұрады. 1998 жылы Modern Library журналы осы трилогияны 20 ғасырдың 100 ең үздік ағылшын тіліндегі романдарының тізімінде 23-орынға қойды. Эксперименталды, сызықтық емес формада жазылған трилогия 20 ғасырдың басындағы американдық мәдениеттің суретін салу үшін биографиялық деректер мен жаңалықтар материалдарын үйлестіреді. Дос Пассос жазушылық қызметінен бөлек, саяси көзқарастарының өзгеруімен де танымал. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесінен кейін ол социализм мен бейбітшілік идеясына қызығушылық танытты, бұл оның ерте туындыларына да әсер етті. 1928 жылы ол Кеңес Одағына сапар шегіп, оның әлеуметтік және саяси тәжірибесімен танысуға тырысты, бірақ аралас әсерлермен қайтып келді. Испания азамат соғысы кезіндегі оқиғалар оны солшыл саясатқа көңілі тоймауына алып келді, сонымен қатар әріптес жазушы Эрнест Хемингуэймен қарым-қатынасын үзіп тастады. 1950 жылдары оның саяси көзқарастары күрт өзгеріп, консервативтік ұстанымдарға көшті. 1960 жылдары президенттікке үміткер Барри Голдуотер мен Ричард Никсонды қолдады. Дос Пассос суретші ретінде кітаптарының мұқабаларын өзі жасады, олар 1920 жылдардағы Париж модернизмінің ықпалында болды. Ол Мэриленд штатының Балтимор қаласында қайтыс болды. Оның Вирджиниядағы Спенс Пойнт иелігі 1971 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тағайындалды.

John Roderigo Dos Passos (/d//ɒ//s/'/p//æ//s//ə//s//, // //s//ɒ//s/; January 14, 1896 – September 28, 1970) was an American novelist, most notable for his U. S. A. trilogy. Born in Chicago, Dos Passos graduated from Harvard College in 1916. He traveled widely as a young man, visiting Europe and southwest Asia, where he learned about literature, art, and architecture. During World War I, he was an ambulance driver for the American Volunteer Motor Ambulance Corps in Paris and Italy, before joining the United States Army Medical Corps as a private. In 1920, his first novel, One Man's Initiation: 1917, was published, and in 1925, his novel Manhattan Transfer became a commercial success. His U. S. A. trilogy, which consists of the novels The 42nd Parallel (1930), 1919 (1932), and The Big Money (1936), was ranked by the Modern Library in 1998 as 23rd of the 100 best English language novels of the 20th century. Written in experimental, non linear form, the trilogy blends elements of biography and news reports to paint a landscape of early 20th century American culture. Beyond his writing, Dos Passos is known for his shift in political views. Following his experiences in World War I, he became interested in socialism and pacifism, which also influenced his early work. In 1928, he traveled to the Soviet Union, curious about its social and political experiment, though he left with mixed impressions. His experiences during the Spanish Civil War disillusioned him with left wing politics while also severing his relationship with fellow writer Ernest Hemingway. By the 1950s, his political views had changed dramatically, and he had become more conservative. In the 1960s, he campaigned for presidential candidates Barry Goldwater and Richard Nixon. As an artist, Dos Passos created his own cover art for his books, influenced by the modernism of 1920s Paris. He died in Baltimore, Maryland. Spence's Point, his Virginia estate, was designated as a National Historic Landmark in 1971.

Ерте өмір

Чикагода туған Дос Пассос, 1844-1917 жылдары өмір сүрген, жартылай мадейралық португал тегінен шыққан заңгер Джон Рэндольф Дос Пассос пен Вирджиния штатының Петерсбург қаласынан шыққан Люси Аддисон (Спригг) Мэдисонның заңды емес ұлы болды. Оның әкесі сол кезде үйленген және Джоннан бірнеше жас үлкен ұлы болған. Бала кезінде Джон денсаулығы нашар анасымен көп саяхаттайтын, ол Еуропаны ұнатқан. Джонның әкесі Люсиге 1910 жылы, Джон 14 жасқа толғанда, бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін үйленді, бірақ Джонды ресми түрде танудан тағы екі жыл бас тартты. Джон Рэндольф Дос Пассос траст мәселелерінде сарапшы болды және ұлы 1920 және 1930 жылдардағы көркем шығармаларында сынаған қуатты өнеркәсіптік конгломераттардың жақтаушысы еді. Анасымен бірге АҚШ-қа оралғаннан кейін, Дос Пассос 1907 жылы Коннектикут штатының Уоллингфорд қаласындағы жеке колледжге дайындық мектебі – Шоат мектебіне (қазіргі Шоат Розмари Холл) Джон Родериго Мэдисон деген атпен түсті. Кейін ата-анасы оған жеке репетитормен бірге Франция, Англия, Италия, Грекия және Оңтүстік-Батыс Азияға алты айлық сапар жасауға мүмкіндік берді, ол классикалық өнер, сәулет және әдебиеттің шеберлерін зерттеді. 1912 жылы Дос Пассос Гарвард колледжіне түсті, онда ол сыныптасы е. е. каммингспен дос болып, ол Дос Пассостың "сырттан келгендей" екенін айтты және "Гарвардта америкалыққа осыдан аз ұқсайтын адам жоқ" деді. 1916 жылы дипломмен бітіргеннен кейін Дос Пассос Испанияға өнер мен сәулетті оқуға барды. 1917 жылдың шілдесінде, Еуропада Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Дос Пассос Нортон Харджес жедел жәрдем корпусының 60-шы санитарлық отрядына (С.С.А.) достары Каммингс және Роберт Хиллэрмен бірге ерікті болып қосылды. Кейін ол Солтүстік Италияда Америка Қызыл Кресімен жедел жәрдем жүргізушісі болып жұмыс істеді. 1918 жылдың тамыз айының соңында Дос Пассос өзінің алғашқы романының жобасын аяқтады. Сол кезде ол Пенсильвания штатындағы Крейн лагерінде АҚШ армиясының медициналық корпусына баруға міндеттелді. Атыс тоқтаған күні ол Парижде орналасқан еді, онда АҚШ армиясының Шетелдегі білім беру комиссиясы оған Сорбоннада антропологияны оқуға рұқсат берді. Осы оқиғалар негізінде жазылған "Үш солдат" романында жазушының өзінің әскери мансабымен ұқсас және соғыстан кейін Парижде қалған кейіпкер бейнеленген.

Born in Chicago, Dos Passos was the illegitimate son of John Randolph Dos Passos (1844–1917), a lawyer of half Madeiran Portuguese descent, and Lucy Addison (Sprigg) Madison of Petersburg, Virginia. His father was married at the time and had a son several years older than John. As a child, John traveled extensively with his mother, who was sickly and preferred Europe. John's father married Lucy after the death of his first wife in 1910, when John was 14, but he refused to formally acknowledge John for another two years. John Randolph Dos Passos was an authority on trusts, and a staunch supporter of the powerful industrial conglomerates that his son expressly criticized in his fictional works during the 1920s and 1930s. After he returned with his mother to the US, Dos Passos was enrolled in 1907 at the Choate School (now Choate Rosemary Hall), a private college preparatory school in Wallingford, Connecticut, under the name John Roderigo Madison. His parents later arranged for him to travel with a private tutor on a six month tour of France, England, Italy, Greece, and southwest Asia, to study the masters of classical art, architecture, and literature. In 1912, Dos Passos enrolled in Harvard College, where he became friends with classmate e. e. cummings, who said there was a "foreignness" about Dos Passos, and that "no one at Harvard looked less like an American." Following his graduation cum laude in 1916, Dos Passos traveled to Spain to study art and architecture. In July 1917, with World War I raging in Europe, Dos Passos volunteered for the Sanitary Squad Unit (S. S. U.) 60 of the Norton Harjes Ambulance Corps, along with friends Cummings and Robert Hillyer. Later, he also worked as a volunteer ambulance driver with the American Red Cross in north central Italy. By the late summer of 1918, Dos Passos had completed a draft of his first novel. At the same time, he had to report for duty with the U. S. Army Medical Corps at Camp Crane in Pennsylvania. On Armistice Day, he was stationed in Paris, where the U. S. Army Overseas Education Commission allowed him to study anthropology at the Sorbonne. Three Soldiers, his novel drawn from those experiences, features a character who has virtually the same military career as the writer and stays in Paris after the war.

Әдеби мансап

Дос Пассос, жоғалған ұрпақтың жазушыларының бірі саналады, 1920 жылы бірінші романын – «Бір адамның бастамасы: 1917» жариялады. Бұл роман Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде окоптарда жазылған еді. Одан кейін жарық көрген «Үш сарбаз» атты соғысқа қарсы роман оған үлкен танымалдылық әкелді. 1925 жылы Нью-Йорктегі өмір туралы «Манхэттен трансфері» романы коммерциялық сәттілікке жетті және сананың тәжірибелік ағымдық әдістерін енгізді. Бұл идеялар 1930 жылы жарық көрген U.S.A. трилогиясында бірікті. Дос Пассос әлеуметтік революционер ретінде АҚШ-ты екі ел ретінде қарастырды: бірі бай, екіншісі кедей. Ол Өнеркәсіптік жұмысшылар партиясы туралы құрметпен жазды, Сакко мен Ванцеттидің қылмыстық айыпталуындағы әділетсіздікті сынады және олардың өлім жазаларын жою үшін АҚШ пен Еуропадағы басқа да белгілі тұлғалармен бірігіп, сәтсіз науқанға қатысты. 1928 жылы Дос Пассос бірнеше ай бойы Ресейде социализмді зерттеді. Ол 1935 жылы сәуірде Коммунистік бағытталған Американдық жазушылар лигасының демеушілігімен өткен Америка жазушыларының бірінші конгресіне қатысты, бірақ ақырында Иосиф Сталиннің, Кеңес Одағының басшысының, АҚШ-тағы шығармашылық жазушыларға бақылау жасай алатындығына қарсы болды. 1936–1937 жылдары Дос Пассос Сидни Хук, Рейнхольд Нибур, Норман Томас, Эдмунд Уилсон және төраға Джон Дьюи сияқты басқа да белгілі тұлғалармен бірге Леон Троцкийді қорғау жөніндегі американдық комитетте, «Дьюи комиссиясы» деп белгілі комитетте қызмет етті. Бұл комиссия 1936 жылы Мәскеуде өткен алғашқы «Шоу-процестерден» кейін құрылды, ол сол кездегі кеңес партиясы басшылары мен зиялыларының жаппай тазалауының бір бөлігі болды. Келесі жылы ол Марлен Дитрихтің қатысуымен түсірілген және Йозеф фон Штернберг режиссерлік еткен «Жұман – әйел» фильмінің сценарийін жазды. Бұл фильм Пьер Луидің 1898 жылғы «La Femme et le pantin» романынан алынған. 1937 жылы Испаниядағы Азамат соғысы кезінде Дос Пассос 1920 жылдары Парижде танысқан жазушы Эрнест Хемингуэймен бірге Испанияға оралды. Алайда, оның коммунистік қозғалысқа деген көзқарасы өзгеріп бастады. Дос Пассос Хемингуэй мен Герберт Мэтьюспен соғысқа деген бейқамдықтары және олардың есімдерін Сталиндік пропагандаға, соның ішінде Дос Пассостың досы және оның шығармаларын испан тіліне аударған Хосе Робльстің өлтірілуіне қатысты кеңестік жауапкершілікті жасыруға дайындығы туралы келіспеді. (Кейінірек Хемингуэй Дос Пассосқа 1920-шы жылдардағы Париж туралы естеліктерінде «ұшқыш балық» деген лақап ат берді.) Коммунизм туралы Дос Пассос кейін былай деп жазды: «Мен, әсіресе Испанияға сапарымнан кейін, азаматтық бостандықтарды әр кезеңде қорғауға тиіс екендігімді ойладым. Испанияда коммунистердің ГПУ әдістерін енгізуі олардың танктері, ұшқыштары мен тәжірибелі әскерилері пайдасынан гөрі зиян келтіргеніне сенімдімін. Құрбыларының немесе кез келген адамның қолында бар күшті құпия полицияның қиындығы, ол басталғаннан кейін, оны тоқтату мүмкін емес, ол бүкіл саяси денені бүлдіргенше. Менің ойымша, Ресейде де солай болып жатыр». Дос Пассос 1932 жылы Демократиялық ұлттық конвенцияға қатысып, кейіннен «Жаңа Республика» газетіне Франклин Делано Рузвельттің партияның кандидаты ретінде таңдалуын қатты сынға алған мақала жазды. 1930 жылдардың ортасында ол коммунистік саяси теория туралы бірқатар қатал мақалалар жазды. «Үлкен ақша» романында ол партиядағы топтық ойлау арқылы біртіндеп тозып, жойылып бара жатқан идеалистік коммунист кейіпкерін бейнелейді. Еуропада фашизм мен нацизмнің көтерілуіне жауап ретінде социализмнің танымалдылығы артуының нәтижесінде оның кітаптарының халықаралық сатылуы күрт төмендеді. 1942–1945 жылдары Дос Пассос журналист және соғыс тілшісі болып жұмыс істеді, Тынық мұхиттағы американдық операцияларды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жағдайды Франкфурт, Берлин, Мюнхен және Венада қамтыды. 1947 жылы ол Америка өнер және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды. Сол жылы автокөлік апатынан 18 жыл бойы бірге тұрған әйелі Кэтрин Фостер Смит қайтыс болып, оның бір көзі көрмей қалды. Олардың балалары болмады. Дос Пассос 1949 жылы Элизабет Хамлин Холдридж (1909–1998) -ке үйленді, оның бір қызы Люси Хамлин Дос Пассос (1950 ж.т.) болды. Оның саясаты әрқашан оның жұмысын қолдап келген, оңға қарай жылжи бастады, және Дос Пассос 1950 жылдардың басында Джозеф Маккартидің мақсаттарына білікті және уақытша жанашырлық танытты. Алайда, оның ұзақ уақыт бойы дос болған журналист Джон Чемберлен «Дос әрқашан либертариан болды» деп сенді. 1950 жылдары Дос Пассос «Американдық мұра» тарих журналы сияқты басылымдарға да үн қосты, онда ол Томас Джефферсон, Маркиз де Сад, Аарон Бёрр және Роберт Моррис туралы эсселер жазды, сондай-ақ либертариандық «The Freeman» журналы мен консервативтік «National Review» журналына материалдар жариялады. Осы онжылдықта ол Томас Джефферсонның «Ақыл-ойы мен жүрегі» (1954) атты ықпалды зерттеуін жариялады, ал бұл туралы бұрынғы радикал Макс Истман былай деп жазды: «Мен Джон Дос Пассос өзінің еліне және еркін әлемге осы міндетті орындау арқылы үлкен қызмет етті деп ойлаймын. Ол психоанализдік ойлармен немесе жанды сезімдермен емес, көбінесе олармен байланысқан адамдардың өмірі мен ойларын баяндау арқылы Джефферсонның жүрегі мен ақылын қайта жандандырды. Джефферсонның ақылы мен жүрегі бүгінгі проблемаларымызбен тығыз байланысқандықтан, нәтижесі тарих емес сияқты». Оның әдебиетке қосқан үлкен үлесі үшін 30 жылдан кейін Еуропада мойынға алынып, 1967 жылы ол Римге шақырылып, әдебиеттегі халықаралық ерекшеліктері үшін беделді Антонио Фелтринелли сыйлығын қабылдады. Дос Пассостың жақтастары оның кейінгі жұмыстары саяси көзқарастарының өзгеруіне байланысты назардан тыс қалғанын айтса, кейбір сыншылар U.S.A. романынан кейін оның романдарының сапасы төмендегенін алға тартады.

Considered one of the Lost Generation writers, Dos Passos published his first novel in 1920, One Man's Initiation: 1917, which was written in the trenches during World War I. It was followed by the antiwar novel, Three Soldiers, which brought him considerable recognition. His 1925 novel about life in New York City, titled Manhattan Transfer, was a commercial success, and introduced experimental stream of consciousness techniques. Those ideas also coalesced into the U. S. A. trilogy, of which the first book appeared in 1930. A social revolutionary, Dos Passos came to see the United States as two nations, one rich and one poor. He wrote admiringly about the Industrial Workers of the World, and the injustice in the criminal convictions of Sacco and Vanzetti, and joined with other notable figures in the United States and Europe in a failed campaign to overturn their death sentences. In 1928, Dos Passos spent several months in Russia studying socialism. He was a leading participant in the April 1935 First Americans Writers Congress, sponsored by the Communist leaning League of American Writers, but he eventually balked at the idea that Joseph Stalin, leader of the Soviet Union, would have control over creative writers in the United States. In 1936–1937, Dos Passos served on the American Committee for the Defense of Leon Trotsky, commonly known as the "Dewey Commission", with other notable figures such as Sidney Hook, Reinhold Niebuhr, Norman Thomas, Edmund Wilson, and chairman John Dewey. It had been set up following the first of the Moscow "Show Trials" in 1936, part of the massive purges of Soviet party leaders and intellectuals in that period. In the following year, he wrote the screenplay for the film The Devil Is a Woman, starring Marlene Dietrich and directed by Josef von Sternberg, both exiles from Nazi Germany. It was adapted from the 1898 novel La Femme et le pantin by Pierre Louÿs. In 1937, during the Spanish Civil War, Dos Passos returned to Spain with writer Ernest Hemingway, whom he had met in Paris in the 1920s. However, his views on the Communist movement had already begun to change. Dos Passos broke with Hemingway and Herbert Matthews over what he considered their cavalier attitude towards the war, and their willingness to lend their names to deceptive Stalinist propaganda efforts, including the cover up of the Soviet responsibility in the murder of José Robles, Dos Passos's friend and translator of his works into Spanish. (In later years, Hemingway would give Dos Passos the derogatory moniker of "the pilot fish" in his memoir of 1920s Paris, A Moveable Feast.) Of Communism, Dos Passos later wrote: "I have come to think, especially since my trip to Spain, that civil liberties must be protected at every stage. In Spain, I am sure that the introduction of GPU methods by the Communists did as much harm as their tank men, pilots, and experienced military men did good. The trouble with an all powerful secret police in the hands of fanatics, or of anybody, is that once it gets started, there's no stopping it until it has corrupted the whole body politic. I am afraid that's what's happening in Russia." Dos Passos had attended the 1932 Democratic National Convention and subsequently wrote an article for The New Republic in which he harshly criticized the selection of Franklin Delano Roosevelt as the party's nominee. In the mid 1930s, he wrote a series of scathing articles about Communist political theory. In his novel The Big Money, he features a character who is an idealist Communist gradually worn down and destroyed by groupthink in the party. As a result of socialism gaining popularity in Europe in response to the rise of fascism and Nazism, there was a sharp decline in international sales of his books. Between 1942 and 1945, Dos Passos worked as a journalist and war correspondent, covering American operations in the Pacific and the post World War II situation in Frankfurt, Berlin, Munich and Vienna. In 1947, he was elected to the American Academy of Arts and Letters. Tragedy struck the same year when an automobile accident killed his wife of 18 years, Katharine Foster Smith, and cost him the sight in one eye. The couple had no children. Dos Passos married Elizabeth Hamlyn Holdridge (1909–1998) in 1949, by whom he had one daughter, Lucy Hamlin Dos Passos (b. 1950). His politics, which had always underpinned his work, moved to the right, and Dos Passos came to have a qualified, and temporary, sympathy for the goals of Joseph McCarthy in the early 1950s. However, his long time friend journalist John Chamberlain believed that "Dos always remained a libertarian." In the 1950s, Dos Passos also contributed to publications such as the history magazine American Heritage, for which he wrote essays on Thomas Jefferson, the Marquis de Sade, Aaron Burr, and Robert Morris, the libertarian journal The Freeman and the conservative magazine National Review. In the same decade, he published the influential study The Head and Heart of Thomas Jefferson (1954), about which fellow ex radical Max Eastman wrote: "I think John Dos Passos has done a great service to his country and the free world by lending his talents to this task. He has revived the heart and mind of Jefferson, not by psychoanalytical lucubrations or soulful gush, but in the main by telling story after story of those whose lives and thoughts impinged upon his. And Jefferson's mind and heart are so livingly related to our problems today that the result seems hardly to be history." Recognition for his significant contributions to literature came 30 years later in Europe, when, in 1967, he was invited to Rome to accept the prestigious Antonio Feltrinelli Prize for international distinction in literature. Although Dos Passos's partisans have contended that his later work was ignored because of his changing politics, some critics argue that the quality of his novels declined following U. S. A

1960 жылдары ол Барри Голдуотердің 1964 жылғы президенттік науқаны мен Ричард М. Никсонның 1960 және 1968 жылғы президенттік науқандары үшін белсенді түрде үгіт жүргізіп, «Бостандық үшін жас американдықтар» тобымен байланысты болды. Ол өмірінің соңына дейін, Мэриленд штатының Балтимор қаласында 1970 жылы қайтыс болды. Ол Вирджиния штатының Уэстморленд округіндегі Копл приходындағы Йеокомико шіркеуінің зиратында жерленген. Өмірі бойы Дос Пассос 42 роман, сондай-ақ көптеген өлеңдер, эсселер мен пьесалар жазды және 400-ден астам көркем туындылар жасады.

АҚШ трилогиясы

Дос Пассостың маңызды туындысы – "АҚШ" трилогиясы, оның құрамына "42-ші параллель" (1930), 1919 (1932) және "Үлкен ақша" (1936) кіреді. Дос Пассос осы романдарда эксперименттік тәсілдерді қолданды, газет тілмаштарын, автобиографияны, өмірбаянды және көркем реализмді біріктіре отырып, 20 ғасырдың басындағы американдық мәдениеттің кең көрінісін жасады. Әр роман жеке-жеке тұрғанмен, трилогияны тұтас оқу үшін жоспарланған. Дос Пассостың роман ішіндегі саяси және әлеуметтік ойлары АҚШ-тың саяси және экономикалық бағытына қатысты терең пессимизмді көрсетеді, ал кейіпкерлердің көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде өз мұратына адала алмайды. Роман автордың сол кездегі Өнеркәсіптік жұмысшылар әлеміне (IWW) деген ықыласын және оның қудалануына деген наразылығын көрсетеді, сонымен қатар кітап президент Вудро Вильсонға терең ашуын білдіреді.

Көркемдік мансап

Дос Пассос өз заманының көрнекті романисіне айналуға дейін суреттер салып, бояумен айналысқан. 1922 жылдың жазында ол Мэн штатының Огункит қаласындағы Гамильтон Истер Филдтің өнер колониясында оқыды. Одан кейінгі он жылда жарық көрген көптеген кітаптарының мұқабалары мен иллюстрациялары Дос Пассос жасаған суреттерден құралды. Әртүрлі бағыттардың ықпалымен, ол импрессионизм, экспрессионизм және кубизм элементтерін біріктіріп, өзіне тән ерекше стиль қалыптастырды. Оның туындылары 1922 жылы Нью-Йорктегі Ұлттық өнер клубындағы және келесі жылы Нью-Йорктегі Гертруда Вандербильт Уитнидің студиялық клубындағы алғашқы көрмелері арқылы дамыды. Дос Пассос ешқашан ұлы суретші ретінде танылмаса да, өмірінің соңына дейін сурет салуын жалғастырды және оның туындылары жоғары бағаланды. Оның өнерінде көбінесе Испания, Мексика, Солтүстік Африкаға жасаған саяхаттары, сондай-ақ Фернан Лежер және Эрнест Хемингуэй сияқты жақын достарымен бірге жиі баратын Париждің Монпарнас ауданының көшелері мен кафелері бейнеленген, Блез Сендрастың туындыларын ағылшын тіліне аударған және оның ықпалымен «U.S.A.» трилогиясында қолданылған монтаж техникасын пайдаланған. 1925-1927 жылдар аралығында Дос Пассос пьесалар жазып, сонымен қатар Нью-Йорктегі New Playwrights театры үшін плакаттар мен декорациялар жасады. Өмірінің соңғы жылдарында ол Мэн және Вирджиниядағы үйлерінің маңындағы көріністерді суретке түсіруге көңіл бөлді. 2001 жылдың басында Нью-Йорктегі Куинс округі кітапханасында «Джон Дос Пассостың өнері» атты көрме ашылды. Көрме АҚШ-тың бірнеше қалаларында көрсетілді.

Ықпал

Дос Пассостың сызықтық емес көркем әдебиеттегі жаңашылдық еңбектері осы салада маңызды ықпал етті. Атап айтқанда, Альфред Дёблиннің «Берлин Александрплац» және Жан-Поль Сартрдың «Азаттыққа жолдар» трилогиясы оның әдістерінің әсерін көрсетеді. 1936 жылғы «Джон Дос Пассос және 1919 жыл» атты эссесінде Сартр Дос Пассосты «заманымыздың ең ұлы жазушысы» деп атады. Америкалық жазушы Мэри Маккарти өзінің туындыларына ең көп әсер еткен шығармалардың бірі ретінде «42-ші параллель» романын атады. «Джон Дос Пассостың Одиссеясы» (1994) теледокументалды фильмінде жазушы Норман Мейлер былай деді: «Осы үш томдық «АҚШ» туындысы «Ұлы американдық роман» идеясын қалыптастырады». Дос Пассостың шығармалары ғылыми-фантастика жазушыларына да әсер етті. Джон Бруннердің «Stand on Zanzibar» (1968) романы, «нормальды емес» туынды ретінде Хьюго сыйлығына ие болды, онда ол 2010 жылғы жаңалықтар мен ойын-сауық құралдарынан алынған ойдан шығарылған газет кесінділері, телехабарлар және басқа да «үлгілер» техникасын қолданды. Бруннердің жұмысы Дос Пассостың әдісінен әсер алғанмен, метафикция туралы жаңадан пайда болған еуропалық әдеби теориядан да шабыттанды. Джо Холдеманның «Mindbridge» (2014) романында да коллаж техникасы қолданылады. Оның «Ховард Хьюзге: қарапайым ұсыныс» (1974) әңгімесінде бай адамның соғыс қатеріне қарсы жеке атомдық реакцияның күшін пайдалану арқылы жауап беруі зерттелді. Британдық деректі фильмдер режиссері Адам Кертис Дос Пассостан шабыттанғанын және оның техникасын фильмдеріне енгізуге тырысатынын айтады: «Мен Дос Пассостың шығармаларын жақсы көремін, себебі ол саяси оқиғаларды айтады, бірақ сонымен бірге оларды бастан кешірудің қандай сезім екенін де білуге мүмкіндік береді. Көптеген журналистикалық материалдар адамдардың өмірді әлемдегідей, сондай-ақ өз саналарында да бастан өткеріп, сезінетінін мойындамайды». 2018 жылғы сұхбатында француз режиссері Аньес Варда шабыттанған нәрселері туралы айта келіп: «Мен оқу арқылы көп нәрсе үйрендім. Монтажді Дос Пассостан, жазу құрылымын Фонтененнен, ал поэзияны Преверттен үйрендім».

Дос Пассос сыйлығы

Джон Дос Пассос сыйлығы – Лонгвуд университетінің Ағылшын тілі және қазіргі заманғы тілдер кафедрасы жыл сайын табыстайтын әдеби сыйлық. Бұл сыйлық Джон Дос Пассостың туындыларына тән ерекшеліктерді көрсететін, маңызды туындылардың мол көлемін жазған американдық шығармашылық жазушыларды марапаттауға арналған: американдық тақырыптарды терең және жаңаша зерттеу, формаға қатысты тәжірибелік ізденістер және адамның алуан түрлі өміріне деген қызығушылық.