Кіріспе

Стаффорд қаласына жақын орналасқан II дәрежелі тізімдегі қамал.

Стаффорд қамалы – Англияның Стаффордшир округінде, Стаффорд қаласынан батысқа қарай екі шақырым жерде орналасқан ежелгі, II дәрежелі тізімдегі қамал. Норманд жаулап алу кезеңінен бастап, және 1086 жылғы "Соңғы сот кітабында" тіркелгендей, бұл жер – күшті англо-норманд Стаффорд әулетінің (алғашқыда де Тосни, кейін әйел желісі арқылы де Стаффорд) резиденциясы болды, Стаффордтың феодал барондары, соңынан 1299 жылы патша жарлығымен Стаффорд барондары, 1351 жылы Стаффорд графы, ал 1444 жылы Букингем герцогі атанды. 14 ғасырға жататын тас қамал 1643 жылы Азамат соғысы кезінде, леди Изабель Стаффорд патшалық жақтастар үшін ұстағаннан кейін бұзылды. Қамал 19 ғасырдың басында Джернингем отбасымен қайта жаңартылды.

Саксон тілі

Қала салынар алдында саксондық Эдрик Дикілік 1069 жылы Стаффорд шайқасында саксондардың жеңілісімен аяқталған сәтсіз көтеріліс ұйымдастырған.

Норман

1070 жылдары бұл жерде норманды ұлы феодал Роберт де Стаффорд (шамамен 1039 – 1100 жылдары) (сондай-ақ Роберт де Тосни / Тоени деген аттармен де белгілі) 1066 жылғы нормандық жаулап алу кезінде немесе одан кейін Англияға келді. Король Вильгельм Жеңімпаз оған жаңадан бағындырылған корольдікте, негізінен Стаффордшир графтығында 131 иелік берді. Осылайша ол жергілікті англосаксон халқынан салықтарды жинауға және бақылауға мүмкіндік алды.

Ральф де Стаффорд, Стаффордтың 1-ші графы, жүз жылдық соғыстың алғашқы кезеңдеріндегі корольдің жетекші қолбасшыларының бірі, 1347 жылы шебер-тұрғызушымен келісім жасап, қамал төбесіне тас қамал салуды тапсырды. Тікбұрышты тас қамалдың бастапқыда әр бұрышында мұнара болған, бірақ кейіннен солтүстік қабырғасының ортасына тағы бір мұнара салынды (іс жүзінде батысқа қараған).

Қазіргі заманның алғашқы кезеңдері

Тас қамал өзінің гүлдену кезеңіне 1402–1460 жылдары Букингемнің 1-ші герцогы Хамфри Стаффордтың кезінде жетті, ол 1460 жылы Нортгемптон шайқасында қаза тапты. Оның немересі Генри Стаффорд, Букингемнің 2-ші герцогы (1455–1483) Йорктердің қамқорлығына ие болды және бастапқыда Ричард III-ді қолдады, бірақ кейіннен 1483 жылы Генри Тюдордың (Генри VII) жоспарланбаған жорылысына қарсы көтеріліп, өмірімен құн төледі. Оның ұлы Эдвард Стаффорд, 3-ші Букингем герцогы (1478–1521) қашып кетті, ал кейіннен риза болған король Генрих VII оны жеріне қайтарды. 1511 жылы 3-ші герцог Глостерширдегі Торнбери қамалында тағы бір сәнді резиденция салды, ол іс жүзінде бекінілген үй болды. Оның патшалық қаны Генрих VIII-ге қауіп тудырды, ол оны 1521 жылы өлімге кесті.

Стаффорд қамалы, шағын жер учаскесімен бірге, кейінгі Стаффордтарға қайтарылды, бірақ олар ешқашан бұрынғы жылдардағы байлық пен мәртебесін қайта қалпына келтіре алмады. Күтімсіздіктен қамал құлдырап, 1603 жылы Эдвард Стаффорд, 3-ші Барон Стаффорд, хатында оны «менің шіріген Стаффорд қамалым» деп атады. 1643 жылы Азамат соғысының басында қамалды Изабель Стаффорд (туған тегі Изабель Форстер), бекем католик және роялист, Эдвард Стаффордтың, 4-ші Барон Стаффордтың (1572–1625) жесірі ұстады, ол Стаффорд қалалық шіркеуіне жерленген. Парламентшілер 1643 жылдың 15 мамырында қала Стаффордты қысқаша қоршаудан кейін басып алды, бірақ оның гарнизонының бір бөлігі қашып, қаланы қайта басып алу үшін оны көпір басы ретінде пайдалану ниетімен Стаффорд қамалын ұстады. Полковник Уильям Бреретон өзінің бірнеше адамымен бірге қамалға келді және леди Стаффордты бас игіліктіруге шақырды, бірақ ол бас тартты. Жауап ретінде «кейбір кедей шатырларды өртеп, олардың рухын жұмсартуға тырысты. Бірақ бәрі бекер болды, өйткені қамалдан біздің бірнеше адамымыз бен жылқымызды атқылап, қалғандарын ашуға және қаһарлы кек алуға итермеледі. Барлық тұрғын үйлер мен шатырлар топыраққа тегіс болды». 5 маусымда полковник Гастингс басқаруымен келген көмекші колонна қоршауды жеңілдетті. Леди Стаффорд ақырында келісім берді, қамалды жаңа қоршауға қарсы қорғау үшін шағын гарнизон қалды. Соңында, маусым айының соңында, роялист гарнизоны үлкен парламенттік армияның, шағын гарнизонды басып алуға қабілетті қоршау артиллериясымен жақындап келе жатқанын естіп, қашып кетті. Содан кейін қамал парламенттік бақылауға өтті және қиратылды. 22 желтоқсанда, басып алынғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, «Стаффордтың парламенттік комитеті» «Қала дереу қиратылуы керек» деп бұйырды. 1698 жылы саяхатшы және күнделік жазушы Селия Файнс Стаффорд қаласынан өтіп бара жатып, «қазір қираған қамал, тек төбедегі өскен бекінілген орлар ғана қалды» деп жазды.

Қайта пайда болу

1790 жылдары жер бетінде тек бір ғана төмен қабырға қалды, ол құлау қаупінде болды. Осы қабырғаны нығайтуға жұмыстанған бірнеше жұмысшы қабырғадан басталатын, жер астындағы қамалдың жертөлелері мен іргетастарын тапты. Олар осы жертөлелердің қаншалықты кеңдігін, және онда қымбатты заттар болу мүмкіндігін түсінген соң, осы жайтты сэр Уильям Джернингхэмнің назарына жеткізді. Джернингхэм дереу барлық іргетастар мен жертөлелерді қазып шығаруға, ал бүкіл төбешікті өсімдіктерден тазарта беруге бұйрық берді. Қамал 1813 жылдан бастап неоготика стилінде жартылай қайта салынды. Бірақ бұл жұмыс қаржының жетіспеуіне және Джернингхэм отбасының ақсүйектер қатарына көтерілуіне байланысты (қалпына келтіру жобасының бір себебі) көп ұзамай тоқтатылды. Кейбіреулер оны "әсте-кесте" деп атады, бірақ бұл дұрыс емес еді, өйткені Қамал әрқашан тұруға арналған және 20 ғасырдың соңына дейін пайдаланылды.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары қамалды қоршаған ересеген орман кесілді, бұл құрылыстың күшті желге ұшырауына әкелген болуы мүмкін. 1949 жылға қарай мұнаралардан үлкен тас бөлшектері құлап бастады, олар қауіпті деп жарияланды. Замок пен оның аумағының соңғы күзетшілері Мистер мен Миссис Стоукс сол қыста ғимаратты тастап кетті. 1988 жылы нысанның ресми ашылуымен бірге, белгілер мен түсіндірмелермен, сондай-ақ жақсартылған жолдарда жаңа қоршаумен мұра жолы құрылды. 1992 жылы замок төбесінің астында жаңа, арнайы салынған мұражай және сыйлық/қосымша қызметтер дүкені ашылды.