Кіріспе

Филиппин әкімшілік аймағы, Себуано тілі, Себуано, Чавакано, Магуинданао тілі, Магуинданаон, Сама тілі, Сама, Субанон тілі, Субанон, Тагалог тілі, Тагалог, Таусуг тілі, Таусуг, Якан тілі, Якан, Филиппин ағылшын тілі, ағылшын. ЖІӨ атауы sec2 = (2023) ЖІӨ ақпараты sec2 = ₱531.7 миллиард $9.56 миллиард. Өсу қарқыны атауы sec2 = Өсу қарқыны ақпараты sec2 = (4.59%) *Жоғары урбанизацияланған қала. 2028 жылы Замбоанга қаласының халқы 1,200,000-ға желуі күтілуде, бұл NEDA жіктеуі бойынша қаланы метрополитен қаласы ретінде жіктейді. Диполог қаласы, Замбоанга-дель-Норте, Құрамына кіретін қала, Замбоанга-дель-Норте провинциясының орталығы. Ипил, Замбоанга-Сибугай, муниципалитет, Замбоанга-Сибугай провинциясының орталығы. Дапитан қаласы, Замбоанга-дель-Норте, Құрамына кіретін қала. Изабела қаласы, Басилан, Құрамына кіретін қала. 2028 жылы Изабела қаласының халқы сол кезеңде Диполог қаласының халқын басып өтеді деп күтілуде. "Замбоанга" түбегінің 2023–2028 жылдарға арналған аймақтық даму жоспары.

Ежелгі дәуір

Ежелгі дәуірде Замбоанга түбегі әртүрлі этникалық топтардың мекені болған кең аумақ болды, олардың ең ірісі – Субанен халқы. Кейіннен аймақтың оңтүстік жағалауы Жава Маджапахит империясының ықпалына түсті, алайда империя бұл аймақты бағындыра алмады.

Магуинданао сұлтандығы дәуірі

XIV ғасырда Сулу сұлтандығы түбектің оңтүстік-батыс бөлігін биледі. 15 ғасырдың соңы мен 16 ғасырдың басында малай миссионерлері Филиппиннің оңтүстігінде ислам дінін одан әрі таратты. Малай және араб тегінен шыққан, Джохорда туған миссионер Шариф Кабунгсуван Магуинданао сұлтандығын құрды, және бүкіл Минданао аралы оның атымен аталады. Сұлтандық сонымен қатар, қазіргі Карага аймағынан басқа, Замбоанга түбегінен Давао Ориенталға дейін созылған бүкіл аралды басып алды, ал Сулу сұлтандығы Замбоангадағы өзінің территорияларын жоғалтты. Магуинданао сұлтандары, әсіресе Мұхаммед Кудараттың басшылығымен, испандықтардың басқыншылығына қарсы Минданаода күшті қарулы қарсылық көрсетті. Олар көп ұзамай Сулу сұлтандығымен одақтасты. Аймақтың мұсылман тұрғындары испандықтар тарапынан «Морос» деп аталды, яғни «маврлар», бірақ Иберия маврлары мен Филиппин мұсылмандарының арасында исламнан басқа мәдени байланыс болған жоқ. Испан-моро қақтығысының, испандықтар мен Минданаоның мұсылман тұрғындары арасындағы соғыстың үлкен бөлігі Замбоанга түбегінде өтті.

Испания билігі

1569 жылы Замбоанга испандықтардың қонысы және гарнизоны үшін Ла Кальдера (қазіргі Баррио Рекодо) орны ретінде таңдалды. Замбоанга Минданаодағы негізгі бекіністердің бірі болды, аралдың оңтүстігіндегі отарлауға қолдау көрсетіп, христиандық елді мекендер құруға жағдай жасады. Сонымен қатар, ол аралды шетелдік басқыншылар мен Моро пираттары және олардың қытайлық одақтастарынан қорғайтын әскери бекет ретінде де қызмет етті. Замбоанга қаласымен аталып, орталығы сол қалада орналасқан провинцияның құрылысына Себастьян Хуртадо де Коркуерамен әкелінген Перу сарбаздары да үлес қосты. Замбоанга түбегі испан-моро қақтығысында орталық рөл атқарды. Бұл аймақта испан сарбаздары мен Моро пираттары арасында үздіксіз шайқастар болып тұрды. Испандықтар аймақта шіркеулер салуға жетіссе де, Моро шабуылшыларынан ауыр қатыгездік көріп, аймақтан бірнеше рет қайта шегінуге мәжбүр болды. Испандықтар Сулу сұлтандығына қарсы бірнеше шабуылдар жасап тактикалық жеңіске жеткенімен, үздіксіз соғыстар мен шабуылдар тоқтамады, нәтижесінде Моролар психологиялық жеңіске қол жеткізді.

Замбоанга провинциясы

1898 жылы АҚШ испандық Шығыс Үндістанды аннексиялағаннан кейін, жарым аралда Замбоанга Республикасы деп аталған, қысқа мерзімге тәуелсіз мемлекет құрылды. Аралдық үкімет оны Минданаоның орталық және батыс бөліктері мен Сулу архипелагынан тұратын Моро провинциясына қосты. 1916 жылдың 16 тамызында Моро провинциясының атауы мен мәртебесі Минданао және Сулу департаменті болып өзгертілді, осының нәтижесінде Замбоанга жеке провинцияға айналды. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Замбоанга түбегі Филиппин аралдарының қалған бөлігімен бірге Жапон империясы тарапынан басып алынды. 1945 жылы жарым арал Жапон императорлық армиясына қарсы күрес жүргізген Америка және Филиппин достық күштері тарапынан азат етілді. 1952 жылдың 6 маусымында провинция Замбоанга-дель-Норте және Замбоанга-дель-Сур болып бөлінді, ал Замбоанга қаласы Замбоанга-дель-Сурдың құрамына кірді.

Өңір

Сулу архипелагымен бірге, бұрынғы Замбоанга провинциясын құраған провинциялар президент Фердинанд Маркостың 1972 жылғы 24 қыркүйекте қол қойылған Бірыңғай қайта ұйымдастыру жоспарының бөлігі ретінде Президенттік жарлық №1 бойынша IX аймаққа қайта ұйымдастырылды. 1975 жылдан 1989 жылға дейін бұрынғы IX аймақ (Батыс Минданао) 1975 жылғы 21 тамыздағы №8233 Президенттік жарлық бойынша екі кіші аймаққа бөлінді. IX А кіші аймағы Базилан, Сулу және Тави-Тави провинцияларынан тұрады, оның кіші аймақтық орталығы – Жоло, Сулу, ал IX В кіші аймағы Замбоанга-дель-Норте, Замбоанга-дель-Сур және Замбоанга-Сибугай провинцияларынан тұрады, оның кіші аймақтық орталығы – Замбоанга қаласы.

Қазіргі

2001 жылы Замбоанга Сибугай провинциясы 8973 Республикалық заңның күшімен Замбоанга-дель-Сур провинциясынан бөлініп құрылды, ал Іпіл үкімет орны болды. Сол жылы Базилан тұрғындары плебисцитте Мусульман Минданао автономиялық аймағына (МММА) қосылуға дауыс берді. Алайда, аймақтың астанасы Изабела қаласы қосылуға қарсы болғандықтан, 36-шы жарлыққа сәйкес 2014 жылға дейін аймақ құрамында қалды. 2004 жылы Пагадиан бұрынғы аймақтық орталық Замбоанга қаласының қарсылығына қарамастан, IX аймақтың ресми орталығы атанды.

Аймақтық орталық мәселесі

1978 жылы № 1555 жарлық арқылы IX аймақтың әкімшілік орталығы Жолодан (Сулу) Замбоанга қаласына көшірілді. 1990 жылы президент Корасон Акино № 429 атқару бұйрығына (EO) қол қойды, ол Минданаодағы әкімшілік аймақтарды қайта ұйымдастыруды көздеді. Онда Батыс Минданаоға Замбоанга қаласы, Ланао-дель-Норте, Мисамис-Окзидентал, Замбоанга-дель-Сур, Замбоанга-дель-Норте, Базилан және осы провинцияларды құрайтын қалалар кіретіні айтылды. Сондай-ақ, Пагадиан қаласы жаңа әкімшілік орталық ретінде тағайындалды. 1996 жылы президент Фидель Рамос № 325 EO-ны шығарды, ол Аймақтық даму кеңестерін (РДК) қайта ұйымдастырды. № 325 EO-ның орындалу ережелері мен регламенттері (IRR) Замбоанга қаласын Батыс Минданаодағы әкімшілік орталық деп жариялады. 2001 жылы президент Глория Макапагал Арройо № 36 EO-ға қол қойды, ол Батыс Минданаоны қайта ұйымдастырып, атауын Замбоанга түбегі деп өзгертті. Ол әкімшілік үкімет орталықтары мәселесіне тоқталмады. 2004 жылы атқарушы хатшы Эдуардо Эрмита қол қойған № 75 меморандум, аймақтық кеңселерді Замбоанга қаласынан Пагадианға көшіруді бұйырды, оның құқықтық негізі ретінде EO 429 келтірілді. 2010 жылдың 22 желтоқсанында № 11 меморандум бойынша көшіруге мораторий жарияланды, себебі қызметкерлер екі тұрғын үйді ұстап тұру және Пагадианға толық көшуге байланысты жоғары экономикалық және әлеуметтік шығындарға тап болды. Сондай-ақ, Пагадианда орналасқан барлық аймақтық кеңселерге жұмысын жалғастыру тапсырылды. 2011 жылдың 3 наурызында IX Аймақтық даму кеңесі Замбоанга қаласын Замбоанга түбегінің әкімшілік орталығы ретінде мақұлдады. Бұл мақұлдауға дейін әрекет етілген жоқ. Ұлттық экономикалық және даму басқармасының аймақтық директоры Артуро Валеро «Замбоанга қаласы әкімшілік орталық болмаса да, қала өсе береді» деді және қала коммерциялық және өнеркәсіптік орталық болуға көбірек назар аударуы керек екенін айтты. 2020 жылдың 30 маусымында президент Родриго Дутерте басқаратын Малакананг, бұрынғы әкімшілік шығарған № 11 меморандумды күштен шығарып, қалған аймақтық кеңселерге 15 жылдан кейін Пагадианға көшуге рұқсат берді. Алайда, Сауда және өнеркәсіп, Туризм және Еңбек және жұмыспен қамту министрліктері Замбоанга қаласында қалады, себебі ол аймақтың сауда және өнеркәсіп орталығы болып табылады. 2023 жылдың 20 сәуірінде аймақтық үкімет кеңселерді Замбоанга қаласынан Пагадиан қаласына көшіруге мораторий енгізілді. Dalipe бауырлары тоқтатуды қолдап, ұлттық үкімет кеңселердің толық децентрализациясына қатысты кеңселерді толық көшіруді қайта қарау қажеттігін мәлімдеді. Сарапшылар меморандумында, мораторий Пагадиан қаласына аймақтық кеңселерді көшірудің негіздемелерін және салдарына зерттеу және қайта бағалау мүмкіндігін де қарастырады. Мемлекеттік органдарға «осы көшірудің саяси, экономикалық және әлеуметтік салдары зерттелгенге дейін» аймақтық кеңселерді Замбоанга қаласынан Пагадиан қаласына көшіруді тоқтатуға бұйрық берілді. «Пагадиан қаласында орналасқан аймақтық кеңселер өз жұмысын жалғастырады». деп қосылды. Далипе алты аймақтық үкімет кеңсесі Замбоанга қаласында қалатынын айтты. Жаңадан енгізілген мораторийден кейін қала әкімі Далипе және көпшілік көшбасшысы конгрессмен Манникс Далипе жалғасып жатқан көшіруді тоқтату және Замбоанга қаласын Замбоанга түбегінің әкімшілік орталығы ретінде сақтау үшін барлық шараларды қолдануға уәде берді.

География

Бұл аймақ Минданао аралының батыс бөлігінде орналасқан, ол Моро шығанағы (Селебес теңізінің бір бөлігі) мен Сулу теңізі арасында жатыр. Жарты аралдың жағалауында түрлі өлшемдегі көптеген шығанақтар мен аралдар бар. Жарты арал Пангуил шығанағы мен Пагадиан шығанағы арасындағы тар жолақ арқылы Минданаоның қалған бөлігімен байланысқан. Аймақ үш Замбоанга провинциясынан және өте қалалық Замбоанга тәуелсіз қаласынан тұрады, ал жарты арал мен материк арасындағы шекара Замбоанга-дель-Сур және Ланао-дель-Норте провинциялары арасындағы шекарамен жасанды түрде белгіленген. Мисамис Оксидентал провинциясы географиялық түбектің солтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр, бірақ ол Солтүстік Минданао әкімшілік аймағының құрамына кіреді, сондай-ақ Минданао материгіндегі Мисамис Ориентал да кіреді, бұрын екеуі де 1929 жылға дейінгі Мисамис (провинция) құрамында болған.

Облыстар

Замбоанга түбегі 3 провинциядан, 1 тәуелсіз, жарғысы бар және жоғары урбанизацияланған қаладан, 3 құрамдас қаладан, 67 муниципалитеттен және 1,904 барангайдан тұрады. Провинция Астанасы Халық саны Тығыздығы Қалалар Муни. (Муниципалитеттер) Барангай (Барагайлар) км² шат. миль /км² /шат. миль Замбоанга-дель-Норте Диполог қаласы 2 25 691 Замбоанга-дель-Сур Пагадиан қаласы 1 26 681 Замбоанга-Сибугай Ипил 0 16 389 Замбоанга қаласы † — 1 — 98 Изабела қаласы ‡ — 1 — 45 Барлығы 3,875,576 16,904.03 5 67 1,904

Экономика

Филиппин статистикасы басқармасы (PSA) 2018-2022 жылдар аралығын қамтитын Замбоанга түбегіндегі провинциялық өнім есептерінің (PPA) алғашқы есебін жариялады. Бұл есеп үш провинцияны, атап айтқанда, Замбоанга-дель-Норте, Замбоанга-дель-Сур және Замбоанга-Сибугайды, сондай-ақ бір жоғары урбанизацияланған қаланы (HUC) – Замбоанга қаласын және бір құрамдас қала – Изабела қаласын қамтиды. PPA нәтижелері 2022 жылы Замбоанга қаласының Замбоанга түбегінің жалпы экономикасының 32,6 пайызын құрағанын көрсетті. Одан кейін 26,8 пайыз үлесімен Замбоанга-дель-Норте, 23,7 пайыз үлесімен Замбоанга-дель-Сур және 14,1 пайыз үлесімен Замбоанга-Сибугай орналасты. Изабела қаласының үлесі 2,7 пайызды құрады. Өсім қарқыны бойынша, аймақтағы барлық экономикалар 2022 жылы өсімді көрсетті, мұнда ең жылдам өсімді Замбоанга-Сибугай 8,6 пайызбен тіркеді, одан кейін Замбоанга қаласы 8,1 пайыздық өсіммен келеді. Замбоанга-Сибугай және Замбоанга қаласының өсім көрсеткіштері аймақтың 7,5 пайыздық экономикалық өсімінен жоғары болды. Ал Изабела қаласы, Замбоанга-дель-Норте және Замбоанга-дель-Сур 7,21 пайыз, 7,17 пайыз және 6,5 пайыз өсім көрсетті, бұл көрсеткіштер 2022 жылғы аймақтың экономикалық өсімінен төмен. Аймақта Минданаодағы алғашқы экспорттық өңдеу аймағы орналасқан. Ауыл шаруашылығы және балық аулау аймақтың негізгі экономикалық қызметтері болып табылады. Сонымен қатар, күріш және жүгері диірмендері, мұнай өңдеу, кофе дәндерін өңдеу және резеңкеден латекс өңдеу кәсіпорындары бар. Үй өнеркәсібіне ратан және жиһаз жасау, себет тоқу, мата тоқу және мыс өнімдерін жасау кіреді. Диполог қаласында шетелге экспортталатын консервіленген сардина өндіретін бірнеше компания жұмыс істейді. Дапатан қаласында Дакак паркі мен жағажай курорты орналасқан, ол Глорияның Фантазилендімен бірге аймақтағы ең танымал орындардың бірі. Пагадиан қаласы аймақтың жаңа өңірлік орталығы болғанымен, Замбоанга қаласының экономикасы аймақтағы ең тұрақты және ең жылдам өсіп келе жатқан экономика болып қала береді.

Ресурстар

Бұл аймақта кең аумақты орман ресурстары бар, бұрын мұнда ағаш, тікелей ағаш өнімдері, шпон және фанера экспортталып келген. Кен байлықтарының ішінде алтын, хромит, көмір, темір, қорғасын және марганец кездеседі. Оның металл емес қорларына көмір, кварц, тұз, мәрмәр, кварц құмы және құм-қиыршық тас жатады. Балық аулау аймақтары коммерциялық және қалалық тұтынуға арналған балық аулауға пайдаланылады. Сондай-ақ, мұнда ащы және тұщы су балықтарын өсіретін аквафермалар да бар.

Өсу аймағы

Аймақтың экономикалық тірегі Іпіл мен Лилойды байланыстыратын түбек орталығында орналасқан. Синданган және Молаве қалаларымен бірге, аймақтағы ең қарқынды экономикалық қызмет осы жерде шоғырланған. Солтүстік пен оңтүстік арасындағы 50 шақырымдық байланыс аймақтың экономикалық қанаты болып табылады.

Замбоанга түбегіндегі ұлттық сауда орталықтарының тізімі (Жұмыс істеп тұрған/Құрылыста)

Атауы Орналасуы Жалпы жер көлемі Ашылған Мәртебесі Ескертпелер Гайсано Капитал Пагадиан Ризаль даңғылы, Пагадиан, Замбоанга-дель-Сур Белгісіз 2008 Жұмыс істеп тұрған Аймақтағы алғашқы ұлттық масштабтағы және Гайсано сауда орталығы. CityMall Tetuan Дон Альфаро көшесі, Тетуан, Замбоанга қаласы 15,344 м2 2015 Жұмыс істеп тұрған Аймақтағы және Замбоанга қаласындағы алғашқы CityMall. KCC Mall de Zamboanga Каминс даңғылы, Замбоанга қаласы 162,000 м2 2015 Жұмыс істеп тұрған KCC-нің алғашқы сауда орталығы және қазіргі уақытта аймақтағы ең үлкен сауда орталығы. CityMall Dipolog Сто. Филомена, Диполог, Замбоанга-дель-Норте 12,862 м2 2018 Жұмыс істеп тұрған Замбоанга-дель-Нортедегі алғашқы CityMall және Замбоанга түбегіндегі екінші CityMall. Сонымен қатар, аймақтағы бірінші толықтай DoubleDragon-ға тиесілі, SM Savemore оның негізгі арендаторы және екі кинотеатры бар. Grand CityMall Guiwan MCLL тас жолы, Гуиван, Замбоанга қаласы Белгісіз 2024 Құрылыс жүріп жатыр Аймақтағы үшінші CityMall және Замбоанга қаласындағы екінші. Ол елдегі ең ірі CityMall-ға айналуы тиіс. SM City Mindpro Ла Пурисима көшесі, Замбоанга қаласы 59,383 м2 2020 Жұмыс істеп тұрған Аймақтағы алғашқы SM супермаркеті, қазіргі уақытта аймақтағы екінші ірі сауда орталығы. SM City Zamboanga ашылғаннан кейін үшінші ірі сауда орталығы болады. Gaisano Grand Ipil Ипил, Замбоанга Сибугай Белгісіз 2023 Жұмыс істеп тұрған Аймақтағы алғашқы Gaisano Grand сауда орталығы және Замбоанга Сибугайдағы алғашқы ұлттық масштабтағы сауда орталығы. Gaisano Capital Molave Молаве, Замбоанга-дель-Сур Белгісіз Белгіленбеген Күтіп тұр Аймақтағы екінші Gaisano Capital. Сауда орталығының ашылуы жер дауына байланысты тоқтатылды. Robinsons Pagadian Пагадиан, Замбоанга-дель-Сур 57,221 м2 2024 Құрылыс жүріп жатыр Аймақтағы алғашқы Robinsons сауда орталығы. Бұл аймақтағы төртінші ірі сауда орталығы болмақ. SM City Zamboanga Виталиано Аган даңғылы, Замбоанга қаласы Белгісіз 2024 Құрылыс жүріп жатыр Аймақтағы және Замбоанга қаласындағы екінші SM супермаркеті. Бұл аймақтағы екінші ірі сауда орталығы болмақ. Gaisano Grand Dipolog Сто. Филомена, Диполог, Замбоанга-дель-Норте Белгісіз Белгіленбеген Құрылыс жүріп жатыр Бұл аймақтағы екінші Gaisano Grand сауда орталығы болады.

Әуежайлар

Диполог әуежайы – Филиппиннің Замбоанга-дель-Норте провинциясының астанасы Диполог қаласы мен аймағына қызмет ететін басты әуежай. Филиппиннің азаматтық авиация басқармасы (CAAP) оны 1-ші сыныпты (ірі ішкі) негізгі әуежай ретінде жіктеді.
Пагадиан әуежайы – Филиппиннің Пагадиан қаласына, Замбоанга-дель-Сур провинциясының қалған бөлігіне және Замбоанга-Сибугай провинциясына қызмет көрсететін әуежай. Филиппиннің азаматтық авиация басқармасы (CAAP) оны 1-ші сыныпты (ірі ішкі) негізгі әуежай ретінде жіктеді.
Замбоанга халықаралық әуежайы – Филиппиннің Замбоанга қаласына қызмет ететін басты әуежай. Замбоанга қаласының Канелар ауданында 270 гектар (670 акр) жерді алып жатқан бұл әуежай Минданао аймағындағы ең қысқа мерзімде көп жолаушы тасымалдайтын үшінші әуежай болып табылады. Халықаралық әуежай ретінде танылғанына қарамастан, Филиппиннің азаматтық авиация басқармасы (CAAP) оны 1-ші сыныпты (ірі ішкі) негізгі әуежай деп санайды. 2030 жылға қарай әуежайды қаланың орталық бизнес ауданынан шамамен 17 км қашықтықта орналасқан Мерседес ауданына көшіру жоспарлануда.

Жолдар мен көпірлер

Замбоанга қаласының айналма жолы – Бұл айналма жолдың ұзындығы 36,77 км, ені 12 метр, 2 қатарлы жол және көлбеулерді қорғау жұмыстары жасалған. Маршрут MCLL ұлттық тас жолы мен Кулианан ауылының қиылысынан басталып, Кулианан – Синобонг ауылдары арқылы өтеді. Жоба 2012 жылдың 9 қаңтарында басталды және 2018 жылдың 28 желтоқсанында аяқталды.