Тыныс тоқтауы (апноэ) – уақытша тыныс алудың тоқтауы. Тыныс жолдарының жабылуына қарай, газ алмасуы әсерлі болуы мүмкін. Еркіндікпен жасалғаны – деміңді ұстау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тыныс алудың тоқтауы
Suspension of breathing
Апнея, BrE: апноэ – тыныс алудың уақытша тоқтауы. Апнея кезінде тыныс алуға қатысатын бұлшық еттер қозғалмайды, ал өкпе көлемі бастапқыда өзгеріссіз қалады. Тыныс жолдарының қаншалықты ашық екеніне (өткізгіштігіне) байланысты, өкпе мен сыртқы орта арасында газ алмасу болуы немесе болмауы мүмкін. Газ ағыны жеткілікті болса, өкпедегі газ алмасу мен жасушалық тыныс алу күрт нашарламайды. Мұны қасады түрде жасау – демді ұстау деп аталады. Апнея алғаш рет бала кезінде анықталуы мүмкін, және белгілері байқалған жағдайда ЛОР маманымен, аллергологпен немесе ұйқы медицинасы маманымен кеңесу ұсынылады; жоғарғы тыныс жолдарының қалыптасуындағы ақаулар және/немесе жұмысындағы бұзылыстарды ортодонт тексеруі мүмкін.
Apnea, BrE: apnoea, is the temporary cessation of breathing. During apnea, there is no movement of the muscles of inhalation, and the volume of the lungs initially remains unchanged. Depending on how blocked the airways are (patency), there may or may not be a flow of gas between the lungs and the environment. If there is sufficient flow, gas exchange within the lungs and cellular respiration would not be severely affected. Voluntarily doing this is called holding one's breath. Apnea may first be diagnosed in childhood, and it is recommended to consult an ENT specialist, allergist or sleep physician to discuss symptoms when noticed; malformation and/or malfunctioning of the upper airways may be observed by an orthodontist.
Себеп
Апноэ еріксіз болуы мүмкін, мысалы, дәрі-дәрмектердің әсерінен (опиаттық улану сияқты), механикалық/физиологиялық себептерден (мысалы, мойын қысылуы немесе тұншығу), немесе неврологиялық аурулардың немесе жарақаттардың салдарынан. Ұйқы кезінде, ауыр ұйқы апноэсы бар адамдарда әр сағат сайын отыздан астам үзілісті апноэ эпизоды болуы мүмкін. Апноэ күшті эмоциялар кезінде де байқалуы мүмкін, мысалы, жылау кезінде немесе адам күлгенде Вальсальва маневрімен бірге. Апноэ – жылап-сықтаудың әдеттегі белгісі, ол баяу, бірақ терең және дұрыс емес тыныс алумен сипатталады, одан кейін жылау кезінде тынысты қысқа уақытқа тоқтату болады. Апноэге тағы бір мысал – тынысты ұстап тұру құрысулары; олар кейде эмоционалдық себептерден туындайды және көбінесе балаларда көңіл көтерілмеу, эмоционалдық стресс және басқа да психологиялық күйзелістер нәтижесінде байқалады. Ерікті апноэ дауыс жолдарының жабылуы, ауыздың жабық қалпында ұсталуы және мұрын кіреберісінің бітелуі арқылы, немесе тыныс шығару бұлшықтарын үнемі жұмыс істету арқылы, тыныс алуға мүмкіндік бермей жүзеге асырылуы мүмкін.
Apnea can be involuntary—for example, drug induced (such as by opiate toxicity), mechanically / physiologically induced (for example, by strangulation or choking), or a consequence of neurological disease or trauma. During sleep, people with severe sleep apnea can have over thirty episodes of intermittent apnea per hour every night. Apnea can also be observed during periods of heightened emotion, such as during crying or accompanied by the Valsalva maneuver when a person laughs. Apnea is a common feature of sobbing while crying, characterised by slow but deep and erratic breathing followed by brief periods of breath holding when crying. Another example of apnea are breath holding spells; these are sometimes emotional in cause and are usually observed in children as a result of frustration, emotional stress and other psychological extremes. Voluntary apnea can be achieved by closing the vocal cords, simultaneously keeping the mouth closed and blocking the nasal vestibule, or constantly activating expiratory muscles, not allowing any inspiration.
Асқынулар
Қалыпты жағдайда адам организмі көп мөлшерде оттегі сақтай алмайды. Ұзаққа созылған апноэ қан айналымында ауыр оттегі тапшылығына алып келеді, бұл органдар жүйесінің бұзылуына әкеледі. Егер желдету қалпына келтірилмесе, үш минуттан кейін миға қайтымсыз зақым келуі мүмкін, ал бірнеше минуттан кейін өлім орын алады. Дегенмен, гипотермия, гипербариялық оттегімен толықтыру, апнеялық оттегімен толықтыру (төменде қараңыз) немесе денеден тыс мембраналық оттегімен толықтыру сияқты ерекше жағдайларда, ауыр зиянды салдарларсыз апноэдің ұзақ мерзіміне шыдауға болады. Жақсы жаттығусыз адамдар әдетте бір-екі минуттан артық ерікті апноэ ұстай алмайды, себебі тыныс алуға деген қажеттілік шыдамсыз болады. Ерікті апноэ уақытының шектелуінің себебі – қанның CO2 қысымы мен pH деңгейін оттегі деңгейінен гөрі тұрақты ұстау үшін тыныс алу жиілігі мен әрбір тыныстың көлемі қатаң реттеледі. Апноэ кезінде CO2 өкпе арқылы шығарылмайды және қанда жиналады. CO2 қысымының көтерілуі және pH деңгейінің төмендеуі мидағы тыныс орталығын ынталандырады, оны ерікті түрде жеңу мүмкін болмайды. Өкпеде көмірқышқыл газының жиналуы мидың тыныс орталығының бөлігі мен диафрагмалық нервтен импульстарды тудырып, оларды белсендіреді. Көмірқышқыл газының деңгейінің жоғарылауы организмге тыныс алуды және бейсана тыныс алуды күшпен қайта бастау қажеттігін сигналдайды. Өкпелер күйгендей сезіледі, ал CO2 деңгейі тым жоғары болғанда организм мидан алатын сигналдарға диафрагма мен қабырғалар арасындағы бұлшық еттердің күшті, ауыртпалы және ерікті емес жиырылулары немесе спазмдары жатады. Бір кезде спазмдар жиі, қарқынды және шыдамсыз болып, тынысты ұстап тұру мүмкін болмайды. Адам суға батқанда, сүтқоректілердің суға түсу рефлексіне байланысты физиологиялық өзгерістер апноэге төзімділікті ұзартады, тіпті жаттығусыз адамдарда да, себебі су астында тыныс алу мүмкін емес. Төзімділікті жаттығу арқылы да арттыруға болады. Ежелгі еркін суға түсу техникасы демді ұстап тұруды қажет етеді, ал әлемдік деңгейдегі еркін суға түсушілер су астында төрт минуттан астам уақыт бойы демдерін ұстай алады. Апнеистер – ұзақ уақыт бойы тыныс алуды ұстап тұра алатын адамдар.
Under normal conditions, humans cannot store much oxygen in the body. Prolonged apnea leads to severe lack of oxygen in the blood circulation, leading to dysfunction of organ systems. Permanent brain damage can occur after as little as three minutes and death will inevitably ensue after a few more minutes unless ventilation is restored. However, under special circumstances such as hypothermia, hyperbaric oxygenation, apneic oxygenation (see below), or extracorporeal membrane oxygenation, much longer periods of apnea may be tolerated without severe detrimental consequences. Untrained humans usually cannot sustain voluntary apnea for more than one or two minutes, since the urge to breathe becomes unbearable. The reason for the time limit of voluntary apnea is that the rate of breathing and the volume of each breath are tightly regulated to maintain constant values of CO2 tension and pH of the blood more than oxygen levels. In apnea, CO2 is not removed through the lungs and accumulates in the blood. The consequent rise in CO2 tension and drop in pH result in stimulation of the respiratory centre in the brain which eventually cannot be overcome voluntarily. The accumulation of carbon dioxide in the lungs will eventually irritate and trigger impulses from the respiratory center part of the brain and the phrenic nerve. Rising levels of carbon dioxide signal the body to breathe and resume unconscious respiration forcibly. The lungs start to feel as if they are burning, and the signals the body receives from the brain when CO2 levels are too high include strong, painful, and involuntary contractions or spasms of the diaphragm and the muscles in between the ribs. At some point, the spasms become so frequent, intense and unbearable that continued holding of the breath is nearly impossible. When a person is immersed in water, physiological changes due to the mammalian diving reflex enable somewhat longer tolerance of apnea even in untrained persons as breathing is not possible underwater. Tolerance can in addition be trained. The ancient technique of free diving requires breath holding, and world class free divers can hold their breath underwater up to depths of and for more than four minutes. Apneists, in this context, are people who can hold their breath for a long time.
Гипервентиляция
Ерікті апноэ басталғанға дейін ерікті гипервентиляция жасау, көбінесе адамға қауіпсіз түрде тынысын ұзақ уақытқа тоқтатуға мүмкіндік береді деп есептеледі. Шындығында, бұл тыныс алу қажеттігін сезіндірмейді, бірақ организмде қандағы оттегі деңгейі қалыпты жағдайда тудыратын, және тікелей емес, күшті демсіздік пен соңында еріксіз тыныс алуға себеп болады. Кейбіреулер гипервентиляцияның әсерін қандағы оттегінің артуымен байланыстырады, бірақ бұл шын мәнінде қан мен өкпедегі көмірқышқыл газының төмендеуіне байланысты екенін білмейді. Өкпеден шығатын қан әдетте толыққанды оттегімен қаныққан, сондықтан қалыпты ауамен гипервентиляция жасау қол жетімді оттегі мөлшерін арттыра алмайды, себебі қандағы оттегінің мөлшері тікелей фактор болып табылады. Көмірқышқыл газының концентрациясын төмендету қанның pH деңгейін көтереді, осылайша қан қышқылдануға жеткенше тыныс орталығын ынталандыратын уақытты ұзартады. Гипервентиляция тыныс алуды ұстап тұру уақытын сәл ұзартар болса да, кез келген ұлғаю мүмкін гипоксияның есебінен болады, бірақ бұл сезілмеуі мүмкін. Осы әдісті қолданушы адам есінен кенеттен танып, байқалмай қалуы мүмкін – терең емес судың қараңғылауы. Егер адам су астында есінен таныса, суға бату қаупі зор. Мұндай жағдайда сергек серіктес немесе жақын маңдағы құтқарушы көмектесе алады. Статикалық апноэден есінен тану су бетінде, қозғалмайтын сүңгуірдің қанындағы оттегінің мөлшері сананы сақтау үшін қажетті деңгейден төмендегенге дейін тынысын ұстауынан пайда болады. Бұл процедурада денедегі қысым өзгермейді және көбінесе тыныс алу уақытын ұзарту мақсатында жасалады. Бұл жаттығуды ешқашан жалғыз орындамау керек, қатаң қауіпсіздік шараларын сақтап, қасында қауіпсіздік күзетшісі немесе құрал-жабдық болуы тиіс.
Voluntary hyperventilation before beginning voluntary apnea is commonly believed to allow the person involved to safely hold their breath for a longer period. In reality, it will give the impression that one does not need to breathe, while the body is actually experiencing a blood oxygen level that would normally, and indirectly, invoke a strong dyspnea and eventually involuntary breathing. Some have incorrectly attributed the effect of hyperventilation to increased oxygen in the blood, not realizing that it is actually due to a decrease in in the blood and lungs. Blood leaving the lungs is normally fully saturated with oxygen, so hyperventilation of normal air cannot increase the amount of oxygen available, as oxygen in blood is the direct factor. Lowering the concentration increases the pH of the blood, thus increasing the time before blood becomes acidic enough so the respiratory center becomes stimulated, as described above. While hyperventilation will yield slightly longer breath holding times, any small time increase is at the expense of possible hypoxia, though it might not be felt as easily. One using this method can suddenly lose consciousness unnoticed—a shallow water blackout—as a result. If a person loses consciousness underwater, there is considerable danger that they will drown. An alert diving partner or nearby lifeguard would be in the best position to rescue such a person. Static apnea blackout occurs at the surface when a motionless diver holds their breath long enough for the circulating oxygen in blood to fall below that required for the brain to maintain consciousness. It involves no pressure changes in the body and is usually performed to enhance breath hold time. It should never be practiced alone, but under strict safety protocols with a safety guard or equipment beside the diver.
Апнеялық оттегімен қамтамасыз ету
Қан мен өкпелердің ауа кеңістігі арасындағы газ алмасуы өкпеге газдың қозғалысына тәуелсіз болғандықтан, тіпті адам апноэге түскен жағдайда да, диафрагма қозғалмаса да, қан айналымына жеткілікті оттегі жеткізілуі мүмкін. Апноэ басталғанда өкпелердің ауа кеңістігінде төмен қысым пайда болады, себебі көмірқышқыл газы шығарылғаннан гөрі көбірек оттегі сіңіріледі. Тыныс жолдары жабық немесе бітелген жағдайда өкпелер біртіндеп құлап, тұншығу қаупі туады. Бірақ, тыныс жолдары ашық болса, жоғарғы тыныс жолдарына берілген газ қысым градиенті бойынша өкпеге ағып, тұтынылған оттегінің орнын толтырады. Егер таза оттегі берілсе, бұл процесс өкпедегі оттегі қорын толықтырып, жеткілікті желдетуді қалпына келтіреді. Осылайша, қанға оттегі сіңіруі қалыпты деңгейде сақталады және ағзалардың қалыпты жұмысы бұзылмайды. Бұл гипертоксинацияның бір кемшілігі – азоттың шайылуы, ол сіңіру ателектазына алып келуі мүмкін. Дегенмен, апноэ кезінде көмірқышқыл газы шығарылмайды. Өкпедегі ауа кеңістігіндегі көмірқышқыл газының жартылай қысымы қан қысымымен тез тепе-теңдікке келеді. Қанда метаболизмнен түскен көмірқышқыл газының мөлшері артып, оны шығаруға мүмкіндік болмағандықтан, көмірқышқыл газы жиналып, ауа кеңістігінен оттегіні және басқа газдарды ығыстырады. Көмірқышқыл газы дене тіндерінде де жинақталып, тыныс алу ацидозына әкеледі. Идеалды жағдайларда (яғни, апноэ басталғанға дейін өкпеден барлық азотты шығару үшін таза оттегімен демделсе және таза қосымша оттегі берілсе), апноэ кезінде оттегі беру теориялық тұрғыдан сау ересек адамға бір сағаттан астам тірі қалуға жеткілікті оттегімен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Алайда, көмірқышқыл газының жинақталуы (жоғарыда сипатталғандай) шектеуші фактор болып қалады. Апноэ кезінде оттегі беру – тек физиологиялық қызығушылық емес. Оны кеуде хирургиясында, апноэден аулақ бола алмағанда, сондай-ақ бронхоскопия, интубация және жоғарғы тыныс жолдарының хирургиясы сияқты тыныс жолдарына қатысты манипуляциялар кезінде жеткілікті мөлшерде оттегі беру үшін қолдануға болады. Бірақ, жоғарыда айтылған шектеулерге байланысты, апноэ кезінде оттегі беру жүрек-өкпе аппаратын қолдану арқылы денеден тыс қан айналымына қарағанда нашар, сондықтан ол тек шұғыл жағдайларда, қысқа процедураларда немесе денеден тыс қан айналымын қолдану мүмкін болмаған жағдайларда ғана қолданылады. PEEP клапандарын қолдану да қабылданған балама болып табылады (орташа салмақты пациенттерде 5 см H2O, ал ауыр семіздікпен ауыратын пациенттерде 10 см H2O өкпе мен кеуде қабырғасының икемділігін айтарлықтай жақсартады). 1959 жылы Фрумин анестезия және хирургия кезінде апноэ кезінде оттегі беруді сипаттады. Бұл маңызды зерттеудегі сегіз қатысушының ішінде ең жоғары PaCO2 250 миллиметр сынап қанатын, ал ең төменгі артериялық pH – 6,72 болды, бұл 53 минуттық апноэден кейін тіркелді.
Because the exchange of gases between the blood and airspace of the lungs is independent of the movement of gas to and from the lungs, enough oxygen can be delivered to the circulation even if a person is apneic, even if the diaphragm does not move. With the onset of apnea, low pressure develops in the airspace of the lungs because more oxygen is absorbed than CO2 is released. With the airways closed or obstructed, this will lead to a gradual collapse of the lungs and suffocation. However, if the airways are open, any gas supplied to the upper airways will follow the pressure gradient and flow into the lungs to replace the oxygen consumed. If pure oxygen is supplied, this process will serve to replenish the oxygen stored in the lungs and resume sufficient ventilation. The uptake of oxygen into the blood will then remain at the usual level, and the normal functioning of the organs will not be affected. A detriment to this hyperoxygenation is the occurrence of nitrogen washout, which can lead to absorption atelectasis. However, no CO2 is removed during apnea. The partial pressure of CO2 in the airspace of the lungs will quickly equilibrate with that of the blood. As the blood is loaded with CO2 from the metabolism without a way to remove it, more and more CO2 will accumulate and eventually displace oxygen and other gases from the airspace. CO2 will also accumulate in the tissues of the body, resulting in respiratory acidosis. Under ideal conditions (i. e., if pure oxygen is breathed before onset of apnea to remove all nitrogen from the lungs, and pure supplemental oxygen is insufflated), apneic oxygenation could theoretically be sufficient to provide enough oxygen for survival of more than one hour's duration in a healthy adult. However, accumulation of carbon dioxide (described above) would remain the limiting factor. Apneic oxygenation is more than a physiologic curiosity. It can be employed to provide a sufficient amount of oxygen in thoracic surgery when apnea cannot be avoided, and during manipulations of the airways such as bronchoscopy, intubation, and surgery of the upper airways. However, because of the limitations described above, apneic oxygenation is inferior to extracorporal circulation using a heart lung machine and is therefore used only in emergencies, short procedures, or where extracorporal circulation cannot be accessed. Use of PEEP valves is also an accepted alternative (5 cm H2O in average weight patients and 10 cm H2O significantly improved lung and chest wall compliance in morbidly obese patients). In 1959, Frumin described the use of apneic oxygenation during anesthesia and surgery. Of the eight test subjects in this landmark study, the highest recorded PaCO2 was 250 millimeters of mercury, and the lowest arterial pH was 6.72 after 53 minutes of apnea.
Апнеяның ғылыми зерттеулері
Зерттеулер көрсеткендей, сау ересектерде қысқа уақытқа демді тоқтату кезінде көкбауыр көлемі аздап төмендейді.
Studies found spleen volume is slightly reduced during short breath hold apnea in healthy adults.
Ми өлімін анықтаудағы апноэ сынағы
Американдық неврология академиясы ұсынған ми өлімінің клиникалық диагнозы үш диагностикалық критерийдің қатар келуіне негізделген: кома, ми сабағының рефлекстерінің жоқтығы және апноэ (пациенттің өздігінен тыныс алу қабілетсіздігі ретінде анықталады: яғни, вентиляторлар сияқты тіршілік сақтау жүйелерісіз). Апноэ тестісі белгілі бір хаттама бойынша жүргізіледі. Гемодинамикалық тұрақсыздық, артушы вазопрессор қажеттілігі, метаболикалық ацидоз немесе жоғары деңгейде тыныс алу қолдауы қажеттігі бар пациенттерде апноэ тестісін жүргізуге болмайды. Апноэ тестісі жүрек ырғағының бұзылуы, гемодинамикалық тұрақсыздықтың нашаруы немесе метаболикалық ацидоздың жазылу мүмкін еместігі сияқты тәуекелдерді тудыруы мүмкін, сондай-ақ пациентті мүшелерді донор ретінде пайдалануға жарамсыз етуі де мүмкін (жоғарыда қараңыз). Осындай жағдайда, пациентке апноэ тестісін жүргізу қауіпті болғандықтан, қосымша растау тестісі қажет.
A recommended practice for the clinical diagnosis of brain death formulated by the American Academy of Neurology hinges on the conjunction of three diagnostic criteria: a coma, absence of brainstem reflexes, and apnea (defined as the inability of the patient to breathe unaided: that is, with no life support systems like ventilators). The apnea test follows a delineated protocol. Apnea testing is not suitable in patients who are hemodynamically unstable with increasing vasopressor needs, metabolic acidosis, or require high levels of ventilatory support. Apnea testing carries the risk of arrhythmias, worsening hemodynamic instability, or metabolic acidosis beyond the level of recovery and can potentially make the patient unsuitable for organ donation (see above). In this situation a confirmatory test is warranted as it is unsafe to perform the apnea test to the patient.
Этимологиясы мен айтылуы
Апноэ (немесе апноэ) сөзі "a" және "пнея" түбірлерінің бірігісінен құралған, бұл грек тіліндегі ἄπνοια сөзінен алынған, ол "ἀ" жалғауымен (жоқтығын білдіретін) және "πνέειν" (дем алу) сөзінен тұрады. Дыспнея терминінде айтылу туралы ақпаратты қараңыз.
The word apnea (or apnoea) uses combining forms of a + pnea, from ἄπνοια, from ἀ , privative, πνέειν, to breathe. See pronunciation information at dyspnea.