Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы
Гүлді өсімдіктер туысы
Genus of flowering plants
a genus of flowering plants
Петуния – Оңтүстік Америкаға тән 20 түрден тұратын гүлді өсімдіктер туысы. Сол атаумен танымал гүлдің есімі француз тілінен алынған, ол түпи-гуарани тілінен «тұмақ» деген сөзді қабылдаған. Наздық көпжылдық өсімдік, бақшаларда көрінетін көптеген сорттары будандар (Petunia × atkinsiana, сондай-ақ Petunia × hybrida деп те белгілі).
Petunia is a genus of 20 species of flowering plants of South American origin. The popular flower of the same name derived its epithet from the French, which took the word pétun, 'tobacco', from a Tupi–Guarani language. A tender perennial, most of the varieties seen in gardens are hybrids (Petunia × atkinsiana, also known as Petunia × hybrida).
Таксономия
Петуния – Solanaceae тұқымдасына жататын, Petunioideae кіші тұқымдасының өкілі. Solanaceae тұқымдасының басқа кіші тұқымдастарының белгілі өкілдеріне темекі (Nicotianoideae кіші тұқымдасы), мыс қайың, помидор, картоп, уытты жасылжелек және бұрыш (Solanoideae кіші тұқымдасы) жатады. Кейбір ботаниктер Calibrachoa тұқымдасының өсімдіктерін Петуния тұқымдасына жатқызады. Petchoa – Calibrachoa мен Петунияны будандастыру нәтижесінде пайда болған гибридтік тұқымдас.
Petunia is a genus in the family Solanaceae, subfamily Petunioideae. Well known members of Solanaceae in other subfamilies include tobacco (subfamily Nicotianoideae), and the cape gooseberry, tomato, potato, deadly nightshade and chili pepper (subfamily Solanoideae). Some botanists place the plants of the genus Calibrachoa in the genus Petunia, Petchoa is a hybrid genus derived from crossing Calibrachoa and Petunia.
Экология
Петуниялар көбінесе жәндіктермен тозаңданады, бірақ P. exserta түрi ерекше – ол сирек кездесетін, қызыл гүлді, колибрилермен тозаңданатын түр. Көптеген петуниялар диплоидты, 14 хромосомаға ие және басқа петуния түрлерімен, сондай-ақ Калибрахоамен өзара шағылыса алады. Түтікше гүлдер кейбір көбелектерге, оның ішінде колибри-көбелекке (Hummingbird hawk moth) ұнайды.
Petunias are generally insect pollinated, with the exception of P. exserta, which is a rare, red flowered, hummingbird pollinated species. Most petunias are diploid with 14 chromosomes and are interfertile with other petunia species, as well as with Calibrachoa. The tubular flowers are favoured by some Lepidoptera species, including the Hummingbird hawk moth.
Өсіру
Петуниялар салыстырмалы түрде қиын жағдайлар мен ыстық климатқа төзімді, бірақ қырауға төзімсіз. Олар күн сайын кем дегенде бес сағат күн сәулесіне мұқтаж және ылғалды топырақ пен төмен атмосфералық ылғалдылық жағдайында жақсы өседі. Оларды тұқымнан өсіру тиімді. Көптеген аймақтарда аптасына бір рет суару жеткілікті. Ілу себеттері мен басқа да ыдыстарға жиірек су құю қажет. Ең жақсы өсім көктемнің соңында байқалады. Ай сайын немесе әртүрлі сорттарына қарай апта сайын тыңайтқыш салу өсімдіктің жылдам өсуіне көмектеседі.
Petunias can tolerate relatively harsh conditions and hot climates, but not frost. They need at least five hours of sunlight every day and flourish in moist soil and conditions of low atmospheric humidity. They are best grown from seed. Watering once a week should be sufficient in most regions. Hanging baskets and other containers need more frequent watering. Maximum growth occurs in late spring. Applying fertilizer monthly or weekly, depending on the variety, will help the plant grow quickly.
Қолданылуы
Petunia × atkinsiana-дан басқа көптеген түрлер үй бағында да танымал болып келеді. Петуния × atkinsiana және басқа да түрлерде гүлдердің кең ауқымындағы түстері, мөлшерлері және өсімдік құрылысы кездеседі. 2023 жылы USDA генетикалық түрлендірілген, биолюминесцентті Петуния гибридінің сатылуына рұқсат берді. "Шырақ" деп аталған, ақ гүлді петуния биолюминесцентті саңырауқұлақтың енгізілген гендерінің арқасында жарқырайды.
Many species other than Petunia × atkinsiana are also gaining popularity in the home garden. A wide range of flower colours, sizes, and plant architectures are available in both Petunia × atkinsiana and other species. Genetically engineered bioluminescent Petunia hybrida was approved for sales by USDA in 2023. Called 'Firefly,' this white flowered petunia glows due to inserted genes from a bioluminescent mushroom.
Символика және фольклор
Майя және Инка тайпалары петуния гүлдерінің иісінің жер асты әлемінің құбыжықтары мен арвақтарын қорғау қабілетіне ие деп сенген. Олардың гүл бүршіктерінен сиқырлы сусындар дайындалған.
The Maya and Inca believed that the scent of petunias had the power to ward off underworld monsters and spirits. Their flower buds were bunched together for magical drinks.