Кіріспе

Ашық ауада тамақ дайындау – тамақты сыртта пісіру процесі. Осы үшін көптеген әдістер мен арнайы жабдықтар бар, олар дәстүрлі түрде Солтүстік Африка берберлері, араб бедуиндері, жазық үндістері, Солтүстік Америка пионерлері және Оңтүстік Америка жергілікті тайпалары сияқты көшпелі мәдениеттермен байланысты. Бұл әдістер қазіргі заманда демалыс мақсатында, кемпингке және қапты тасып саяхаттаушылар үшін жетілдірілген. Қазіргі уақытта батыстық елдерде ашық ауада тамақ дайындау дәстүрін сақтау және дамыту жөніндегі көп бөлігін скауттар қозғалысы, Ұлттық сыртқы көшбасшылық мектебі және Outward Bound сияқты жабайы табиғат педагогтары, сондай-ақ сыртқы ортамен тығыз байланысты жазушылар мен аспазшылар жүзеге асыруда.

Тамақ және рецептер

Сыртқы жағдайлардағы тамақ түрлері үй тағамынан біршама өзгеше, сондай-ақ тамақ пісіру түріне қарай да айырмашылықтар бар. Қоғамдық кемпингте біреудің азық-түлік дүкеніне оңай қол жеткізуі мүмкін және жаңа ет пен көкөністерден көптеген рецепттер дайындауға болады, ал алыс аймаққа ұзақ сапарға шыққан адам жаңа тағамды көп мөлшерде алып жүре алмайды, себебі оның салмағы ауыр, сондықтан суы көп. Олар құрғақ ет пен көкөністер, құрғақ кемпингтік тағамдар, рамен, полента және құрғақ картоп ұнтақтары сияқты суы аз тағамдарға көп сүйенуге мәжбүр. Екі санаттағы далалық сарапшылар кейде жергілікті қол жетімді жабайы тағамдарды да пайдаланады, әсіресе жабайы көкөністер мен жемістерді, сондай-ақ кейде жаңа балық пен жабайы аңды; алайда, кемпингтік тағам, әсіресе алыс аймақтардағы тағам, ішінара немесе толығымен вегетариандық болуі мүмкін. Кемпингтік тағам көбінесе ұзақ жаяу жүру үшін энергия беру үшін май мен көмірсуларға бай болады, ал жаяу жүргіншілер (әскерлер сияқты) trail mix, шоколад, энергиялық таяқшалар және спорттық сусындар сияқты энергияға толы тағамдарға көп жүктеледі. Су да тапшы болуы мүмкін, сондықтан кемпингтік асханада хлор немесе йод негізіндегі су дезинфекциялауыштары, сондай-ақ химиялық өңдеудің дәмін жасыру үшін суға қосылатын араластырғыштар болуы керек. Рецепттер көбінесе алдын ала жоспарлаумен және үйде дайындаумен жасалады, кейбір ингредиенттер үйде араластырылып, содан кейін жолда пісіріледі; осы мақсатта, ашық ауа нарығына ингредиенттер мен дайын тағамдарды мұздатып кептірілген түрде ұсынатын бірнеше жеткізуші бар, сонымен қатар супермаркеттен су құйса дайын болатын тез дайындалатын тағамдар (дәнді дақылдар, соуста макарон немесе күріш, тез дайындалатын сорпа) танымал. Балама ретінде, кейбір далалық сарапшылар көп мөлшерде шикі ингредиенттерді бөліп беруді ұсынады, онда әр жаяу жүргінші жолда өз тағамын дайындайды.

Әдістер

Сыртқы ортада тағам дайындаудың көп бөлігі пісірілетін тағамдармен анықталады. Төмендегі тікелей отта пісіру, қайнату, қуыру, грильдеу және тоңдау туралы алғашқы бес талқылау, сыртқы ортада тағам дайындауда ең көп қолданылатын пісіру әдістерін сипаттайды. Бұл техникаларға тек қарапайым, логикалық құралдар ғана қажет. Төменде сипатталған қосымша әдістер, әсіресе гастрономияны жақсы көретін адамдарға ғана қызығушылық тудыруы мүмкін. Бұл жетілдірілген әдістерге қосымша жабдықтар немесе арнайы техникалар қажет болуы мүмкін.

Тікелей жылу

Сыртта тамақ пісірудің ең дәстүрлі әдісі (әрине, адамзат таныған ең көне пісіру түрі) – лагерь отын пайдалану. Лагерь отында тамақ пісіру үшін бірнеше техника қолданылуы мүмкін. Лагерь отында пісіру техникалары, пештер ойлап табылғанға дейін немесе пештер қолжетімді болмаған кездегі күнделікті пісіру техникаларынан ешқандай айырмасы жоқ. Отын жинауға рұқсат етілген аймақта саяхаттап жүргендер, артық жабдық алып жүруден қашу үшін лагерь отында пісіруді таңдауы мүмкін; алайда, лагерь отында пісірудің көп бөлігі жабайы жерлерден тыс жерлерде жасалады. Лагерь отында пісіруге көнбегендер үшін бұл қиын болуы мүмкін; сондай-ақ, өрт салдарынан зақымдану қаупі болғандықтан, көптеген жерлерде лагерь оттарына тыйым салынған, сондықтан көптеген саяхатшылар оның орнына портативті пешті пайдалануды ұсынады.

Қайнау

Әсіресе, рюкзакпен саяхаттағанда, суды қайнату – тамақ пісіру немесе дайын тағамды қалпына келтіру, ыстық сусын дайындау, тазалау және тіпті ауыз суды зарарсыздандыру үшін қолданылатын ең көп таралған ас үй жұмысы. Сондықтан, портативті пештер көбінесе бір литр (немесе басқа да қолайлы көлемдегі) суды қанша уақытта қайната алатынына қарай бағаланады. Шындығында, кейбір коммерциялық пеш үлгілері жылдам қайнату үшін арнайы жасалған, ал қуыру немесе пісіру сияқты басқа операциялар екінші орында тұрады. Лагерьдегі қуыру табалары сияқты, лагерьдегі қазан-құмыралар да көбінесе өте жеңіл материалдан (әдетте алюминийден немесе айтарлықтай қымбатқа түсетін титаннан) жасалады. Судың жылу сыйымдылығын ескерсек те, аспаз күйіп кетпеуі үшін тағамға күтім жасауы керек, себебі қазанның өзінде жылуды таратуға жеткілікті масса жоқ. Балама ретінде, отқа төзімді ыдыс (мысалы, металл банка, бамбук бөлігі немесе ағаш қабығынан жасалған ыдыс) оттың үстіне қойылады (немесе ілінеді).

Қауыру

Отпен пісірудің ең оңай әдістерінің бірі – ұзын шаңқаларға тамақ пісіру, оларды оттың үстінде ұстауға болады. Бұл хот-догтарды пісіруге немесе с'морес жасау үшін зефирді қуыруға жиі қолданылады. Венгриялықтар көбінесе қабыршақты беконды (Сзалонна) от үстінде пісіреді. Шаңқалармен қатар, отқа арналған попкорн пісіргіштер мен пісіруге арналған темір қалыптарды да қолдануға болады (ұзын тұтқалары бар кішкентай темір қалыптар), олардың ішіне қандай да бір толтырғыш қосылған нан тілімдері салынып, ыстық көмірге қойылады. Ет пісіргенде, пісіру грильдеуге қарағанда тиімді болуы мүмкін, себебі тағамнан тамған майды қайта пайдалануға болады. Мұны үшін тағамның астына отқа төзімді ыдыс қою керек.

Тоңазытқыш

Грильдерді пайдалану оңай, грильде пісірілген тағамдар түтіннен хош иіс сіңіреді, бірақ бұл барбекю сияқты емес, онда ет бірнеше сағат бойы төмен температурада баяу пісіріледі. Лагерьдегі от үстіндегі грильдерді үйдің ауласындағы қарапайым көмір грилі сияқты қолдануға болады. Егер тағамды жай ғана грильге қойсаңыз, ол өртеніп кетуі мүмкін, сондықтан үнемі бақылау қажет. Қолға ұсталатын грильдер, яғни тағамға бекітілетін бройлерлер, тағамды жылыту, бургерлер мен шұжықтарды пісіру немесе тост жасау сияқты түрлі мақсаттар үшін қолданылады. Ашық отқа рұқсат етілмеген жағдайларда, жеңіл көмір грильдер (кейде гибачи деп те атайды) тағамды тікелей пісіру үшін пайдаланылуы мүмкін.

Қамырлау

Қуыру әрқашан қажет емес, бірақ көбінесе саяхат кезінде ұсталған балық немесе жабайы аңға, сондай-ақ кеспелерге, жол бойында жасалған нан мен десерттердің кейбір түрлеріне қолданылады. Жалпы ереже бойынша, лагерьте тамақ пісіру кезінде қолданылатын май әдетте өсімдік майы немесе маргарин болып табылады. Қалыпты (тұздалған) май да лагерьде қолдануға жарамды болуы мүмкін, бірақ тұздалмаған май немесе шошқа майы олардың қысқа сақталу мерзіміне байланысты қолайсыз болуы мүмкін. Лагерьдегі қуыру табаларында оңай жинау үшін тұтқалар болмайды, лагерьдегі аспазшылар табаны көтеріп, жылжыту үшін қысқыш сияқты құрылғыны қолданады. Лагерьдегі қуыру табалары әдетте өте жұқа металдан жасалады (бірақ кейбір саяхатшылар осы мақсатта құйма темір табаларды да қолданады), сондықтан тағамды біркелкі пісіру үшін ерекше көңіл бөлу керек, әсіресе портативті пештің кішкентай жалынында. "Сағат тілімен" әдісі, онда табаны бірнеше рет жылжытып, оның түбінің әртүрлі бөліктерін отқа бұруға болады, бұл мәселені шешудің ең көп ұсынылатын тәсілі, бірақ сол эффектке қол жеткізу үшін жалын таратушыны пайдалануға да болады. Ал отпен пісіру үшін кейбір лагерьдегі аспаздар "өрмек" деп аталатын аяқты құйма темір табаны ұнатады, ол тікелей астынан кішкентай отты жағу үшін көтеріледі. Лагерьдегі кеспелерді орташа өлшемді табада пісіргенде, үлкен, орташа қалыңдықтағы бір кеспе жасауға жеткілікті мөлшерде қамыр құйып, содан кейін дайын өнімді шпательмен кесіп, жеке порцияларға бөліп беру арқылы жұмысты жеңілдетіп, қызмет етуді жылдамдатады. Сонымен қатар, лагерьдегі аспаздар тосты да қуыру табасын қолдана отырып жасайды: нан тілімі (немесе одан көп, немесе бүтін және кесілген бөліктердің қосылысы) жақсы майланған табаға қойылады, шпательмен басылады, айналдырылады және қайтадан басылады. Жасалма табаны отқа (немесе оның үстіне, басқа тастардың үстіне) тікелей жалпақ тасты қою арқылы жасауға болады. Содан кейін тасқа тағам қойылады.

Пісіру

Пештің үстіне пісіру табасын қою пісіруге мүмкіндік береді, бұл әдетте қабырға пешінен туындаған нәрсе. Бұл ғасырлар бойы қолданылып, нан, пирог және басқа да тағамдар жасау үшін пайдаланылды, және бүгінгі күнге дейін, әсіресе етті толтырып пісіруді жақсы көретін кемпингке баратын адамдардың арасында танымал. Пештер құйма темірден, металл жақтан немесе алюминий фольгасымен оралған картон қораптардан жасалуы мүмкін. Айналдырғыш пештер – ашық отта пісірілетін тағамды қоршап, оған жылуды қайтаратын металл ыдыстар.

Голландиялық пештер және басқа ыдыстар

Америкалық Ескі Батыспен тығыз байланысты, дәстүрлі голланд пеші – ауыр құйма темір қазан, әдетте үш қысқа аяғы және үстіне ыстық көмір салуға арналған ішкі қуыс қақпағы бар. Мұндай қазандар рюкзакпен саяхатқа шығушылар үшін көбінесе тым ауыр саналады, бірақ голланд пештері топтық кемпингтерде және далалық ас дайындау кезінде жиі қолданылады. Голланд пештері бастапқыда кемпингке арнап жасалған, сондықтан аяқтары мен тұтқасы бар мұндай ыдыстар (қазанды отқа ілу үшін) әлі де кеңінен қолжетімді, бірақ кейде жазық түбі бар плита үстіндегі модельдерге қарағанда қымбатқа түседі. Пешті ыстық көмірге қояды, көбінесе кілт тесігінен жасалған оттан, ал қақпақтың үстіне қосымша көмір салынады. Кемпингтік пештерде көмірдің түсіп кетпеуі үшін қақпақтың жиегі көтеріңкі болып келеді. Голланд пештері құйма темірден немесе алюминийден жасалады және қазанның ауыр салмағына байланысты рюкзакпен саяхаттауға жарамсыз деп есептеледі. Голланд пештерінде ұзақ пісіруді қажет ететін тағамдарды – тұздықтарды, етті және нан-кектерді дайындау ыңғайлы. Алайда, кемпингте нан пісірудің жалғыз тәсілі – голланд пеші емес, себебі портативті плиталарда пісіруге арналған құрылғылар бар, ал ұзақ мерзімді кемпингтерде саз пештерді салуға болады. Оттың үстіне ілінген қазан көрнекті болғанымен, төгіліп кетуі мүмкін, ал оны жасау қиын болуы мүмкін. Әдетте, мұндай құрылымдар металлдан жасалады, олардың көп бөлігі плиталар ойлап табылғанға дейін үй ошақтарында қолданылған. Екі тік темір таяқша және олардың арасындағы көлденең темір бөлік қазанды әртүрлі биіктікте немесе оттың әртүрлі температурасында ілуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, отқа жарма, шұңқыр және шашқы да ілуге болады. Ағашпен жұмыс істегенде үш аяқты екі тіреуішті пайдалануға болады, бірақ арқанның еруі немесе жануы мүмкін. Құйрықты буындар берік, бірақ оларды ойып жасау қиын. Үш аяқты тіреуішпен тамақ пісірудің жақсы баламасы – тікелей отқа пісіру. Бұл үшін оттың көмірі жеткілікті болуы керек және жалынды күйіп тұрған отқа дейін төмендету керек. Қазанды тікелей көмірге қоюға болады, бірақ бұл жақсы емес, себебі көмірдің сөнуіне әкелуі мүмкін. Қазанды оттан көтеру үшін көбінесе қазанның екі жағына бірдей мөлшердегі екі кішкентай бөлік қойылады. Кемпингтік голланд пештерінде осы функцияны орындау үшін үш аяқ орнатылған. Балама ретінде металл тор немесе от себетін пайдалануға болады. Бұл от арқылы ауа ағынын сақтайды және оңтайлы жылуды қамтамасыз етеді. Мұндай пісірудің бір кемшілігі – ыдыстар қара күлмен және тозаңмен толып, оларды тазалау қиынға соғады. Күл мен тозаңның жиналуын болдырмау үшін пісіру алдында ыдыстың сыртына жұқа ғана ыдыс жуатын сабынның (мүмкіндігінше биоразлагающы) қабатын жағу жеткілікті. Күл мен тозаң сабынға жабысып, кейін оңай шайылып кетеді.

Булау

Бамбук сияқты өсімдіктерді пайдаланып буға дайындауға болады. Бұл әдісте бамбуктан жасалған бір бөлігі оттың үстіне көлбеу орналастырылады. Бамбук ішінен (буындар арасынан) тесіктер жасалады, ал ең төменгі бөлігіне су құйылады. Содан кейін тағам (мысалы, күріш) жоғарғы бөлігіне салынады, ол төменгі бөліктен шыққан будың әсерінен піседі.

Басқа да қамтылған әдістер

Жабық пісірудің бастапқы түрі – жер пеш, қарапайым жабық шұңқыр, ішінде от жағылатын, полинезиялық umu/Hāngī, үнді тандури және американдық жергілікті халықтардың кламбэйк сияқты техникаларда көрсетілген. Тамақты алюминий фольгаға орап пісіру де жиі қолданылатын әдіс. Тамақ ыстық көмірге қойылады, үстіне немесе астына. Пісірілген картопты көбінесе осылай дайындайды, бірақ бір пакетке толыққанды тамақтарды да пісіруге болады. Алюминий немесе қалайыдан басқа, ағаш жапырақтары, "Nelumbo nucifera" лотосы, "Dendrocalamus lactiferous Munro" бамбугі, сондай-ақ Bambusa oldhamii (麻竹葉), қамыс (phragmites), плантай, таро және т.б. сияқты органикалық материалдар, жүгері қабықтары, бамбук (桂竹籜) және жемістердің (цитрус, т.б.) қабықтары да жиі қолданылады. Банан жапырақтары күймейді, себебі оларда оттың ыстығына төзуге жеткілікті май бар (әзірге қуыру біткенше). Фольгаға оралған тамақты дайындау үшін, тағам мен фольганың арасына пісіру қағазы немесе силикон қағаз сияқты тосқауыл қою керек; бұл техника француз асханасында дамыған en papillote әдісіне ұқсас, бірақ мықтырақ контейнер қолданылады. Басқа қарапайым әдістерге балшыққа орау (грек асханасындағы клефтико әдісі сияқты), жапыраққа орау және ағаш тақтада пісіру жатады, онда тамақ оттың үстіне қойылған ағаш тақтада пісіріледі. Ыстық тасқа пісіру, онда тағам қыздырылған тасқа оттың жанында немесе тіпті оттың ішінде қойылады, немесе отта қыздырылған тастарды қазанға салу да бар. Көп қашықтыққа жүретін жүк көлігі жүргізушілері, автосаяхатшылар және ралли қатысушылары кейде көліктің қолжетімді бөліктерінде тамақ пісіруге бейім. "Manifold Destiny" кітабы, әзіл ретінде жазылған болса да, бұл тақырып бойынша авторитетті анықтама саналады. Тамақ әдетте алюминий фольганың бірнеше қабатына оралып, қозғалтқыш блогына немесе қозғалтқыштың басқа да ыстық бөліктеріне бекітіледі. Кейбір аймақтарда тұрақты, қауіпсіз жанартау белсенділігі болғандықтан, лаваға пісіру (Гавайиде ойлап табылған) кейде көңіл көтеру үшін қолданылады. Тамақ балқыған тасқа тікелей жанаспайды, оның орнына ылғалды тосқауылға оралады (әдетте ылғал тропикалық жапырақтар, мысалы, банан жапырақтары немесе ти жапырақтары). Орама құрбандық ретінде беріледі және суытылған лавамен бірге сыпырылып немесе тазартылып, содан кейін дастарханға қойылады.

Ағаштан жасалған аспаптарсыз пісіру

Ағаш арасында пісіру – ас үй құралдарын қолданбай пісіру әдісі. Отын жанына жерге қойылған шағылыстырғыш пештер, одан шығатын жылуды жинайды. Күн пештері – күн энергиясымен жұмыс істейтін құрал, оларға басқа отын қажет емес, бұл ортаға жағымды әсер етеді. Олардың дизайны мен мүмкіндіктері әртүрлі, параболалық күн пештері ең жоғары температураны береді, көбінесе 750 градустан да жоғары. SolSource күн пеші – жоғары температуралы күн пешінің мысалы. Керамикалық грильдер түрлі-түрлі болып келеді және ежелгі заманнан бері қарапайым түрінде қолданылып келеді. Көптеген заманауи грильдер әсем әрі көркемдік дизайнымен ерекшеленеді. Бұл грильдер жақсы және тиімді пісіреді, себебі олар жылуды сақтап, ылғалды ұстап тұрады. Сапалы грильдер ауа райына төзімді және жыл бойы грильдеуге, барбекю жасауға, ыстап пісіруге және нан пісіруге қолданылуы мүмкін. Басқа артықшылықтарына жылдам қызуы және ыстық жерлердің болмауы жатады. Олар отынды үнемді пайдаланады, азын-азын көмірді қана қолданады және ыстық жерлердің жоқтығынан балалар үшін қауіпсіз болуы мүмкін.

Қауіптері

Сыртқы пісіру құралдары жоғары тұтанғыштығы және адамдарға жақын орналасуы себепті қауіпті болуы мүмкін. Портативті плиталарды өте тұтанғыш спирттермен толтыруға болмайды, газ плиталарын ақауларға тексеру қажет, оларды ыстықтан және шатырлардан алыс, қорғалған және тұрақты жерде сақтау керек. Көптеген қазіргі шатырлар отты өткізбейтін жеңіл синтетикалық материалдардан жасалған. От пен жалынды толық сөндіру керек және қараусыз қалдырмау керек. Жел ыстық шындырларды таратып, орман өртін тудыруы мүмкін. Сирек жағдайларда, портативті кемпингтік баллондар жарылуы мүмкін. Бұл баллоннан газдың шығуы немесе баллонның қызуынан болуы мүмкін. Жақсы ауа алмасу қызудың алдын алуға көмектеседі. Мұндай портативті пісіру құралдарын ашық ауада пайдалану ұсынылады, тіпті оларды шатырдың ішінде пайдалану ыңғайлы болғанымен. Кемпингтік және пісіруге байланысты бірнеше оқиғалар өлімге және ауыр жарақаттарға әкеп соқты. Аюлар мекендейтін аймақтарда кемпинг жасағанда ерекше сақтық қажет, себебі тамақ пісіру және азық-түлік сақтау осы қауіпті жануарларды тартады. Тамақ дайындау және сақтау орындары ұйықтайтын жерлерден қауіпсіз қашықтықта болуы керек, лагерьдің жанында отты тамақ пісіруге пайдалануға болмайды. Тамақты ағашқа немесе тіреуге ілінген арнайы қаптарға немесе контейнерлерге сақтау керек. Басқа жануарлар да тамаққа тартылуы мүмкін, әсіресе егеркек, сорғыш, скунс және егеуқұйрықтар.