Кіріспе

Полинезияның мифтік аралдары, полинезиялықтардың атамекені
Полинезия мифологиясында Хаваики (Кук аралдары маори, самоан, таити және гавай тілдерінде әртүрліше айтылады) полинезиялықтардың Полинезияға таралуына дейінгі бастапқы мекені саналады. Көптеген маори әңгімелерінде бұл о дүние ретінде де суреттеледі. Энн Салмонд Хавайидің маорилердің отаны Раиатеаның ежелгі аты екенін айтады. 1769 жылы британдық саяхатшы Джеймс Кук Жаңа Зеландияны алғаш көріп тұрғанда, оның кемесінде Раиатеадан келген теңізші және дін қызметкері Тупая болды. Кук келгені Махиадан келген дін қызметкері Тоироаның болжамын растағандай болды. Толага шығанағында Тупая Те Раухеро деп аталатын білім ордасының тохунгасымен әңгімелесті. Дің қызметкер маорилердің туған жерлері туралы сұрады: "Рангиатеа" (Раиатеа), "Хаваики" (Хавайи, Раиатеаның ежелгі аты) және "Таухити" (Тахити).

Аңыздар

Әртүрлі ауызша дәстүрлерге сәйкес, полинезиялықтар Хавайкиден Тынық мұхитының аралдарына ашық қайықтармен (каноэ) көшіп келген, олар бүгінгі Полинезиядағы дәстүрлі қайықтардан көп ерекшеленбеген. Жаңа Зеландияның маори халқы өз тегін Хавайкиден шамамен 40 атаулы вакамен келген топтарға дейін жегізеді (Полинезияның Жаңа Зеландияны қоныстандыруы туралы құрметсіз Ұлы Флот теориясымен салыстырыңыз). Полинезиялық ауызша дәстүрлерде полинезиялықтардың рухтары өлімнен кейін Хавайкиге оралады делінеді. Жаңа Зеландиядағы жағдайда, мұндай кері сапарлар Спиритс шығанағы, Рейнга мүйісі және Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының ең солтүстік нүктесіндегі Үш король аралдары арқылы жасалады. Бұл Хавайкидің қай жақта орналасқандығын көрсете алады.

Қазіргі заманғы ғылым және теорияларды тәжірибеде тексеру

ХХІ ғасырдың басына дейін көптеген антропологтар каноэ туралы аңыздардың қасақана көші-қонды сипаттағанына күмәнданды. Олар көші-қонның теңізшілердің адасып, адам тұрмайтын жағалауларға соғылып кеткен кезде кездейсоқ болғанын жақсы көретін. 1947 жылы Тор Хейердал "Кон Тики" (Kon Tiki) атымен бальза ағашынан жасалған салмен Оңтүстік Америкадан Тынық мұхиты арқылы Полинезияға дейін теңіз сапар жасады, мақсаты – адамдардың Тынық мұхитының шығыс жағалауынан Полинезияны мекендеген болуы мүмкін екенін көрсету, теңізшілердің бағытталған желдер мен қарапайым құрылыс техникаларын пайдаланғанын дәлелдеу. Алайда ДНК, тіл білімі, ботаника және археологиялық деректер австронезиялық тілдерінде сөйлейтін халықтардың (полинезиялықтарды қоса) шығыс Азиядағы аралдардан, мүмкін қазіргі Тайваньнан шыққандығын көрсетеді. Олар содан кейін біртіндеп оңтүстікке және шығысқа қарай Тынық мұхиты арқылы көшіп кетті. Оңтүстік Америкада өсетін тәтті картоп Полинезияда кеңінен өсіріледі. Бұл полинезиялықтар мен Оңтүстік Американың жергілікті халқы арасында белгілі бір байланыс болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Америкаға полинезиялық егістер әкелінген жоқ, тек Чилиде полинезиялық байланысқа қатысты деректер бар. Австронезиялық және полинезиялық теңізшілер құстардың көші-қон жолдарына қарап, адам тұрмайтын аралдардың бар екенін білген болуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда қайық жасаушылар (Polynesian Voyaging Society қараңыз) дәстүрлі материалдар мен техникаларды пайдаланып, мұхитты кезіп жүретін кемелер жасады. Олар ежелгі навигациялық әдістерді қолданып, болжамды дәстүрлі бағыттармен жүзіп, мұндай қасақана көші-қонның, бағытталған желдерді пайдалану арқылы мүмкін екенін көрсетті.