Кіріспе

Американдық химик (1917–1979)

Кен Хоук
Рональд Бреслоу
Стюарт Шрайбер
Уильям Р. Роуш
Дэвид М. Лемал
| белгілі =
| жүлделер = Тізім|
Жүзжылдық сыйлық
ForMemRS осы салаға көптеген маңызды үлес қосты, әсіресе күрделі табиғи заттарды синтездеу және олардың молекулалық құрылымын анықтау саласында. Ол Роальд Хоффманмен химиялық реакциялардың теориялық зерттеулерінде тығыз байланыста жұмыс істеді. Ол 1965 жылы химия бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Вудвард 1917 жылғы 10 сәуірде Бостон қаласында дүниеге келді. Ол Маргарет Бернстің (Шотландиядан келген иммигрант, өзі ақын Роберт Бернстің ұрпағы екенін айтқан) және оның күйеуі Артур Честер Вудвардтың ұлы болды, ал Артур Честер Вудвардтың әкесі Роксберидегі дәріханашы Харлоу Эллиот Вудвард еді. Оның әкесі 1918 жылғы грипп пандемиясының көптеген құрбандарының бірі болды. Вудвард өте ерте жасынан химияны жеке зерттеуге қызығып, сол саламен айналысты, ал ол мемлекеттік бастауыш мектепте, содан кейін Куинсидегі Куинси орта мектебінде оқыды. Орта мектепке түскен кезде, ол Людвиг Гаттерманның сол кезде кеңінен қолданылған эксперименталды органикалық химия оқулығындағы көптеген тәжірибелерді орындауға қол жеткізді. 1928 жылы Вудвард Бостондағы неміс консулдығының бас консулымен (Барон фон Типпельскирх) байланысқа шықты. Вудвардтың докторлық диссертациясы әйелдердің жыныс гормоны эстронның синтезіне қатысты зерттеулерді қамтыды. MIT аспиранттардың ғылыми жетекшілері болуын талап етті. Вудвардтың ғылыми жетекшілері Джеймс Флэк Норрис және Эйвери Адриан Мортон болды, бірақ олардың кеңестерін қабылдағаны белгісіз. Иллинойс университетіндегі қысқа мерзімді докторантурадан кейін, ол 1937-1938 жылдары Гарвард университетінде кіші стипендия алды және өмірінің соңына дейін Гарвардта түрлі лауазымдарда жұмыс істеді. 1960 жылдары Вудвард Доннер ғылым профессоры атанды, бұл оны ресми курстарды оқытудан босатты, осылайша ол барлық уақытын зерттеуге арнады.

Алғашқы жұмыстар

Вудвордтың 1940-жылдардың басындағы мансабының алғашқы маңызды жетістігі – табиғи өнімдердің құрылымын анықтауда ультракүлгін спектроскопияны қолдануды сипаттаған бірқатар мақалалар. Вудвард көптеген эмпирикалық деректерді жинап, кейіннен Вудворд ережелері деп аталған ережелер жиынтығын жасады, оларды жаңа табиғи заттардың және табиғи емес, синтезделген молекулалардың құрылымын анықтау үшін қолдануға болады. Жаңа дамытылған құралдық техникаларды тиімді пайдалану – Вудвордтың мансабының бойымен сақталған ерекшелігі және ол бұрын қолданылған, өте қиын және ұзақ химиялық әдістерден түбегейлі айырмашылықты білдірді. 1944 жылы докторантурадан кейінгі ғылыми қызметкері Уильям фон Эггерс Дорингпен бірге Вудвард безгекті емдеуге қолданылатын хинин алкалоидын синтездегенін хабарлады. Синтез жапондықтар басып алған Оңтүстік-Шығыс Азиядан алуға қиын дәрілік затты алудағы үлкен қадам ретінде жарияланғанымен, шындығында оны практикалық масштабта қолдану тым ұзақ және күрделі болды. Дегенмен, бұл химиялық синтез үшін маңызды кезең болды. Вудвардтың осы синтездегі ерекше түсінігі – неміс химигі Пол Рабе 1905 жылы хининнің прекурсоры – кинотоксинді хининге айналдырғанын білу болды. Осылайша, кинотоксин синтезі (Вудвард шын мәнінде синтездеген) хинин синтезіне жол ашады. Вудвард бұл жетістікке қол жеткізген кезде, органикалық синтез көбінесе тәжірибе мен қателік әдісіне негізделген, сондықтан мұндай күрделі құрылымдарды жасау мүмкін емес деп есептелді. Вудвард органикалық синтезді ғылыми негіздерге қойып, реактивтілік және құрылымның белгілі принциптері синтезге көмектесе алатынын көрсетті. Бұл синтез – оның жүзеге асырған өте күрделі және әдемі синтездер сериясының біріншісі болды.

Кейінгі еңбектері мен оның әсері

1930 жылдары британдық химиктер Кристофер Ингольд пен Роберт Робинсон және тағы басқалар органикалық реакциялардың механизмдерін зерттеді, соның нәтижесінде органикалық молекулалардың реакциялық қабілетін болжауға мүмкіндік беретін эмпирикалық ережелерді жасады. Вудвард бұл идеяларды синтезде болжамдық ая ретінде қолданған, мүмкін, алғашқы синтетикалық органикалық химик болды. Вудвардтың әдісі медициналық маңызы бар және құрылымдық жағынан күрделі табиғи заттарды синтездеген жүздеген синтетикалық химиктердің жұмысына шабыт берді.

Органикалық синтездер және Нобель сыйлығы

1940-жылдардың аяғында Вудвард көптеген күрделі табиғи заттарды синтездеді, оның ішінде хинин, холестерин, кортизон, стрихнин, лизергі қышқылы, резерпин, хлорофилл, цефалоспорин және колхицин. Осылармен Вудвард синтездің жаңа дәуірін ашты, кейде оны «Вудвард дәуірі» деп атайды, онда ол табиғи заттарды физикалық органикалық химия принциптерін мұқият қолдану және ұқыпты жоспарлау арқылы синтездеуге болатынын көрсетті. Вудвардтың көптеген синтездері оның әріптестерімен керемет деп сипатталды, ал оларды жасамас бұрын кейбіреулер осы заттарды зертханада жасау мүмкін емес деп ойлады. Вудвардтың синтездері де өнер элементі бар деп сипатталды, содан бері синтетикалық химиктер синтездегі сәнділік пен тиімділікті іздейді. Оның жұмысы инфрақызыл спектроскопияның жаңадан әзірленген әдістерін және кейінірек ядролық магниттік резонанс спектроскопиясын жан-жақты пайдалануды қамтиды. Вудвард синтездерінің тағы бір маңызды ерекшелігі – олардың стереохимияға, яғни молекулалардың үш өлшемді кеңістіктегі ерекше конфигурациясына назар аударуы. Дәрілік маңызы бар табиғи заттардың көпшілігі, мысалы, дәрі ретінде, тек белгілі бір стереохимияға ие болғанда ғана тиімді. Бұл белгілі бір стереохимиясы бар қосылысты өндіретін «стереоселективті синтезге» сұраныс тудырады. Бүгінде синтетикалық жолға әдетте осындай процедура кіреді, ал Вудвард толық және рационалды жоспарлау арқылы стереоселективті реакцияларды қалай жүргізу керектігін көрсетуде алғашқы болды. Оның көптеген синтездері молекуланы белгілі бір конфигурацияға мәжбүр етумен байланысты, бұл әдіс қазіргі кезде кең таралған. Осы тұрғыда оның резерпин мен стрихнин синтезі ерекше маңызға ие. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вудвард пенициллин жобасы бойынша Соғыс өндірісі кеңесінің кеңесшісі болды. Пенициллиннің бета-лактамалық құрылымын ұсынғаны үшін көбінесе мақтау алғанмен, оны алғаш рет Мерк және Оксфордтағы Эдвард Абрахамның химиктері ұсынды, содан кейін басқа топтар да зерттеді (мысалы, Shell). Вудвард алдымен Пеориядағы пенициллин тобы ұсынған дұрыс емес трициклді (тиазолидин қосылған, амино-көпірлі оксазинон) құрылымын қолдады. Кейіннен ол бета-лактама құрылымына өз келісімін берді, мұның бәрі сол кездегі өзінің буынының жетекші органикалық химигі Роберт Робинсон ұсынған тиазолидин-оксазолон құрылымына қарсы болды. Ақырында, бета-лактама құрылымын 1945 жылы Рентген кристаллографиясын қолдана отырып, Дороти Ходжкин дұрыс екенін көрсетті. Вудвард күрделі молекулалардың құрылымын анықтау үшін инфрақызыл спектроскопия және химиялық ыдырату әдісін де қолданды. Бұл құрылымдарды анықтауда санттоникалық қышқыл, стрихнин, магнамицин және террамицин ерекше аталады. Бұл жағдайлардың әрқайсысында Вудвард рационалды фактілер мен химиялық принциптерді химиялық интуициямен біріктіріп, тапсырманы орындау үшін қалай қолдануға болатынын көрсетті. 1950-жылдардың басында Вудвард британдық химик Джеффри Уилкинсонмен бірге, ол кезде Гарвардта ферроценнің жаңа құрылымын ұсынды. Бұл өнеркәсіптік маңызы зор болатын өтпелі металдардың органометалл химиясының басталуы болды. Уилкинсон бұл еңбегі үшін 1973 жылы Эрнст Отто Фишермен бірге Нобель сыйлығын алды. Кейбір тарихшылар Вудвард бұл сыйлықты Уилкинсонмен бірге бөлісуі керек деп санайды. Қызығы, Вудвардтың өзі де осылай ойлады және өзінің пікірін Нобель комитетіне жолдаған хатында білдірді. Вудвард 1965 жылы күрделі органикалық молекулаларды синтездегені үшін Нобель сыйлығын алды. Ол 1946 жылдан 1965 жылға дейін 111 рет ұсынылды. Нобель сыйлығын алғаннан кейін ол өз лекциясында антибиотик цефалоспориннің толық синтезі туралы айтты және синтез кестесін Нобель марапатымен сәйкес келетіндей етіп жылдамдатқанын мәлімдеді.

В12 синтезі және Вудвард-Хоффман ережесі

1960 жылдардың басында Вудвард қазірге дейін синтезделген ең күрделі табиғи өнім – В12 витаминін жасау жұмысын бастады. Цюрихтегі әріптесі Альберт Эшенмозермен бірлесіп, шамамен жүз студент және докторанттан тұратын команда көп жылдар бойы осы молекуланың синтезімен айналысты. Бұл жұмыс 1973 жылы жарияланды және органикалық химия тарихындағы маңызды кезең болды. Синтез шамамен жүз қадамнан тұрды және Вудвардтың жұмысына тән қатал жоспарлау мен талдауды қамтыды. Осы жұмыс органикалық химиктерді жеткілікті уақыт пен жоспарлау болса, кез келген күрделі затты синтездеу мүмкін екеніне көндірді (сонымен қатар Вудвардтың докторантурадан кейінгі студенттерінің бірі Йошито Кишидің зерттеу тобы синтездеген палитоксинге де қараңыз). 2019 жылға дейін В12 витаминінің басқа толық синтезі жарияланбады. Сол жылы Вудвардтың В12 синтезі кезінде жасаған байқауларына сүйене отырып, ол Роалд Хоффманмен бірге органикалық реакциялардың өнімдерінің стереохимиясын түсіндіруге арналған ережелерді (қазір Вудвард-Хоффман ережелері деп аталады) жасады. Вудвард өзінің идеяларын (молекулалық орбитальдардың симметриялық қасиеттеріне негізделген) синтетикалық органикалық химик ретіндегі тәжірибесіне сүйене отырып қалыптастырды; ол Хоффманнан осы идеяларды тексеру үшін теориялық есептеулер жасауын сұрады, олар Хоффманның кеңейтілген Гюкель әдісі арқылы жүзеге асырылды. Осы ережелердің болжамдары, "Вудвард-Хоффман ережелері" деп аталатын, көптеген тәжірибелермен расталды. Хоффман осы еңбегі үшін 1981 жылы Нобель сыйлығын басқа тәсілмен ұқсас жұмыс жасаған жапон химигі Кеничи Фукуимен бөлісті; Вудвард 1979 жылы қайтыс болды және Нобель сыйлығы қайтыс болған соң берілмейді.

Отбасы

1938 жылы Ирья Пуллманға үйленді; олардың екі қызы болды: Сиири Анна (1939 ж.т.), Жан Кирстен (1944 ж.т.). 1946 жылы ол Polaroid Corp-те танысқан суретші және техник Евдосия Мюллерге үйленді. Бұл неке 1972 жылға дейін созылды, нәтижесінде қыз бен ұл дүниеге келді: Кристал Элизабет (1947 ж.т.), Эрик Ричард Артур (1953 ж.т.). Оның ең ұзақ дәрісі "Вудворд" деп аталатын уақыт бірлігін анықтады, ал одан кейінгі дәрістері "мыңнан бір Вудворд" деп есептелді. Көптеген дәрістерінде ол слайдтарды пайдаланбай, түрлі-түсті мелді қолданып, құрылымдарды сызып көрсетті. Әдетте, дәріс алдында Вудворд екі үлкен ақ матадан үстелге төседі. Біреуіне түстері бойынша реттелген төрт-бес жаңа мел қойылса, екіншісіне дәл сондай бір қатар темекі орналастырылатын. Әрбір темекі алдыңғысымен тұтандырылатын. Оның Гарвардтағы бейсенбілік семинарлары көбінесе түнге дейін созылатын. Оның көк түске деген әуесі зор еді, сондықтан оның көптеген костюмдері, машинасы және тіпті тұрақ орны да көк түспен боялған.