Кіріспе

Материалдар немесе құрылымдардың кернеумен бөлінуі – сынықтар ғылымы.

Сынық – бұл кернеу әсерінен дененің немесе материалдың жарылуы немесе екі немесе одан көп бөлікке толық бөлінуі. Қатты дененің сынуы әдетте, оның ішіндегі белгілі бір ығысу үзіліс беттерінің пайда болуына байланысты жүзеге асады. Егер ығысу бетке перпендикуляр бағытта болса, ол қалыпты созу жарығы немесе жай ғана жарық деп аталады; ал ығысу тангенциалды бағытта болса, ол қисайту жарығы, сығу жолағы немесе дислокация деп аталады. Жұмсақ материалдардың сынуы көзге көрінетін деформациясыз болады. Майлы материалдардың сынуы көзге көрінетін деформациядан кейін пайда болады. Сыну беріктігі – бұл сынаманың сынуы немесе жарылуы кезіндегі кернеу. Материалдарда сынықтың қалай пайда болатынын және қалай дамитынын толық түсіну – сынық механикасының мақсаты.

Қуаттылығы

Сынған беріктігі, сонымен қатар бұзылған беріктігі деп те аталады, – үлгінің сыну арқылы зақымдану кезіндегі кернеу. Бұл әдетте берілген үлгі үшін созу сынағы арқылы анықталады, ол кернеу-деформация қисығын көрсетеді (суретті қараңыз). Тіркелген соңғы нүкте – сыну беріктігі. Жейде материалдардың сыну беріктігі соңғы созу беріктігінен (UTS) төмен, ал хрупқа материалдарда сыну беріктігі UTS-қа тең. (жақындағы талқылау үшін қараңыз). Осыған ұқсас байқауларды Галилео Галилей 400 жылдан астам бұрын жасаған. Бұл – ақаулардың ең жоғары статистикалық сипаттамасының көрінісі (үлкен үлгі көлемінде ақаулар жинақталу нәтижесінде пайда болатын ауытқуларға байланысты ірі ақаулар болуы мүмкін, бұл үлгінің беріктігін төмендетеді).

Түрлері

Сынған жерлер екі түрлі болады: қатаң және серпімді сынған жерлер, сәйкесінше, бұзылуға дейін пластикалық деформациясыз немесе оның болуымен.

Керамика және органикалық емес шыны

Керамика мен органикалық емес шынылардың сыну мінез-құлқы металл материалдарынан өзгеше. Керамика жоғары беріктікке ие және материалдың беріктігі температураға тәуелді болмағандықтан, жоғары температурада да жақсы жұмыс істейді. Керамиканың тартылу жүктемесі кезінде сынақтан өткізу арқылы анықталатын төмен соқтығу қабілеті бар; көбінесе керамиканың мәндері металдардағыдан шамамен 5%-ға төмен болады. Күнделікті қолдануда керамика көбінесе қысыммен жүктеледі, сондықтан қысымға беріктік жиі беріктік деп аталады; бұл беріктік көбінесе көптеген металдардан асып түседі. Дегенмен, керамика жұмсақ, сондықтан көптеген жұмыстар жұмсақ сынудың алдын алуға бағытталған. Керамиканың өндірілу және өңделу процесіне байланысты, материалда бұрыннан бар кемшіліктер жиі кездеседі, бұл I типтегі жұмсақ сынудың жоғары өзгергіштігіне әкеледі. Жинақ бір-біріне параллель, бірдей ұзындықтағы және әрқайсысының серіппе тұрақтысы бірдей болатын көптеген Гук серіппелерінен тұрады. Алайда, олардың сындыру стресі әртүрлі. Бұл серіппелердің барлығы қатаң көлденең платформаға ілінген. Жүктеме серіппелердің төменгі ұштарына қосылған көлденең платформаға бекітіледі. Егер төменгі платформа толығымен қатаң болса, жүктеме кез келген уақытта барлық сақталған талшықтарға тең бөлінеді (қанша талшық немесе серіппе жыртылса да және қайда болса да). Мұндай жүктеме бөлу режимі – тең жүктеме бөлу режимі деп аталады. Төменгі платформаның да шекті беріктігі болуы мүмкін, сондықтан серіппелер бұзылған жерде платформаның жергілікті деформациясы пайда болады және сақталған көрші талшықтар бұзылған талшықтан ауысқан жүктеменің үлкен бөлігін бөлісуге тиіс. Ең экстремалды жағдай – жергілікті жүктеме бөлу моделі, онда бұзылған серіппе немесе талшықтың жүктемесі (әдетте тең) ең жақын көрші талшықтармен бөліседі. Ең көп қолданылатын есептеулік сандық әдістер – шекті элементтер және шекті интегралдық теңдеу әдістері. Басқа әдістерге кернеу және орын ауыстыруды сәйкестендіру, элементтік жарықтардың жылжуы жатады, соңғы екеуі – есептеулік сыну механикасының дәстүрлі әдістеріне жатады.

Шекті элементтер әдісі

Құрылымдар 1D сәулелік, 2D жазықтық кернеу немесе жазықтық деформация, 3D кірпіш немесе тетраэдр типтес дискретті элементтерге бөлінеді. Элементтердің үзділігі түйіндер арқылы қамтамасыз етіледі.

Шекаралық интеграл теңдеуі әдісі

Бұл әдісте бет екі аймаққа бөлінеді: белгілі бір ығысулар берілген Su аймағы және белгілі бір тартылыстар берілген ST аймағы. Берілген шекаралық шарттар бойынша, дене ішіндегі кернеулер, деформациялар және ығысулар, сондай-ақ Su-дағы тартылыстар мен ST-дегі ығысулар теориялық тұрғыдан шешілуі мүмкін. Бұл – белгісіз тартылыстар мен ығысуларды анықтау үшін өте қуатты техника.