Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын дін қызметкері және саясаткер Стивен Гардинер (27 шілде 1483 – 12 қараша 1555) – Англия реформациясы кезеңінде қызмет еткен ағылшын католик епископы және саясаткері, королева Мэри I және король Филипптің билігінде лорд-канцлер болған.
English clergyman and politician
the clergyman
Stephen Gardiner (27 July 1483 – 12 November 1555) was an English Catholic bishop and politician during the English Reformation period who served as Lord Chancellor during the reign of Queen Mary I and King Philip.
Ерте өмір
Гардинер Бьюри-Сент-Эдмундс қаласында дүниеге келген, бірақ оның туған күні белгісіз. Оның әкесі Джон Гардинер болған болуы мүмкін, сонымен қатар ол туған қаладағы көрнекті мата саудагері Уильям Гардинер де болуы мүмкін, ол оған жақсы білім беруге тырысқан. Оның анасы Джеспер Тюдордың заңды емес қызы Хелен Тюдор деп есептелген, бірақ 2011 жылғы американдық зерттеулер бұл әйелдің басқа дін қызметкері, Томас Гардинердің анасы болғанын көрсетеді. 1511 жылы 28 жастағы Гардинер Парижде Эразммен кездеседі. Ол бұрыннан-ақ Кембридждегі Тринити-холлда оқыған, онда классикалық әдебиеттерді, әсіресе грек тілін жақсы меңгерген. Содан кейін ол канондық және азаматтық құқыққа берілді, бұл салаларда оның білімі соншалықты жоғары болды ki, ешкім оның біліктілігіне күмәндана алмады. 1520 жылы ол азаматтық құқық докторы, ал келесі жылы – канондық құқық докторы атағын алды.
Gardiner was born in Bury St Edmunds, but the date of his birth is uncertain. His father could have been a John Gardiner, but also could have been Wyllyam Gardiner, a substantial cloth merchant of the town where he was born, who took care to give him a good education. His mother was said to be Helen Tudor, an illegitimate daughter of Jasper Tudor, 1st Duke of Bedford, but American research from 2011 suggests that this lady was the mother of a different cleric, Thomas Gardiner. In 1511 Gardiner, aged 28, met Erasmus in Paris. He had probably already begun his studies at Trinity Hall, Cambridge, where he distinguished himself in the classics, especially in Greek. He then devoted himself to canon and civil law, in which subjects he attained so great a proficiency that no one could dispute his pre eminence. He received the degree of doctor of civil law in 1520, and of canon law in the following year.
Дипломатиялық мансап
Көп ұзамай оның қабілеттері кардинал Томас Уолсидің назарына түсті, ол оны өзінің хатшысы етті. Осы қызметінде ол Гертфордширдегі Мореде патша Генрих VIII және француз елшілерімен бірге болды, дәл сол кезде танымал Море шартының қорытындысы жасалды. Бұл оқиғада ол алғаш рет патшаның назарына түскен болуы мүмкін, бірақ Генрихтің қызметіне үш жылдан кейін ғана белсенді түрде қатысқан сияқты көрінеді. Вулсидің қызметінде ол, әрине, шетелдік саясат туралы білім алды. 1527 жылы ол және сэр Томас Мор Англия атынан комиссарлар болып тағайындалды, олар француз елшілерімен Италиядағы әскерді Киелі Рим императоры Карл V-ге қарсы қолдау үшін келісім жасады. Канон заңгері ретінде, ол 1527 жылы Орвиетоға патшаның ажырасу ісі Англияда қаралуына рұқсат беру үшін Папа Климент VII-ден жарлық комиссиясын алу үшін жіберілді. 1535 жылы ол Францияға елші болып тағайындалды және үш жыл бойы сол жерде қызмет етті.
Before long his abilities attracted the notice of Cardinal Thomas Wolsey, who made him his secretary, and in this capacity he is said to have been with him at The More in Hertfordshire, when the conclusion of the celebrated Treaty of the More brought King Henry VIII and the French ambassadors there. This was probably the occasion on which he first came to the king's notice, but he does not appear to have been actively engaged in Henry's service till three years later. He undoubtedly acquired a knowledge of foreign politics in the service of Wolsey. In 1527 he and Sir Thomas More were named commissioners on the part of England, in arranging a treaty with the French ambassadors for the support of an army in Italy against Charles V, Holy Roman Emperor. As a canon lawyer, he was sent to Orvieto in 1527 to secure a decretal commission from Pope Clement VII to allow the king's divorce case to be tried in England. In 1535 he was also appointed ambassador to France, where he remained for three years.
Патшалық ажырасудағы рөлі
Сол жылы ол Уолсидің Францияға жасаған маңызды дипломатиялық миссиясына бірге ілесіп барды, оның сән-салтанаты мен құндылығы Джордж Кавендиштің Уолсидің өмірбаянында көрнекті түрде сипатталған. Кардиналдың сүйемелдеушілерінің арасында – бірнеше ақсүйектер мен жеке кеңесшілер – Гардинер ғана осы елшіліктің маңыздылығын түсінгендей көрінеді. Генрих Франция королі Франциск I-мен одағын нығайтуға және Арагондық Екатеринадан ажырасу жоспарына қолдау табуға аса қызығушылық танытты. Франция арқылы сапар шегіп бара жатқанда, Уолси Генрихтен өзінің хатшысы Гардинерді жаңа нұсқаулар алу үшін қайтаруды бұйырды. Уолси Гардинерді жіберуге мүлдем мүмкіндік таппайтынын мәлімдеді, өйткені ол патшаның «Ұлы ісін» ілгерілетудегі жалғыз құралы еді. Келесі жылы Уолси Гардинер мен Кембридж қаласындағы Кінгс колледжінің проректоры Эдвард Фоксті Италияға, Папамен осы мәселені ілгерілету үшін жіберді. Оның жіберген хаттары сақталған, және Гардинердің өзінің міндеттерін орындаудағы қабілетін көрсетеді. Гардинердің канондық құқықпен таныстығы оған үлкен артықшылық берді. Ол Пападан жарлық комиссиясын алуға тапсырылды, ол Уолсидің патшаның некесінің заңдылығы туралы шағымсыз шешім қабылдауына мүмкіндік беретін құқықтық принциптерді құруға бағытталған. Бұл талап негізді сылтаулармен расталғанымен, бұл ерекше және қабылданбайтын талап ретінде қарастырылды. Рим Папасы Климент VII, жақында Рим империясының бүлікші әскерлерімен Кастель Сант-Анджелода тұтқынға алынған, бірақ Орвиетоға қашып құтылған еді. Енді патшайым Екатеринаның туысы Карл V-ті ренжітуден қорқып, Климент Генрихтің некесін жою туралы нақты шешім қабылдаудан бас тартты. Оның орнына мәселе кардиналдарға жіберілді, олармен Гардинер ұзақ пікірталас жүргізді. Гардинердің тікелей өтініштері сәтті болмады. Мәселе нақты шешілмегенімен, Уолси мен Папалық легаты, кардинал Кампеджио Англияда істі қарауға мүмкіндік беретін жалпы комиссия берілді. Папаның бұл шағын жеңілдігіне риза болғанымен, Уолси оның мақсатына жеткіліксіз екенін айтты. Ол Гардинерді Климент VII-ге қажетті жарлықты беру үшін одан әрі қысым көрсетуге шақырды, тіпті ол тек патшаға және өзіне көрсетіліп, кейін жойылса да. Әйтпесе, Уолси Генрих алдындағы беделін жоғалтудан қорқады, өйткені Генрих Римге адалдығынан айнып кетуі мүмкін еді. Алайда, Климент VII сол кезде одан әрі жеңілдіктер жасаған жоқ, және Гардинер үйіне оралды. Екі легат соттарын жалпы комиссияның нұсқаулары бойынша өткізді.
That year he accompanied Wolsey on his important diplomatic mission to France, the splendour and magnificence of which have been graphically described by George Cavendish in his biography of Wolsey. Among the cardinal's retinue – including several noblemen and privy councillors – Gardiner alone seems to have understood the importance of this embassy. Henry was particularly anxious to cement his alliance with King Francis I of France, and gain support for his plans to divorce Catherine of Aragon. In the course of his progress through France, Wolsey received orders from Henry to send back his secretary, Gardiner, for fresh instructions. Wolsey was obliged to reply that he positively could not spare Gardiner as he was the only instrument he had in advancing the king's "Great Matter". The next year, Wolsey sent Gardiner and Edward Foxe, provost of King's College, Cambridge, to Italy to promote the same business with the pope. His dispatched messages have survived, and illustrate the competence with which Gardiner performed his duties. Gardiner's familiarity with canon law gave him a great advantage. He was instructed to procure a decretal commission from the pope, which was intended to construct principles of law by which Wolsey might render a decision on the validity of the king's marriage without appeal. Though supported by plausible pretexts, the demand was received as unusual and inadmissible. Pope Clement VII, who had been recently imprisoned in Castel Sant'Angelo by mutinous soldiers of the Holy Roman Empire, had managed to escape to Orvieto. Now fearful of offending Charles V, nephew of Queen Catherine, Clement refused to issue a definitive ruling concerning Henry's annulment. The matter was instead referred to his cardinals, with whom Gardiner held long debates. Gardiner's pleading was unsuccessful. Though the issue had not been specifically resolved, a general commission was granted, enabling Wolsey, along with Papal Legate, Cardinal Campeggio, to try the case in England. While grateful to the pope for the small concession, Wolsey viewed this as inadequate for the purpose in view. He urged Gardiner to press Clement VII further to deliver the desired decretal, even if it were only to be shown to the king and himself and then destroyed. Otherwise Wolsey feared he would lose his credit with Henry, who might be tempted to discard his allegiance to Rome. However, Clement VII made no further concessions at the time and Gardiner returned home. The two legates held their court under the guidelines of the general commission.
Патшаның хатшысы, консервативті және абсолютист
Гардинер консервативті болған және Анна Болейннің, Кранмердің, Томас Кромвеллдің және Шіркеудегі кез келген жаңалықтардың қарсыласы болды, бірақ ол Реформацияның патша кеңестеріне күшейіп келе жатқан ықпалына наразылық білдірді. Джордж Кавендиш оның мінезін сипаттай келе, "қоңыр түсті, ілмек мұрын, тереңге батқан көздер, үнемі жиырылған қабақ, үлкен қолдар және кекшіл зиялылыққа ие болған" деді. Ол амбициялы, өзіне сенімді, тез ашуға бейім, өткір және дүниеге бейім болды. 1529 жылдың тамызының басында ол корольдің хатшысы болып тағайындалды. Ол бірнеше жыл Таунтонның архидиаконы болған. Вустер және Норфолк архидиакондықтары да 1529 жылдың қарашасына дейін және 1530 жылдың наурызында сәйкесінше көптік тізіміне қосылды; 1531 жылдың сәуірінде ол Лестер үшін барлығынан бас тартты. 1530 жылы король Кембриджден марқұм бауырының әйелімен некелесудің заңсыздығы туралы шешім шығару үшін прецедент талап етті: бұл папаның араласуынсыз мәселені шешу үшін жасалған жаңа жоспарға сәйкес келеді. Гардинер осы мәселеде сәтті болды. 1531 жылдың қарашасында король оны Вулсидің қайтысынан бері бос тұрған Винчестер епископтығымен марапаттады. Күтпеген жоғарылау корольдің сөздерімен бірге болды, бұл оны одан да құрметке бөледі, егер ол бағынышты болса, бұл оның жеке пайдасы үшін емес екенін көрсетті. Гардинер шындығында корольмен кейбір мәселелерде батыл пікір таластырған, ал Генрих оны осы жайтқа еске салды. "Мен жиі сені сынап көрдім, Гардинер", - деді ол таныс күйде, "бірақ мен сені одан да жақсы көремін, себебі мен беретін епископтық сені оған сендіреді". Дегенмен, 1532 жылы ол корольға ұнамай, "Ординарлардың жауабын" дайындау жұмысына қатысты. Осыған байланысты ол корольға өз қорғанысын жазды. Гардинер, көбінесе айтылғандай, Томас Кранмердің кеңесшілерінің бірі емес, бірақ Кранмердің өзінің сөзіне қарағанда, корольдің кеңесшісі ретінде оған "көмектескен", өйткені 1533 жылдың 23 мамырында патшайым Екатерина болмаған кезде архиепископ оның Генрихпен жасаған некесін жарамсыз деп жариялады. Содан кейін ол Марсельге жіберілді, онда қыркүйекте папа мен Франциск I-нің кездесуі өтті. Генрих Францискке күдікпен қарады, өйткені Франциск, оның одақтасы деп есептелген, бұрын ажырасу мәселесінде оның ісінің әділдігін сақтап келген. Осы кездесуде Эдмунд Боннер Генрих VIII жалпы кеңеске шағым жасағанын хабарлады, егер папа оған қарсы үкім шығаруға батылы барса. Осы шағымды және оған қоса берілген Кранмердің басқа да шағымдарын Гардинер дайындаған. 1535 жылы ол және басқа епископтар корольдің "Англия Шіркеуінің Жоғарғы Басшысы" деген жаңа атағын қорғауға шақырылды. Нәтижесінде оның танымал трактаты "De vera obedientia" пайда болды, ол корольдік үстемдікті қорғаудың ең қабілеттісі болды. "Принцтерге Құдайдың бұйрығымен мойынсұну керек", - деп жазды Гардинер, "иә, және сұрақсыз мойынсұну керек". Ол корольдердің жартылай құдайлығына және құдайлық биліктің король заңы Құдай заңы сияқты билік етуге құқығы бар екеніне сенген. Сол жылы ол Кранмермен өз епархиясына сапарға шығу туралы дауласты. Сондай-ақ, ол папаның Генрихті патшалықтан айыру туралы қысқаша үкімін жауаптап берді. Келесі жылдары ол Франция мен Германияға жасалған түрлі елшіліктерге қатысты. Ол көбінесе шетелде болды, король кеңестеріне ықпалы аз болды; бірақ 1539 жылы ол алты бапты қабылдауға қатысты, бұл епископтар Хью Латимер мен Николас Шакстонның отставкасына және протестанттық партияны қудалауға әкелді. 1540 жылы Томас Кромвеллдің өлімі кезінде ол Кембридж университетінің канцлері болып сайланды. Бірнеше жылдан кейін ол басқалармен бірге архиепископ Кранмерді алты бапқа байланысты ерестікпен айыптауға тырысты және корольдің жеке араласуы болмаса, ол сәтті болар еді. Корольдік үстемдікті қолдағанына қарамастан, ол доктриналық тұрғыдан реформацияның түбегейлі қарсыласы болды және Кранмерге қарсы пребендарлардың құйрығының жетекшісі болды деп есептеледі. Ол Генрихтің шіркеуке деген жалпы ұстанымын, әсіресе Кромвеллдің билік басында болғанда, мақұлдамады. 1544 жылы оның туысы, ол өзінің хатшысы ретінде жұмыс істеген Герман Гардинер, корольдің билігіне қатысты опасыздық үшін жазаланды, ал оның жаулары корольға ол өзінің хатшысының ойлауының жолы екенін айтты. Корольге ол Кранмерге қажет болғандай қажет болды, өйткені Гардинер корольдік үстемдікте болған кезде де Англияның сенімнен таймағанын дәлелдеуге құштар болды, ал Кранмердің билігі бұл үстемдікті қолдау үшін қажет болды. Осылайша Гардинер мен архиепископ корольдің шіркеу саясатының қарама-қарсы жақтарын ұстады; Гардинерді король архиепископқа қарсы баптарды ұсынуға ынталандырды, бірақ архиепископ соңында корольдің қорғауына сене білді. Протестантизм жоғары лауазымдарда кеңінен тарады, әсіресе корольдің Екатерина Паррға үйленгеннен кейін; патшайым өзі де бір кезде осы үшін жазаға тартылуға жақын болды, Гардинер корольдің келісімімен оның сөздерінің кейбірін сынады. Оның үйленгеннен кейін, Уинсорда төрт адам сотталды және олардың үшеуі өртеліп өлтірілді. Төртіншісі, теолог және композитор Джон Мербеке, Гардинердің араласуымен кешірілді, ол оның "тек музыкант" екенін айтты. 1546 жылы Гардинер Екатерина Паррдың туысы, қызметшісі және сенімдісі Мауд Лейнді қаралау үшін консервативті құйрыққа қатысты. Жоспар оның ерестігінің дәлелдерін табу болды, бірақ құйрық сәтсіз аяқталды және патшайымды және оның екі қызметшісін ұрлау жоспарлары іске асырылмады. Бұл Гардинердің беделін төмендетті.
Gardiner was a conservative and an opponent of Anne Boleyn, Cranmer, Thomas Cromwell and of any innovation in the Church, although he acquiesced grudgingly in the steadily increasing influence of the Reformation on the royal counsels. A description of his character from George Cavendish declared him "a swarthy complexion, hooked nose, deep set eyes, a permanent frown, huge hands and a vengeful wit. He was ambitious, sure of himself, irascible, astute, and worldly." In early August 1529 he was appointed the king's secretary. He had already been archdeacon of Taunton for several years. The archdeaconries of Worcester and of Norfolk were also added to a list of pluralities before November 1529 and in March 1530 respectively; in April 1531 he resigned all three for that of Leicester. In 1530 the King demanded a precedent from Cambridge to procure the decision of the university as to the unlawfulness of marriage with a deceased brother's wife: in accordance with the new plan devised for settling the question without the pope's intervention. In this Gardiner succeeded. In November 1531 the king rewarded him with the bishopric of Winchester, vacant since Wolsey's death. The unexpected promotion was accompanied by expressions from the king which made it still more honourable, showing that if he had been subservient, it was not for the sake of his own advancement. Gardiner had, in fact, argued boldly with the king on some points, and Henry now reminded him of the fact. "I have often squared with you, Gardiner," he said familiarly, "but I love you never the worse, as the bishopric I give will convince you." In 1532, nevertheless, he displeased the king by taking part in the preparation of the "Answer of the Ordinaries" to the complaints brought against them in the House of Commons. On this subject he wrote to the king in his own defence. Gardiner was not exactly, as is often said, one of Thomas Cranmer's assessors, but, according to Cranmer's own expression, "assistant" to him as counsel for the king, when the archbishop, in the absence of Queen Catherine, pronounced her marriage with Henry null and void on 23 May 1533. Immediately afterwards he was sent to Marseille, where an interview between the pope and Francis I took place in September. Henry was deeply suspicious, as Francis, ostensibly his ally, had previously maintained the justice of his cause in the matter of the divorce. It was at this interview that Edmund Bonner intimated the appeal of Henry VIII to a general council in case the pope should venture to proceed to sentence against him. This appeal, and another on behalf of Cranmer presented with it, were drawn up by Gardiner. In 1535 he and other bishops were called upon to vindicate the king's new title of "Supreme Head of the Church of England." The result was his celebrated treatise De vera obedientia, the ablest of all the vindications of royal supremacy. "Princes ought to be obeyed", wrote Gardiner, "by the commandment of God; yea, and to be obeyed without question". He certainly believed in the semi divinity of kings, and the divine majesty's right to rule as if the King's law was God's law. In the same year he had a dispute with Cranmer about the visitation of his diocese. He was also employed to answer the pope's brief threatening to deprive Henry of his kingdom. During the next few years he took part in various embassies to France and Germany. He was often so abroad, having little influence on the king's councils; but in 1539 he took part in the enactment of the Six Articles, which led to the resignation of Bishops Hugh Latimer and Nicholas Shaxton and the persecution of the Protestant party. In 1540, on the execution of Thomas Cromwell, he was elected chancellor of the University of Cambridge. A few years later he attempted, in concert with others, to fasten a charge of heresy upon Archbishop Cranmer in connection with the Six Articles and but for the personal intervention of the king he would probably have succeeded. Despite having supported royal supremacy, he was a thorough opponent of the Reformation from a doctrinal point of view, and is thought to have been a leader of the Prebendaries' Plot against Cranmer. He had not approved of Henry's general treatment of the church, especially during the ascendancy of Cromwell. In 1544 a relation of his, named German Gardiner, whom he employed as his secretary, was executed for treason in reference to the king's supremacy, and his enemies insinuated to the king that he himself was of his secretary's way of thinking. The king had need of him quite as much as he had of Cranmer; for it was Gardiner who, even under royal supremacy, was anxious to prove that England had not fallen away from the faith, while Cranmer's authority as primate was necessary to upholding that supremacy. Thus Gardiner and the archbishop maintained opposite sides of the king's church policy; and though Gardiner was encouraged by the king to put up articles against the archbishop for heresy, the archbishop could always rely on the king's protection in the end. Protestantism was gaining ground in high places, especially after the king's marriage to Catherine Parr; the Queen herself was nearly committed for it at one time, when Gardiner, with the king's approbation, censured some of her expressions in conversation. Just after her marriage, four men of the Court were condemned at Windsor and three of them were burned. The fourth, who was the theologian and composer John Merbecke, was pardoned by Gardiner's procurement, who said he was "but a musician". In 1546 Gardiner was the significant person involved in a conservative plot to discredit Maud Lane who was Catherine Parr's cousin, Gentlewoman and confidante. The plan was to find evidence of her heresy but the plot failed and plans to kidnap the queen and two of her ladies were not enacted. Gardiner's position was reduced by this.
Эдуард VI билік құрған кезең
Гардинердің Генри VIII-ге болған ықпалы зор болғанымен, оның аты корольдің өсиетінен шығарылды, бірақ Генри оны өзінің орындаушыларының бірі деп санағаны туралы айтылады. Генрих өсиетімен ұлы Эдуард (Эдуард VI) еңбекке жарамсыз болған кезде Англияны басқару үшін 16 адамнан тұратын Кеңес құрды. Гардинер бұл кеңеске енгізілмеді. Джейн Сеймурдың ағасы Эдвард Сеймур Сомерсет протекторы болып билікті басып алды, ол және оның Кеңесі радикалды протестанттық реформаларды енгізді. Гардинер осы реформаларға толығымен қарсы болды. Генрих VIII 1547 жылдың қаңтарында қайтыс болғаннан бастап, сол жылдың соңына дейін Гардинер кем дегенде 25 ашулы хат жазды, онда реформалардың теологиялық тұрғыдан бұрыс және конституцияға қайшы екенін дәлелдеді. Осы хаттардың көпшілігі Сомерсетке жолданды. Ол өзінің Винчестер епархиясына шіркеу билігінің келуіне қарсылық көрсетті. Оның наразылықтары Флит түрмесінде қамауға алуға әкеп соқты, ал оның епархиясына сапар оның түрмеде отырған кезінде жасалды. Ұзақ өтпей босатылғанымен, ол Кеңеске шақырылып, түсіндіру талап етті. Кейбір мәселелер бойынша қанағаттанарлық жауап бермегендіктен, Гардинер 1548 жылдың маусымында Лондон мұнарасына қамалды. Соңында оған 1550 жылдың желтоқсанынан бастап, Жеке Кеңес алдында ұзақ тыңдау өтті, ал 1551 жылдың ақпанында ол епископтығынан айырылып, мұнараға қайта оралды, онда ол билік соңына дейін (тағы екі жыл) қалды. Осы уақыт ішінде ол Лордтар палатасының алдында сөйлеу үшін Рухани Лордтардың бірі ретінде мойындалған құқығын сұрады. Оның епископтығы Кранмердің капелланы Джон Понетке берілді, ол Рочестер епископтығынан ауыстырылған еді.
Great as Gardiner's influence had been with Henry VIII, his name was omitted from the king's will, though Henry was believed to have intended making him one of his executors. Henry had made provision in his will for a 16 man Council to rule England during his son Edward's minority (Edward VI). Gardiner was excluded from this council. Edward Seymour, a brother of Jane Seymour, seized power as Protector Somerset and he and his Council introduced radical Protestant reforms. Gardiner completely opposed these reforms. Between the time of Henry VIII's death in January 1547 and the end of that year, Gardiner wrote at least 25 indignant letters arguing that the reforms were both theologically wrong and unconstitutional. Most of these letters were addressed to Somerset. He resisted the visitation of his Winchester diocese by the ecclesiastical authorities. His remonstrances resulted in imprisonment in the Fleet, and the visitation of his diocese was held during his incarceration. Although soon released, he was summoned before the council, which demanded an explanation. Refusing to answer satisfactorily on some points, Gardiner was imprisoned in the Tower of London in June 1548. Eventually he was given a lengthy appearance before the Privy Council, beginning in December 1550 and, in February 1551 he was deprived of his bishopric and returned to the Tower where he remained for the rest of the reign (a further two years). During this time he unsuccessfully requested his acknowledged right as one of the Lords Spiritual to appear before the House of Lords. His bishopric was given to John Ponet, a chaplain of Cranmer's, translated from the bishopric of Rochester.
Мария I патшалық құруы
Мэри I патшайым таққа отырған кезде Норфолк герцогы және басқа да жоғары дәрежелі мемлекеттік тұтқындар Гардинермен бірге Тауэрде қамауда болды; бірақ патшайым Лондонға алғаш келгенде олардың барлығын босатты. Гардинер өз епископтығына қайта орналастырылды және Лорд-канцлер болып тағайындалды, сондай-ақ ол патшайымды тәж кигізу кезінде оның басына тәжді қойды. Ол сондай-ақ оның алғашқы Парламентін ашты және біраз уақыт бойы оның басты кеңесшісі болды. Енді ол қарт жасында бұрынғы жылдары атқарған жұмысының бір бөлігін кері қайтаруға шақырылды – патшайымның тууының заңдылығын және анасының некесінің заңдылығын дәлелдеу, ескі дінді қайта орнату және корольдік билікке қатысты өзінің бұрынғы сөздерінен бас тарту. Ол өзінің "De vera obedientia" кітабына ресми Палинодия немесе бас тарту жазды деген әңгіме бар; бірақ бұл сілтеме, көбінесе, 1554 жылдың Адвент басындағы уағызына қатысты болуы мүмкін, онда кардинал (кейін Кентербери архиепископы) Реджинальд Пул патшалықты ағысқа бөлінуден босатқаннан кейін айтылған. Канцлер ретінде оған Испанияның Филипп II-мен патшайымның неке шартын келісудің қиын міндеті жүктелді, ол жалпы наразылықты бөлісті. Оны жүзеге асырғанда, ол Англия үшін шарттарды мүмкіндігінше тиімді етуге тырысты, испандықтарға елдің ішкі ісіне араласуға рұхсат етілмеуі керек екенін нақты көрсетті. Кардинал Поул тағайындалғаннан кейін және Риммен патшалықтың қайтадан татуласуынан кейін ол әлі де жоғары құрметке ие болды. Кейіннен болған қуғын-сүргінге оның қаншалықты жауапкер екені күмәнді. Ол, әрине, ерестік заңдарын қайта жаңғыртуға қабылданған актіні мақұлдады, оған ол Лордтар палатасында канцлер ретінде төрағалық етті. Ол епископ Джон Хуперге және басқа да бірнеше уағыздаушыларға дін қызметінен айыру жазасын берді. Бұл олардың тіпті дінге кірмеген жағдайда да Рим шіркеуімен татуласудан бас тартқанда, оларды өртеу үшін әлемдік билікке тапсыруға әкеп соқты. Оның епархиясында қуғын-сүргіннен зардап шеккендердің бірі де оның өлімінен кейін ғана белгілі болды; және оның қарсыластары оны жамандағанмен, оның мінезі жомарт және адамгершілік екенін көрсететін көптеген дәлелдер бар. 1555 жылдың мамыр айында ол Франциямен бейбітшілік орнату үшін ағылшын комиссарларының бірі ретінде Кале қаласына барды, бірақ олардың күш-жігері сәтсіз аяқталды. 1555 жылдың қазан айында ол Лорд-канцлер ретінде Парламентті қайта ашты, бірақ айдың соңында ауырып, денсаулығы күрт нашарлап қайтыс болды.
At the accession of Queen Mary I, the Duke of Norfolk and other state prisoners of high rank were in the Tower along with Gardiner; but the Queen, on her first entry into London, set them all free. Gardiner was restored to his Bishopric and appointed Lord Chancellor, and he placed the crown on the Queen's head at her coronation. He also opened her first parliament and for some time was her leading councillor. He was now also called upon, in old age, to undo not a little of the work in which he had been instrumental in his earlier years – to demonstrate the legitimacy of the Queen's birth and the legality of her mother's marriage, to restore the old religion, and to recant his own words touching the royal supremacy. It is said that he wrote a formal Palinodia or retractation of his book De vera obedientia; but the reference is probably to his sermon at the start of Advent, 1554, after Cardinal (later Archbishop of Canterbury) Reginald Pole had absolved the kingdom from schism. As chancellor he had the onerous task of negotiating the Queen's marriage treaty with Philip II of Spain, for which he shared a general repugnance. In executing it, he took care to make the terms as advantageous for England as possible, with express provision that the Spaniards should in no way be allowed to interfere in the government of the country. After the appointment of Cardinal Pole, and the reconciliation of the realm to the see of Rome, he still remained in high favour. How far he was responsible for the persecutions which afterwards arose is open to debate. He no doubt approved of the act, which passed the House of Lords while he presided there as chancellor, for the revival of the heresy laws. There is no doubt that he sat in judgment on Bishop John Hooper, and on several other preachers whom he condemned to be degraded from the priesthood. The natural consequence of this was that when they declined, even as laymen, to be reconciled to the Roman Church, they were handed over to the secular power to be burned. In his diocese no victim of the persecution is known to have suffered until after his death; and, much as he was already maligned by opponents, there is much to show that his personality was generous and humane. In May 1555 he went to Calais as one of the English commissioners to promote peace with France; but their efforts were ineffectual. In October 1555 he again opened parliament as Lord Chancellor, but towards the end of the month he fell ill and grew rapidly worse until he died.
Өлім
Епископ Гардинер 1555 жылғы 12 қарашада Вестминстерде қайтыс болды. Ол уақытша Сент-Мэри Овери шіркеуінің мазараттық жертөлесіне жерленді, ал 1556 жылғы ақпанда оның денесі Винчестер соборіна жеткізілді. Бірқатар рәсімдерден кейін, 1556 жылғы 28 ақпанда соңғы жерлеу қызметі өтті, сол кезде оның әлі жерленбегені және қабір қазу жұмыстары жүргізілмегені тіркелді, оның мұрагерлері собор ішінде оның қабірі үшін шағын ғибадатхана салады деген үмітпен. Кейбір деректерде оның соңғы сөздері: "Erravi cum Petro, sed non flevi cum Petro" ("Петр сияқты қателестім, бірақ Петр сияқты жыламадым") деп айтылады.
Bishop Gardiner died at Westminster on 12 November 1555. He was temporarily buried in a vault at the church of St Mary Overie, and in February 1556 his body was conveyed to Winchester Cathedral, where, after a number of ceremonies, a final funeral service was conducted on 28 February 1556, at which time it was recorded that he had not been buried and that no ground was broken, in the expectation that in due course his executors would build a chapel within the cathedral for his entombment. Some claim that his last words were Erravi cum Petro, sed non flevi cum Petro (Like Peter, I have erred, unlike Peter, I have not wept).
Шығармалық бейнелер
Гардинер Шекспир мен Флетчердің «Генрих VIII» пьесасында маңызды рөл атқарады. Bishop Gardiner – Форд Мэдокс Фордтың «Бесінші патшайым» трилогиясындағы кейіпкер. Гардинер – Джанет Вертманның «Соммерсетке жол» романындағы маңызды кейіпкер, ол Эдвард Сеймурдың, 1-ші Сомерсет герцогінің өркендеуімен арадағы бәсекесіне орталықтандырылған. Гардинер – Хилари Мантелдің «Волк залы», «Ойғарып әкеліңіз» және «Айна мен жарық» шығармаларындағы көрнекті кейіпкер, онда ол Томас Кромвельдің кешірімсіз қарсыласы ретінде көрінеді. «Волк залы» телесериалында Гардинердің рөлін Марк Гетисс ойнады. Гардинер – Алисон МакЛеодтың 1965 жылғы «Еретик» тарихи романындағы жаман кейіпкер, протестанттық шейіт Анна Аскеудің өмірбаяны, оның өлім жазасына кесілуіне Гардинер басты себепкер болған. Гардинерді 1998 жылғы «Елизавета» фильмінде Теренс Ригби ойнады, онда ол Ридольфи қастандығына қатысқан және Елизавета I-нің біркелкілік заңына қарсы күрескен жаман епископ ретінде бейнеленген; шындығында, Гардинер Елизавета таққа отырғанға дейін қайтыс болған. Гардинердің дәлірек бейнеленуін BBC-нің «Генрих VIII-нің алты әйелі» және «Елизавета R» драмаларында (екеуінде де оны Базил Дигнам ойнайды) көруге болады. «Тюдорлар» телесериалында Гардинерді Саймон Уорд ойнады. 2022 жылғы Starz сериалында «Элизабет» Гардинердің рөлін Алекс Маккуин ойнады.
Gardiner plays an important part in Shakespeare and Fletcher’s play Henry VIII. Bishop Gardiner is a character in the Fifth Queen trilogy by Ford Madox Ford. Gardiner is a major character in The Path to Somerset by Janet Wertman, which centers on his rivalry with the rising Edward Seymour, 1st Duke of Somerset. Gardiner is a prominent character in Hilary Mantel's Wolf Hall, Bring Up the Bodies and The Mirror and the Light, where he appears as an implacable opponent of Thomas Cromwell. In the Wolf Hall television series, Gardiner is portrayed by Mark Gatiss. Gardiner is the villain in Alison MacLeod's 1965 historical novel The Heretic, a biography of the Protestant martyr Anne Askew, of whose execution Gardiner was the main instigator. Gardiner is played by Terence Rigby in the 1998 film Elizabeth, where he is portrayed as a villainous bishop who took part in the Ridolfi plot and who vehemently opposed Elizabeth I's Act of Uniformity; in reality, Gardiner had died before Elizabeth ascended the throne. A more accurate portrayal of Gardiner can be seen in the BBC dramas The Six Wives of Henry VIII and Elizabeth R (in both of which he is played by Basil Dignam). In The Tudors television series Gardiner is played by Simon Ward. In the 2022 Starz series Becoming Elizabeth Bishop Gardiner is portrayed by Alex Macqueen.