Александр Ұлының әйелі Роксана

Кіріспе

Роксана (өлі 310 ж.б.д., Ῥωξάνη; ежелгі иран тілінде *Raṷxšnā – «шарасыздан жарқыраған, сұлу»; кейде Роксанна, Роксана, Рухсана, Роксандра және Роксане деп те аталады) – Әкеменідтер империясының билеушісі Дарийді жеңіп, Парсыны басып алғаннан кейін Александр Ұлына үйленген соғд немесе бактриялық ханшайым. Оның нақты туған күні белгісіз, бірақ үйленген кезде оның жасы он бес шамасында болған болуы мүмкін.

Өмірбаян

Роксана Бактрия мен Согдияның сатрапы Бессусқа қызмет еткен Оксиартес есімді бактриялық дворянның қызы болып дүниеге келді, және ол Роксанаға көз тіккенде ғашық болды деседі. Торжествоның қайда өткені даулы.

Александр өзінің серіктерінің қарсылығына қарамастан Роксанаға үйленді. Дегенмен, бұл неке саяси тұрғыдан да тиімді болды, себебі соғдиандық әскер Александрға адалдығын сақтап, жеңілістен кейін көтеріліс жасаудан бас тартты. Содан кейін Александр Үндістанға жорық жасады, онда Оксиартесті Үндістанмен шектесетін Хиндукуш аймағының әкімі етіп тағайындады, бұл 326 жылдың қараша айында болды. 324 жылдың көктемінде Сузаға оралғанда, Александр Роксананың бауырласын элиталық атты әскерге қосты. Роксана жүкті болды, бұл Александрдың адалдары арасында, әсіресе Пердиккас басқаратын топта пікірталас тудырды. Олар Александрдың дүниеден озғаннан кейін туатын баласы ұл болатынын күтіп, оның атынан билік жүргізу үшін уақытша регент немесе кеңес тағайындауды ұсынды. Бұл ұсыныс, македониялық сарайдың парсылануына қарсы болған македониялық әскерлер тарапынан қарсылыққа ұшырады. Македония тағына мұрагерлік үшін уақытша келісімге келді, Филипп Арридей Македонияның патшасы деп жарияланды. Егер туатын бала ұл болса, ол да патша болар еді. Бірақ 317 жылға таман Роксананың ұлы, Александр IV, Филипп Арридейдің әйелі Эвридика II бастаған қастандықтардың салдарынан патшалығынан айырылды. 316 жылы Олимпианың қазасынан кейін Кассандр Роксана мен оның ұлын Амфиполис бекінісіне қамады. Олардың тұтқындалуын 315 жылы македониялық генерал Антигон айыптады. 311 жылы Антигон мен Кассандр арасындағы бейбіт келісім Александр IV-нің патшалығын растады, сонымен қатар Кассандр оның қамқоршысы болып тағайындалды. Алайда Кассандр Македониялық Глаукийге Александр мен Роксананы өлтіруді бұйырды. Олардың 310 жылдың көктемінде өлтірілгені болжанады, бірақ олардың өлімі жазға дейін жасырылды. Екеуі де Александр Ұлының сүйіктісі Барсинаның ұлы Геракл өлтірілгеннен кейін Аргеад әулетінің соңғы өкілдері болды. Акропольде Роксананың Александрдың әйелі ретінде Афинаға арнаған құрбандықтары туралы жазулар табылды. Лукиан грек суретшісі Эхионның (сонымен қатар Этийон деп те белгілі) Роксананың Александрмен некелесуін бейнелеген суретін айтады, бұл суретшіге Олимпиадалық гелланодик Проксенидастың қызына үйленуге рұхсат алдырды. Александр туралы аңыздың бір нұсқасында Дарий III оның әкесі болып көрсетіледі және өлімі алдында ол Роксананың Александрдан сұраған патшалық әшекейлерін киіп үйленуге келіседі. Олардың некесі Дарийдің сарайында өтті.

Alexander married Roxana despite opposition from his companions However, the marriage was also politically advantageous as it made the Sogdian army more loyal towards Alexander and less rebellious after their defeat. Alexander thereafter made an expedition into India and while there he appointed Oxyartes as the governor of the Hindu Kush region adjoining India. in November 326 BC. When Alexander returned to Susa in spring 324 BC, he promoted a brother of Roxana to the elite cavalry. Roxana was pregnant, which caused some discussions between Alexander's loyalists around Perdiccas who suggested waiting to see if Alexander's posthumous child was a son and naming either a caretaker regent or a council to govern on his behalf, and the Macedonian soldiers who opposed a so called persianization of the Macedonian court. For the Macedonian succession a temporary compromise was found as Philip Arrhidaeus was declared king of Macedon; if the unborn child was a son, he was to become a king as well. By 317 though, Roxana's son, called Alexander IV lost his kingship as a result of intrigues started by Philip Arrhidaeus' wife, Eurydice II. Following Olympias' assassination in 316 BC, Cassander imprisoned Roxana and her son in the citadel of Amphipolis. Their detention was condemned by the Macedonian general Antigonus in 315 BC. In 311 BC, a peace treaty between Antigonus and Cassander confirmed the kingship of Alexander IV but also Cassander as his guardian, However, Cassander ordered Glaucias of Macedon to kill Alexander and Roxana. It is assumed that they were murdered in spring 310 BC, but their death was concealed until the summer. The two were killed after Heracles, a son of Alexander the Great's mistress Barsine, was murdered, bringing the Argead dynasty to an end. At the Acropolis, there were found inscriptions of offerings Roxana shall have dedicated as Alexander's wife to Athena. Lucian describes a painting of Roxana's marriage to Alexander by the Greek painter Echion (also known as Aetion) which won the painter the consent of the Olympic Hellanodike Proxenidas to marry his daughter. In one of the versions of the Alexander Romances, Darius III is her father and dying gives his consent to the marriage in which she wears the royal jewelry Alexander had asked for at his mother Olympias. The marriage takes then place in Darius' palace.