Кіріспе
Австралияда кездесетін ұсақ жыртқыш құс, Австралияның ашық кеңістіктерінде таралған түр. Африка, Еуразия және Солтүстік Америкада кездесетін ұқсас түрлерге ұқсайды, соның ішінде бұрын "қара иықты желкен" деп аталған қара қанатты желкен (Elanus caeruleus). Оның аты қанатындағы қара дақтардан шыққан. Шамамен ұзындығы … болатын, қанаттарының ені … құрайтын ересектерінің түсі күлгін-ақшыл, ал қызыл көздерінің үстінде айқын қара белгілер болады. Оның ең негізгі дауысы – ұшу кезінде және ауада тік тұрғанда естілетін анық сыбызғы. Австралиядағы әріпті қанатты желкенмен (Elanus scriptus) шатастыруға болады, оны қанаттарының астындағы ерекше қара белгілерінен ажыратуға болады. Бұл түрлер моногамды жұптар құрап, тамыз бен қаңтар аралығында көбейеді. Құстардың көбелекке ұқсас әуедегі қудаласу билері бар, олар жоғары айналмалы ұшу мен ауада ритуалды тамақтануды қамтиды. Үш-төрт жұмыртқа салады және олар шамамен отыз күндей күніге жатады. Балапандар ұядан шыққаннан кейін бес апта ішінде толық қанаттанып, ұядан бір апта өткен соң тышқан аулай бастайды. Жастар өз туған жерлерінен кеңінен таралады. Қара иықты желкен ашық далаларда аң аулайды, ол жерді жүйелі түрде қарап, көтеріліп жүріп олжасын іздейді. Ол негізінен кішкентай кеміргіштерді, әсіресе үй тышқандарын жейді және Австралия ландшафтын ауыл шаруашылығы арқылы өзгертуден пайда тапты. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қауіпке ұшыраған түрлердің қызыл тізімінде "азаматтық алаңдаушылық" санатында тіркелген.
an Australian species
The black shouldered kite (Elanus axillaris), also known as the Australian black shouldered kite, is a small raptor found in open habitats throughout Australia. It resembles similar species found in Africa, Eurasia and North America, including the black winged kite, a species that has in the past also been called "black shouldered kite". Measuring around in length, with a wingspan of , the adult black shouldered kite has predominantly grey white plumage and prominent black markings above its red eyes. It gains its name from the black patches on its wings. The primary call is a clear whistle, uttered in flight and while hovering. It can be confused with the related letter winged kite in Australia, which is distinguished by the striking black markings under its wings. The species forms monogamous pairs, breeding between August and January. The birds engage in aerial courtship displays which involve high circling flight and ritualised feeding mid air. Three or four eggs are laid and incubated for around thirty days. Chicks are fully fledged within five weeks of hatching and can hunt for mice within a week of leaving the nest. Juveniles disperse widely from their home territory. The black shouldered kite hunts in open grasslands, searching for its prey by hovering and systematically scanning the ground. It mainly eats small rodents, particularly the introduced house mouse, and has benefitted from the modification of the Australian landscape by agriculture. It is rated as least concern on the International Union for Conservation of Nature (IUCN)'s Red List of Threatened Species.
Таксономия
Қара иықты қайық алғаш рет 1801 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтам «Falco axillaris» деп сипаттады. Оның түрлік атауы латын тіліндегі «axilla» сөзінен шыққан, ол «қолтық» дегенді білдіреді және қанат астындағы қара дақтармен байланысты. Түрді сипаттау 1790 жылдардағы австралиялық суретші Томас Уотлингтің Сидней айманындағы құстың төрт суретіне негізделген. Лэтамның сипаттамасынан хабарсыз болғандай. Ағылшын зоологы Джордж Роберт Грей 1849 жылы Лэтамды ұстанды және «Elanus axillaris» есімді биноминалды қолданды. Гулд Лэтамның атының жарамды екенін және осылайша басымдыққа ие екенін мойындады, ал «E. notatus» синонимге дейін төмендетілді. Австралиялық орнитолог Грегори Мэтьюс Лэтамның сипаттамасында қара қолтықтар айтылғанын, сондықтан ол әріпті қанатты қайыққа қатысты болуы керек екенін, ал Уотлингтің суреттері шешімді емес екенін айтты. Ол 1916 жылы «E. notatus» атауын «E. axillaris»-тен артық қолдануды ұсынды. Бірақ 1980 жылы австралиялық таксономистер Ричард Шодде мен Ян Дж. Мейсон Мэтьюстің «E. axillaris»-тің бастапқы сипаттамасы түсініксіз деген пікірін жоққа шығарды және атауды қайта жаңартып берді. Кейінгі билік өкілдері де осылай істеді. Оны еуразиялық қара қанатты қайықтан (E. caeruleus) және американдық ақ құйрықты қайықтан (E. leucurus) – екеуі де бұрын «қара иықты қайық» деп аталған – австралиялық қара иықты қайық деп атау үшін де пайдаланған. Уотлинг «Дхаруг» тілінде «Geo ga rack» терминін жазған. Олар Халықаралық орнитологтар одағының (IOC) Дүниежүзілік құстар тізімінде ерекше түр ретінде қарастырылады. Австралияның барлық аймақтарында кездеседі десе де, олар материктің салыстырмалы түрде құнарлы оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс бөліктерінде, сондай-ақ Квинслендтің оңтүстік-шығысында ең көп таралған. Олар терең шөлдерде және құрғақ аймақтарда, мысалы, Батыс Кейп-Йорк немесе Солтүстік территорияда сирек кездеседі, ал Тасманияның солтүстігіне, Кинг аралына және Торрес бұғазы аралдарына кейде қонақтап келеді.
Мінез-құлық
Қара иықты қызылқаршалар көбінесе жеке немесе жұптап аң аулайды, бірақ тамақ көп болған жағдайда олар шағын отбасылық топтарда кездеседі және кейде көптеп жиналады, мысықтардың саны артып кеткен кезде 70-ке дейін құстың бірге тамақтанғаны туралы хабарлар бар.